Gom góp từ ngữ của miền Nam và Saigon xưa

[florida80]

Nhằm để ghi nhớ lại những từ mà ngày xưa người Saigon/Miền Nam hay dùng như: Mèn ơi, Nghen, Hén, Hen, Tà Tà, Thềm ba, Cà rịch cà tang, tàn tàn,…., và những câu thường dùng như : Kêu gì như kêu đò Thủ Thiêm, làm nư, cứng đầu cứng cổ, tháng mười mưa thúi đất, cái thằng trời đánh thánh đâm…v…v…




in nhờ mấy Anh Chị comment những từ nào còn nhớ để Trường góp nhặt ngỏ hầu lưu lại những tiếng gọi, câu nói thân thương của người Saigon và miền Nam trước đây, e rằng một ngày nào đó nó sẽ mai một…

Giọng nói, sự pha trộn của ngôn ngữ miền Bắc di cư vào những năm 1950 hòa cùng ngôn ngữ Saigon, miền Tây đã tạo nên thêm một phong cách, giai điệu mới … và bài “Này cô em Bắc Kỳ nho nhỏ“, hình ảnh cô gái chạy xe chậm rãi tỏ ra bất cần mấy anh chàng theo sau năn nỉ làm quen không biết đã bao nhiêu lần làm bâng khuâng xao xuyến lòng người nghe.

Nhất là cái giọng người Bắc khi vào Nam đã thay đổi nó nhẹ nhàng, ngang ngang như giọng miền Nam thì tiếng lóng miền Nam càng phát triển. Dễ nghe thấy, người Bắc nhập cư nói từ “Xạo ke” dễ hơn là nói “Ba xạo”, chính điều dó đã làm tăng thêm một số từ mới phù hợp với chất giọng hơn. Chất giọng đó rất dễ nhận diện qua những MC như Nam Lộc, Nguyễn Ngọc Ngạn mà các Anh Chị đã từng nghe trên các Video chương trình Ca nhạc, kể chuyện, ….

Đặc biệt trong dịch thuật, nếu không am hiểu văn nói của Saigon miền Nam nếu dùng google dịch thì “qua biểu hổng qua qua qua đây cũng dzậy” (câu gốc: Hôm qua qua nói qua qua mà qua hỏng qua, hôm nay qua nói qua hỏng qua mà qua qua) nó dịch ra như vầy “through through through through this gaping expression too” Ông Tây đọc hiểu được ý thì chịu chết… Hay như câu “giỏi dữ hôn” thì google dịch cũng ngất ngư con lạc đà…

Trong văn nói, người Miền Nam hay dùng điệp từ cùng nguyên âm, hay phụ âm, hoặc dùng hình tượng một con vật đễ tăng cấp độ nhấn mạnh: như bá láp bá xàm, cà chớn cà cháo, sai bét bèng beng (từ bèng beng không có nghĩa),… sai đứt đuôi con nòng nọc,… chắc là phải cả pho sách mới ghi lại hết….

Phong cách sử dụng từ như vậy Trường mong sẽ có một dịp nào đó viết một bài về nó. Hà! ai người miền Nam thì cũng hiểu câu này: “thôi tao chạy trước tụi bây ở lại chơi vui hén”, ở đây chạy cũng có nghĩa là đi về, chứ không phải là động từ “chạy = to run” như tiếng Anh.

Hay và lạ hơn, cách dùng những tựa hay lời bài hát để thành một câu nói thông dụng có lẽ phong cách này trên thế giới cũng là một dạng hiếm, riêng Miền Nam thì nhiều vô kể ví dụ: Khi nghe ai nói chuyện lập đi lập lại mà không chán thì người nghe ca một đoạn: ”Nhắc chi chuyện cũ thêm đau lòng lắm người ơi!”, hoặc khi sắp chia tay thì lại hỏi: “Đêm nay ai đưa em về !” người ngoại quốc ai không biết cứ tưởng là người đó đang ca chứ hổng phải đang hỏi mình, như khi nghe ai nói chuyên mà chuyện này ai cũng biết rồi thì lại nói: “Xưa rồi diễm….” với cái giọng mà âm “…i…ễ…m…” kéo dài tha thướt.

Tuy nhiên, do những từ này được trình bày bằng chữ nghĩa nên cách xài nhấn âm, lên giọng của người Miền Nam không thể biểu lộ hết cái hay của nó, ví dụ như riêng câu: “thằng cha mầy, làm gì mà mồ hôi đổ ướt hết áo dậy?” cụm từ “thằng cha mầy” kéo dài hơi lại có nghĩa là gọi yêu thương chứ không phải la mắng, tương tự khi mấy cô gái nguýt (nói): ”Xí! Hổng chịu đâu”, ”Xí! Cha già dịch nè!”, ” Sức mấy!, “Ông nói gì tui ưa hổng nổi nha!”, “Cha già khó ưa!” với cách nhấn giọng thì nghe rất dễ thương và dịu dàng nhưng khó gần lắm à nghen, nhưng đến khi nghe câu” tui nói lần cuối, tui hổng giỡn chơi với Ông nữa đâu đó nghen! ” thì coi chừng… liệu hồn đó.

Thật ra không phải người Saigon ai cũng xài hết mấy từ này, chỉ có người bình-dân mới dám xài từ như Mả cha, Tổ mẹ để kèm theo câu nói mà thôi. Dân nhà trí thức ít ai được Ba Má cho nói, nói ra là vả miệng không kịp ngáp luôn, giáo dục ngày xưa trong gia đình rất là khó, nhất là mấy người làm bên nghề giáo dạy con càng khó dữ nữa. Ra đường nghe mấy đứa con nít nói “ĐM” thậm chí còn không hiểu nó nói gì, về nhà hỏi lại chữ đó là gì, chưa gì đã bị cấm tiệt không được bắt chước, lúc đó chỉ nghe Ba Má trả lời: “Đó là nói bậy không được bắt chước đó nghen!”.

Chưa kể tới chuyện người lớn đang ngồi nói chuyện mà chạy vô xầm xập hỏi thì cũng bị la rầy liền: “Chổ người lớn nói chuyện không được chen vô nhớ chưa?”. Đến năm 1980 thì giáo dục cũng khác hẳn ngôn ngữ bắt đầu đảo lộn ở cấp tiểu học… tiếng Saigon dần dần bị thay đổi, đến nay trên các chương trình Game Show chỉ còn nghe giọng miền Nam với câu nói: “Mời anh trả lời ạ” “các bạn có thấy đúng không ạ”, ạ… ạ …ạ… cái gì cũng ạ….làm tui thấy lạ. Thêm nữa, bây giờ mà xem phim Việt Nam thì hình như không còn dùng những từ ngữ này, khi kịch bản phim, hay tiểu thuyết đặt bối cảnh vào thời điểm xưa mà dùng ngôn ngữ hiện đại lồng vào, coi phim nghe thấy nó lạ lạ làm sao đâu á…

Tò te tí te chút, mong rằng mọi người khi đọc những từ này sẽ hồi tưởng lại âm hưởng của Saigon một trời thương nhớ!

Chân thành cám ơn những đóng góp của mọi người,

Trân trọng,

NGUYỄN CAO TRƯỜNG

1.A-ma-tưa(ơ) = hổng chuyên nghiệp (gốc Pháp Amateur)
2.À nha = thường đi cuối câu mệnh lệnh dặn dò, ngăn cấm (không chơi nữa à nha)
3.Áng chừng, đâu chừng, hổng chừng, dễ chừng = dự đoán (từ đây qua kia áng chừng 500 thước – Đâu chừng thằng Sáu chiều nay nó dìa tới đó bây)
4.Anh em cột chèo
5.Áo ca-rô = áo kẻ ô (bắc)
6.Áo thun ba lá = Áo thun ba lổ, Áo May Ô (bắc) gốc Pháp maillot
7.Áp-phe = trúng mánh, vô mánh (chạy áp-phe vớt cú chót kiếm tiền!) gốc tiếng Pháp affair
8.Áp-phê = hiệu ứng, hiệu quả (billard: để hết áp-phê bên trái chúi đầu cơ xuống kéo nhẹ là nó qua liền hà)
9.Ăn coi nồi, ngồi coi hướng = Ăn trông nồi, ngồi trông hướng
10.Ăn cộc đi con = ăn nhiều dô (Gò Công)
11.Ăn hàng = ăn uống, đi ăn cái gì nhẹ như chè, chứ không phải ăn cơm trưa-chiều. (Thường chỉ có con gái mới dám đi ăn hàng, hồi xưa con trai không dám đi ăn hàng vì bị chọc thì mắc cở lắm, thêm nữa, gia đình giáo dục con trai khác với con gái, thường Ông Bà Bô hay nói: “con trai phải ra con trai nghen, ai đời con trai mà ăn hàng như con gái”. Con gái mà đi ăn hàng nhiều cũng bị la rầy. (sau này mấy tay trộm cướp cũng xài từ “ăn hàng”, tức là đi giựt dọc, cướp bóc từ sau1975)
12.Âm binh = Cô hồn, các đảng, phá phách (mấy thằng âm binh = mấy đứa nhỏ phá phách)
13.Bà chằn lửa = người dữ dằn (dữ như bà chằn)
14.Bá chấy, bá phát = quá xá – Ngon bá chấy bò chét chó! Là ngon quá trời đất luôn!
15.Ba ke, Ba xạo = xạo – sau này (1975) có thêm chữ ba đía rồi bớt dần thành đía ( đừng có đía= đừng có nói xạo)
16.Ba lăm = 35 = già dê (dê 35)
17.Ba lơn = tính hay đùa cợt, chòng ghẹo người khác nhưng không gây hại, hoặc có chủ đích hại người
18.Bá Láp Bá Xàm =Tầm xàm – Bá láp
19.Bà tám = nhiều chuyện (thôi đi bà tám = đừng có nhiều chuyện nữa, đừng nói nữa)
20.Ba Tăng = Bảo kê gốc Pháp Patent
21.Bang ra đường = chạy ra ngoài đường lộ mà không coi xe cộ, hoặc chạy ra đường đột ngột, hoặc chạy nghênh ngang ra đường
22.Bành ki = bự
23.Banh ta lông = như hết chuyện (gốc từ cái talon của vỏ xe)
24.Bảnh tỏn, Sáu bảnh= đẹp ra dáng (mặt đồ vô thấy bảnh tỏn ghê nha)
25.Banh xà lỏn
26.Bạt mạng = bất cần, không nghĩ tới hậu quả (ăn chơi bạt mạng)
27.Băng = nhà băng, ngân hàng gốc Pháp (banque)
28.Bặc co tay đôi = đánh nhau tay đôi
29.Bắt kế: là do PƠRKAI KUDA mà ra, Pơkai = Thắng vào xe, Kuda = Con ngựa.
30.Bặm trợn = trông dữ tợn, dữ dằn
31.Bất thình lình = đột ngột, Bất tử
32.Bầy hầy = bê bối, ở dơ
33.Bẹo = chưng ra, Bệu (gốc từ cây Bẹo gắn trên ghe để bán hàng ở chợ nổi ngày xưa)
34.Bẹo gan = chọc cho ai nổi điên, ứa gan
35.Bề hội đồng = hiếp dâm tập thể
36.Bển = bên đó, bên ấy (tụi nó đang chờ con bên bển đó!)
37.Bí lù = không biết đường trả lời, không biết
38.Bí xị = buồn
39.Biết đâu nà, biết đâu nè, = biết đâu đấy
40.Biết sao hôn!
41.Biệt tung biệt tích, biệt tăm biệt tích, mất tích, mất tiêu, đâu mất = không có mặt, mất dấu
42.Biểu (ai biểu hổng chịu nghe tui mần chi! – lời trách nhẹ nhàng) = bảo, nhưng câu “ai biểu” thì lại có hàm ý người kia: “tự làm thì tự chịu”
43.Bình thủy = phích nước
44.Bình-dân = bình thường
45.Bít bùng
46.Bo bo xì = nghỉ chơi không quen nữa (động tác lấy tay đập đập vào miệng vừa nói của con nít)
47.Bỏ qua đi tám = cho qua mọi chuyện đừng quan tâm nữa (chỉ nói khi người đó nhỏ vai vế hơn mình)
48.Bỏ thí = bỏ
49.Bồ = gọi bạn thân thiết ( Ê chiều nay bồ rãnh tạt qua nhà chở tui đi luôn nghen)
50.Bồ đá = bị bạn gái bỏ
51.Bội phần, muôn phần = gấp nhiều lần
52.Bồn binh = Bùng binh, vòng xoay (nay)
53.Buồn xo, buồn hiu = rất buồn (làm gì mà coi cái mặt buồn xo dậy?)
54.Buột = cột
55.Bữa = buổi/từ đó tới nay (ăn bữa cơm rồi về/bữa giờ đi đâu mà hổng thấy qua chơi?)
56.Cà chớn cà cháo = không ra gì
57.Cà chớn chống xâm lăng. Cù lần ra khói lửa. (một câu nói trong thời chiến)
58.Cà giựt = lăng xăng, lộn xộn
59.Cà kê dê ngỗng = dài dòng, nhiều chuyện
60.Cà lăm = nói lắp
61.Cà Na Xí Muội = chuyện không đâu vào đâu
62.Cà nghinh cà ngang = nghênh ngang
63.Cà nhõng = rãnh rỗi không việc gì để làm (đi cà nhõng tối ngày), có khi gọi là nhõng nhõng
64.Cà lơ phất phơ
65.Cà rem = kem
66.Cà rề, Cà rịt cà tang = chậm chạp
67.Cà rịch cà tàng
68.Cà rởn = giởn chơi cho vui, ngoài ra cũng có nghĩa như ba lơn
69.Cà tàng = bình thường, quê mùa,….
70.Cà tong cà teo = ốm, gầy yếu
71.Cà tưng cà tửng
72.Cái thằng trời đánh thánh đâm
73.Càm ràm = nói tùm lum không đâu vào đâu/nói nhây
74.Cạn tàu ráo máng; ăn cháo đá bát = vô ơn
75.Càng quấy = phá phách hư hỏng
76.Cạo đầu khô

7.Cảo = kéo, rít (cảo điếu thuốc gần tới đót)
78.Cảo Dược = làm cho thẳng
79.Có chi hông? = có chuyện gì không?
80.Coi = thử; liền vd: Nói nghe coi? Làm coi
81.Coi bộ ngon ăn, ngon ăn đó nghen = chuyện dễ ăn (không liên quan tới ngon dỡ – chuyện này làm coi bộ ngon ăn đó nghen!)
82.Coi được hông?
83.Còn ai trồng khoai đất này = chính là tôi, “tôi đây chớ ai”
84.Còn khuya = còn lâu ( uh! mày ngon nhào vô kiếm ăn, còn khuya tao mới sợ mày!)
85.Con ở = người ở, (nay Oshin từ tựa đề bộ phim của Nhật)
86.Cô hồn, các đảng
87.Công tử bột = nhìn có dáng vẻ thư sinh yếu đuối – Xem thêm
88.Cù lần, cù lần lữa = từ gốc từ con cù lần chậm chạp, lề mề, chỉ người quá chậm lụt trong ứng đối với chung quanh … (thằng này cù lần quá!)
89.Cua gái = tán gái
90.Cụng = chạm
91.Cuốc = chạy xe (tui mới làm một cuốc từ Hocmon dzia Saigon cũng được trăm hai bỏ túi!)
92.Cưng = cách gọi trìu mến (“Cưng” dân Trảng bàng nè! Trên cưng ”dẫn” ”sài” ”dậy” hà)
93.Cứng đầu cứng cổ
94.Chả = Cha đó
95.Chà bá, tổ chảng, chà bá lữa = to lớn, bự
96.Cha chả = gần như từ cảm thán “trời ơi! ” (Cha chả! hổm rày đi đâu biệt tích dzậy ông?)
97.Chàng hãng chê hê = banh chân ra ngồi (Con gái con đứa gì mà ngồi chàng hãng chê hê hà, khép chưn lại cái coi!)
98.Cháy túi = hết tiền
99.Chạy, Dọt, Chẩu = đôi khi cũng có nghĩa là đi về (thôi tụi bây ở chơi tao chạy (dọt) trước à!) Chẩu: 走 nguyên gốc âm lấy từ tiếng Quảng Đông
100.Chạy te te = chạy một nước – Con nhỏ vừa nghe Bà Hai kêu ra coi mắt thì nó xách đích chạy te te ra đằng sau trốn mất tiêu rồi
101.Chạy tẹt ga, đạp hết ga= kéo hết ga, hết sức – cũng có nghĩa là chơi thoải mái – “mày cứ chơi “tẹt ga” (mát trời ông địa) đi, đừng có sợ gì hết, có gì tao lo” (ga = tay ga của xe)
102.Chạy u đi
103.Chạy vắt giò lên cổ, Chạy sút quần, Chạy đứng tóc = chại không kịp thở
104.Chằn ăn trăn quấn = dữ dằn
105.Chăm bẳm = tập trung (dòm cái gì mà dòm chi chăm bẳm vậy?)
106.Chậm lụt = chậm chạp, khờ
107.Chận họng = không cho người khác nói hết lời
108.Chém vè (dè)= trốn trốn cuộc hẹn trước
109.Chén = bát
110.Chèn đét ơi, mèn đét ơi, chèn ơi, Mèn ơi = ngạc nhiên
111.Chèo queo = một mình (làm gì buồn nằm chèo queo một mình dậy?)
112.Chết cha mày chưa! có chiện gì dậy? = một cách hỏi thăm xem ai đó có bị chuyện gì làm rắc rối không
113.Chì = giỏi (anh ấy học “chì” lắm đó).
114.Chiên = rán
115.Chình ình, chần dần = ngay trước mặt (Nghe tiếng gọi thằng Tư quay đầu qua thì đã thấy tui chình ình trước mặt)
116.Chịu = thích, ưa, đồng ý (Hổng chịu đâu nha, nè! chịu thằng đó không tao gả luôn)
117.Chỏ mũi, chỏ mỏ= xía, xen vào chuyện người khác
118.Chói lọi = chói sáng
119.Chỏng mông = mệt bở hơi tai (làm chỏng mông luôn đây nè)
120.Chỗ làm, Sở làm = hãng xưỡng, cơ quan công tác
121.Chột dạ = nghe ai nói trúng cái gì mình muốn dấu
122.Chơi chỏi = chơi trội, chơi qua mặt
123.Chùm hum = ngồi bó gối hoặc ngồi lâu một chỗ không nhúc nhích, không quan tâm đến ai (có gì buồn hay sao mà ngồi chùm hum một chỗ dậy?)
124.Chưn = chân
125.Chưng hững = ngạc nhiên
126.Chưng ra = trưng bày
127.Dạ, Ừa (ừa/ừ chỉ dùng khi nói với người ngang hàng) = Vâng, Ạ
128.Dạo này = thường/nhiều ngày trước đây đến nay (Dạo này hay đi trễ lắm nghen! /thường)
129.Dấm da dấm dẵng
130.Dân chơi cầu ba cẳng = dân giang hồ – cũng có nghĩa khác là chịu chơi nữa (nhìn mày giống dân chơi cầu ba cẳng quá)
131.Dây, không có dây dzô nó nghe chưa = không được dính dáng đến người đó
132.Dè chừng = coi chừng (Tui lỡ nói lớn chút ai dè nó nghe được, chứ thiệt tình tui đâu có muốn)
133.Dễ tào = dễ sợ
134.Dì ghẻ = mẹ kế
135.Dị hợm = quái dị, không giống ai
136.Dĩa = Đĩa
137.Diễn hành, Diễn Binh= diễu hành, diễu binh (chữ diễu bây giờ dùng không chính xác, thật ra là “diễn” mới đúng)
138.Diễu dỡ =????
139.Dọt lẹ
140.Dô diên (vô duyên) = không có duyên (Người đâu mà vô diên thúi vậy đó hà – chữ “thúi’ chỉ để tăng mức độ chứ không có nghĩa là hôi thúi)
141.Dù = Ô
142.Du ngoạn = tham quan
143.Dục (vụt) đi = vất bỏ đi (giọng miền nam đọc Vụt = Dục âm cờ ít đọc thành âm tờ, giống như chữ “buồn” giọng miền nam đọc thành “buồng”)
144.Dùng dằng = ương bướng
145.Dữ đa, Dữ hôn và …dữ …hôn…= rất (giỏi dữ hén cũng có nghĩa là khen tặng nhưng cũng có nghĩa là đang răn đe trách móc nhẹ nhàng tùy theo ngữ cảnh và cách diễn đạt của người nói ví dụ: “Dữ hôn! lâu quá mới chịu ghé qua nhà tui nhen”, nhưng “mày muốn làm dữ phải hôn” thì lại có ý răn đe nặng hơn ) Dữ đa thường dùng cuối câu ”cái này coi bộ khó kiếm dữ đa”
146.Dzìa, dề = về (thôi dzìa nghen- câu này cũng có thể là câu hỏi hoặc câu chào tùy ngữ điệu lên xuống người nói)
147.Dừa dừa (vừa) thôi nhen = đừng làm quá
148.Đá cá lăn dưa = lưu manh
149.Đa đi hia = đi chỗ khác.
150.Đã nha! = Sướng nha!
151.Đài phát thanh = đài tiếng nói
152.Đánh dây thép = gữi điện tín
153.Đàng = đường (Đi một đàng học một sàn khôn)
154.Đánh đàn đánh đọ = Đánh đàn (học thì lo học không “đánh đàn đánh đọ” nhe hông) một cách để chê việc đánh đàn bằng cách ghép thêm hai từ láy đánh đọ phía sau.
155.Đánh tù xầm, Quảnh tù xì = oẳn tù tì (trò chơi bằng tay ra kéo, búa, bao) gốc từ tiếng Anh: one two three
156.Đâm ra = thành ra
157.Đào hát = nữ diễn viên cải lương, Tài tử cải lương = nam
158.Đặng = được (Qua tính vậy em coi có đặng hông?)
159.Đầu đường xó chợ
160.Đen như chà dà (và) = đen thui, đen thùi lùi = rất là đen
161.Đẹp trai con bà Hai = đẹp
162.Đế = chen thêm (đang nói nó đế vô một câu chận họng làm tui câm luôn)
163.Đêm nay ai đưa em dìa = hôm nay về làm sao, khi nào mới về (một cách hỏi) – từ bài hát Đêm nay ai đưa em về của Nguyễn Ánh 9
164.Đi bang bang = đi nghênh ngang
165.Đi bụi
166.Đi cầu = đi đại tiện, đi nhà xí
167.Đi mần = đi làm
168.Đồ bỏ đi = đồ hết xài (người gì xài hổng dô, đúng là đồ bỏ đi mà)
169.Đồ già dịch = chê người mất nết tùy ngữ cảnh và cách nhấn âm, kéo dài thì sẽ có hàm ý khác
170.Đồ mắc dịch = xấu nết tuy nhiên, đối với câu Mắc dịch hông nè! có khi lại là câu nguýt – khi bị ai đó chòng ghẹo
171.Đờn = đàn
172.Đùm xe = Mai-ơ
173.Đực rựa = đàn ông, con trai
174.Đừng có mơ, đừng có hòng
175.Được hem (hôn/hơm)? = được không? chữ hông đọc trại thành hôn, hem hoặc hơm
176.Gác dan = bảo vệ, người gác cổng (gốc Pháp: Guardian)
177.Gần xịt = thiệt là gần
178.Ghẹo, chòng ghẹo = chọc quê
179.Ghét = tùy cách nhấn giọng và kéo dài thì…. ghét chưa chắc đã ghét mà chỉ là câu nói thể hiện thương, hay chấp nhận nữa hổng chừng. Ngó nó mà thấy ghét ghê ê ê ê.! (ghét thương) chớ hồng phải NHÌN (giọng Bắc) thấy ghét. Dòm cái bản mặt nó mà phát ghét (ghét thiệt)

bây giờ lai khỉ hết rồi nên nói toàn tiếng khỉ

Thank you for sharing sis FL

Chử bà tám là có sau 80 chứ trước đó tui đâu có nghe.