Từ Greenland đến Ukraine - những cú "quay xe" của ông Trump khiến đồng minh Mỹ chao đảo

[Cupcake01]

Từ những phát ngôn úp mở về khả năng kiểm soát Greenland cho đến các quyết định bất ngờ liên quan Ukraine, phong cách đối ngoại khó lường của Tổng thống Donald Trump đang khiến các đồng minh thân cận nhất của Mỹ rơi vào trạng thái bất an. Những cú “quay xe” liên tiếp, được đưa ra mà không qua kênh ngoại giao truyền thống hay tham vấn đầy đủ, đang làm xói mòn niềm tin chiến lược và đặt câu hỏi về độ ổn định trong vai trò lãnh đạo toàn cầu của Washington, theo Reuters.

Cuộc gặp giữa các quan chức Mỹ, Đan Mạch và Greenland tại thủ phủ Nuuk hồi tháng trước ban đầu diễn ra trong không khí hoàn toàn bình thường. Theo nhiều nguồn tin am hiểu cuộc trao đổi nói với Reuters, không hề có bất kỳ đề cập nào đến khả năng Mỹ tiếp quản Greenland bằng quân sự hay tài chính.

Nhưng chỉ chưa đầy hai tuần sau, mọi thứ đảo chiều đột ngột, Reuters bình luận.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ bổ nhiệm một đặc phái viên phụ trách Greenland là Jeff Landry. Ngay sau đó, ông Landry đăng tải trên mạng xã hội rằng ông sẽ giúp “đưa Greenland trở thành một phần của nước Mỹ”.

Động thái này khiến Copenhagen choáng váng và làm nhiều quan chức cấp cao Mỹ phụ trách châu Âu và NATO “trở tay không kịp”, theo các nguồn tin.

Việc gạt bỏ chính các nhà ngoại giao của mình khỏi quá trình hoạch định chính sách tiếp tục phản ánh phong cách đối ngoại đặc trưng của ông Trump: khó đoán, thay đổi chóng mặt và thường được quyết định mà không thông qua bộ máy an ninh - ngoại giao truyền thống vốn đóng vai trò dẫn hướng dưới các đời tổng thống trước.

Thay vào đó, loạt động thái mang tính gây sốc – từ ám chỉ khả năng chiếm Greenland, đe dọa áp thuế mới với đồng minh Mỹ, đến gây sức ép buộc Đan Mạch nhượng bộ - dường như chỉ được thúc đẩy bởi ông Trump và một nhóm cố vấn thân cận.

Theo Reuters, nhóm này bao gồm Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick - người đề xuất ý tưởng áp thuế - cùng Phó Tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio và một số quan chức khác, những người sau đó đã tìm cách thuyết phục ông Trump không cân nhắc phương án quân sự.

Cách tiếp cận tập trung quyền lực này phù hợp với bản năng chính trị của ông Trump, người vốn nghi ngờ bộ máy quan liêu Washington và muốn các quyết định được thực thi nhanh chóng. Tuy nhiên, những tuyên bố bất ngờ và các màn “quay xe” liên tục lại tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại lâu dài cho quan hệ với các đồng minh then chốt.

Sự phẫn nộ xuyên Đại Tây Dương lên cao sau cuộc phỏng vấn ngày 5/1 của CNN với Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller. Khi được hỏi liệu Mỹ có loại trừ khả năng dùng vũ lực để giành Greenland hay không, ông Miller đã né tránh trả lời trực tiếp - động thái càng làm dấy lên lo ngại.

Những phát biểu tiếp theo của ông Trump và các quan chức trong chính quyền, cả trên truyền thông lẫn mạng xã hội, dường như còn “đổ thêm dầu vào lửa”, khiến Washington và các đồng minh rơi vào trạng thái hoang mang.

Tại Quốc hội Mỹ, cả đảng Dân chủ lẫn Cộng hòa đều lo lắng khi chính quyền Trump bị cho là đang tiến gần tới một kịch bản quân sự lớn mà không tham vấn Quốc hội. Một số nghị sĩ Cộng hòa thậm chí cảnh báo nguy cơ điều tra luận tội nếu xảy ra bất kỳ hành động xâm lược nào đối với Greenland.

Căng thẳng chỉ hạ nhiệt khi ông Trump rút lại đe dọa áp thuế với các nước ủng hộ Greenland và tuyên bố đã đạt được “khuôn khổ thỏa thuận” với NATO. Phát biểu bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, ông cho biết đã trao đổi với Tổng thư ký NATO Mark Rutte về tương lai Greenland và toàn bộ khu vực Bắc Cực.

Dù vậy, theo hai nguồn tin thân cận với chính quyền, phương án quân sự chưa bao giờ thực sự được xem xét nghiêm túc. Nhưng theo bà Kori Schake, cựu quan chức Lầu Năm Góc và Nhà Trắng, thiệt hại đã xảy ra.

“Ông Trump quá thất thường với các mối đe dọa. Không ai dám chắc ông ấy sẽ không quay lại kịch bản này. Mỹ đã trở nên kém đáng tin cậy trong mắt những người bạn thân thiết nhất”, bà nói.

Trump và các đồng minh lập luận rằng Mỹ cần Greenland để đối phó Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực, đồng thời cho rằng Đan Mạch không đủ năng lực bảo đảm an ninh khu vực. Tuy nhiên, Mỹ vốn đã có căn cứ quân sự tại Greenland và hoàn toàn có thể mở rộng hiện diện theo hiệp ước ký với Đan Mạch từ năm 1951.

Vụ Greenland chỉ là ví dụ mới nhất cho phong cách đối ngoại tập quyền, cá nhân hóa của ông Trump - một cách tiếp cận đang định hình sâu sắc nhiệm kỳ hai của ông, đồng thời đặt ra dấu hỏi lớn về độ tin cậy chiến lược của Mỹ trong mắt thế giới.

Trước đó, Ukraine là ví dụ rõ nhất cho thấy phong cách đối ngoại thất thường của Tổng thống Trump, dẫn đến những hệ lụy đối với các đồng minh của Mỹ. Trong các nỗ lực tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến giữa Nga và Nga, nhiều sáng kiến được hình thành trong phạm vi hẹp giữa ông Trump và một số trợ lý thân cận, thay vì thông qua các kênh ngoại giao và an ninh truyền thống.

Theo các nguồn thạo tin, nhiều quan chức cấp cao tại Bộ Ngoại giao Mỹ và Hội đồng An ninh Quốc gia không được cập nhật đầy đủ về quá trình xây dựng các đề xuất liên quan Ukraine. Điều này khiến nội bộ Washington lúng túng và làm gia tăng sự hoài nghi tại các thủ đô châu Âu về mức độ nhất quán trong chính sách của Mỹ.

Một kế hoạch hòa bình gồm 28 điểm từng xuất hiện từ các cuộc gặp riêng giữa đặc phái viên của ông Trump và các đại diện Nga, mà không có sự tham gia đầy đủ của bộ máy ngoại giao Mỹ. Việc này làm dấy lên lo ngại rằng các quyết định chiến lược về Ukraine có thể được đưa ra mà không tham vấn NATO hoặc chính quyền Kiev. Với các đồng minh châu Âu, nguy cơ lớn nhất không chỉ nằm ở nội dung các thỏa thuận, mà ở cách chúng được hình thành một cách đột ngột và thiếu minh bạch.

Sự mập mờ đó làm suy yếu niềm tin rằng Washington sẽ duy trì cam kết lâu dài với Ukraine, nhất là trong bối cảnh chiến sự kéo dài và nhu cầu hỗ trợ quân sự ngày càng lớn.

Một số quan chức châu Âu lo sợ Mỹ có thể ưu tiên các thỏa thuận mang tính chính trị ngắn hạn hơn là lợi ích an ninh tập thể. Trong khi ông Trump khẳng định cách tiếp cận cá nhân hóa giúp đẩy nhanh tiến trình hòa bình, các nhà phê bình cảnh báo rằng nó có thể khiến Mỹ đánh mất vai trò lãnh đạo truyền thống trong liên minh phương Tây. Đối với Ukraine, sự khó đoán này đồng nghĩa với việc tương lai an ninh của nước này ngày càng phụ thuộc vào những quyết định bất ngờ từ Washington.