Khép cánh cửa NATO, chấm dứt ảo vọng để Ukraine tự cứu mình

[PinaColada]

Lời hứa gia nhập NATO là cái bẫy nguy hiểm nhất với Ukraine. Tiếp tục hứa hẹn sẽ chỉ khiến Ukraine tổn thương nhiều hơn, Charles Kupchan - Giáo sư về Quan hệ Quốc tế tại Đại học Georgetown và là Nghiên cứu viên Cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại cảnh báo.

Tổng thống Donald Trump đã quay lại Nhà Trắng với cam kết sẽ chấm dứt chiến tranh Ukraine “trong 24 giờ”. Nhưng kể từ đó, chính quyền của ông đã xử lý kém các nỗ lực ngoại giao nhằm đạt được lệnh ngừng bắn.

Tuy nhiên, trong khi vấp váp với chiến lược ngoại giao, chính quyền Trump đã đúng ở một điểm chiến lược then chốt: đã đến lúc loại bỏ viễn cảnh Ukraine gia nhập NATO, Charles Kupchan - Giáo sư về Quan hệ Quốc tế tại Đại học Georgetown và là Nghiên cứu viên Cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại bình luận. Sau nhiều năm hứa hẹn, giờ đây Washington cuối cùng đã thay đổi hướng đi. Hồi tháng 2, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố rằng “Mỹ không cho rằng việc Ukraine gia nhập NATO là một kết cục thực tế cho bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào".

Lời hứa gia nhập NATO dành cho Ukraine khiến Nga "nổi giận"
Từ sau Chiến tranh Lạnh, NATO – liên minh quân sự mạnh nhất thế giới – đã trải qua bảy đợt mở rộng, tăng từ 16 thành viên lên 32 hiện nay, tiến sát biên giới Nga. Nga đã phản đối NATO mở rộng ngay từ đầu những năm 1990. Tổng thống Boris Yeltsin cảnh báo rằng, việc mở rộng sẽ bị xem là nỗ lực cô lập Nga, còn Tổng thống Putin mô tả NATO như một "khiêu khích nghiêm trọng" vào năm 2007.

Chính quyền Bush năm 2008 tuyên bố Georgia và Ukraine “sẽ trở thành thành viên NATO”, bất chấp phản đối từ Đức và các đồng minh châu Âu. Nga lập tức chiếm hai vùng ly khai của Georgia và sau đó là Crimea và Donbass của Ukraine năm 2014. Ông Putin cũng nêu lên "mối đe dọa cơ bản từ NATO" để giải thích lý do tiến hành cuộc chiến toàn diện ở Ukraine năm 2022.

Từ Mỹ đến châu Âu, các quan chức NATO liên tục nhấn mạnh rằng NATO là một liên minh phòng thủ, không đe dọa Nga. Nhưng lập luận đó vừa ngây thơ vừa giả tạo. Nga có lý do để thấy NATO sát cạnh mình là một mối đe dọa – không phải vì ý định, mà vì năng lực quân sự áp đảo. Ukraine, với vị trí chiến lược và mối quan hệ lịch sử với Nga, lại càng là điểm nhấn nhạy cảm với Kremlin.

Những lời hứa trống rỗng
Dù không chính thức thừa nhận, các nước NATO trên thực tế đã “đóng cánh cửa” với Ukraine: họ không sẵn sàng đưa quân để bảo vệ Kiev. Trong ba năm chiến sự, khoảng 500.000 binh sĩ Ukraine đã tử trận hoặc bị thương. Mỹ và đồng minh viện trợ gần 300 tỷ USD, nhưng không một người lính NATO nào chính thức tham chiến. Họ cũng giới hạn tầm xa và sức mạnh vũ khí viện trợ để tránh leo thang với Nga.

Dù lãnh đạo NATO khẳng định rằng Ukraine đang chiến đấu cho tương lai của phương Tây, hành động lại nói điều ngược lại. NATO đã ngầm thừa nhận rằng việc bảo vệ Ukraine là không xứng đáng để thổi bùng nguy cơ Thế chiến III. Vậy thì, tại sao lại hứa hẹn tư cách thành viên – điều đồng nghĩa với việc phải bảo vệ Ukraine bằng mọi giá?

Việc loại bỏ triển vọng gia nhập NATO của Ukraine sẽ giúp dễ dàng hơn trong việc thương lượng ngừng bắn với Nga – quốc gia có những phản đối “chính đáng” đối với việc Ukraine gia nhập liên minh, vốn là một trong những động cơ dẫn tới chiến tranh năm 2022. Và chính quyền Trump cũng không đơn độc khi phản đối việc kết nạp Ukraine: mặc dù đã có những tuyên bố trong quá khứ, nhưng một sự đồng thuận trong NATO về việc mời Ukraine gia nhập chưa bao giờ thực sự tồn tại – và cũng khó có khả năng hình thành trong tương lai gần.

Dù các nước NATO đã viện trợ vũ khí cho Kiev trong suốt ba năm qua, nhưng không đưa quân đến lãnh thổ Ukraine. Điều này cho thấy rõ ràng NATO không xem việc bảo vệ Ukraine là lý do chính đáng để phát động chiến tranh với Nga. Việc tiếp tục gieo hy vọng cho Kiev về tư cách thành viên chỉ khiến Ukraine thêm thất vọng và yếu thế khi hy vọng đó sụp đổ. Ukraine cần thực tế hơn, và NATO cũng nên dứt khoát hơn.

Cánh cửa NATO đã đóng với Ukraine
Việc từ bỏ hy vọng gia nhập NATO chắc chắn là một thực tế cay đắng với Kiev. Nhưng điều đó không có nghĩa là bỏ rơi Ukraine. Ngược lại, điều này sẽ giúp Ukraine tập trung vào các mục tiêu khả thi hơn.

Theo kế hoạch mà chính quyền Trump đề xuất, một lệnh ngừng bắn trong đó, Nga được quyền giữ 20% lãnh thổ Ukraine hiện đang bị nước này chiếm đóng sẽ khả thi – nếu phần còn lại trở thành một quốc gia độc lập, an toàn và thịnh vượng. Ukraine có thể tiếp tục đòi lại toàn vẹn lãnh thổ qua bàn đàm phán – với một nước Nga thời hậu Putin.

Nếu muốn đạt thỏa thuận, NATO phải nói rõ: Ukraine sẽ không gia nhập NATO. Một số nước Đông Âu trong NATO có thể phản đối. Nhưng Tổng thống Trump – với phong cách quen thuộc – nên nói to điều mà nhiều người đã nghĩ nhưng không dám nói: Cánh cửa NATO với Ukraine đã khép lại.

VietBF@ sưu tập