CHINA Hậu Thượng đỉnh Bắc Kinh: Những "quân bài" dang dở, nỗi lo thị trường và phép thử từ eo biển Hormuz đến eo biển Đài Loan

[Gibbs]

Chuyến công du của Tổng thống Donald Trump tới Trung Quốc đã khép lại sau hai ngày nghị sự dồn dập. Tuy nhiên, thay vì một bản thông cáo chung rạng rỡ, thế giới lại đang chứng kiến những "màn sương mù" ngoại giao dày đặc. Người xưa có câu: "Thả con săn sắt, bắt con cá rô", trong ván cờ giữa hai siêu cường lần này, dường như cả hai bên vẫn đang giữ chặt quân bài của mình, khiến cho giới đầu tư và dư luận quốc tế không khỏi bồn chồn.

Iran và "Cái tát" vào những cam kết hạt nhân

Ngay trước khi rời Bắc Kinh, ông Trump đã dội một gáo nước lạnh vào những hy vọng hạ nhiệt căng thẳng với Iran. Ông thẳng thừng bác bỏ đề xuất mới nhất của Tehran, gọi câu đầu tiên trong bản dự thảo là "không thể chấp nhận được". Theo ông Trump, Iran đã "nuốt lời" khi trước đó đồng ý từ bỏ hoàn toàn bụi hạt nhân (urani làm giàu) nhưng rồi lại rút lui.

Đúng là "Hứa hươu hứa vượn", ông Trump tuyên bố sẽ không đọc tiếp phần còn lại của bản đề xuất nếu Iran vẫn giữ ý định duy trì bất kỳ hình thức hạt nhân nào. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi lại khẳng định việc làm giàu urani hiện "không nằm trong nghị sự", khiến các cuộc đàm phán rơi vào thế bế tắc. Với lời đe dọa chiến dịch quân sự "còn tiếp tục" trên mạng xã hội, lệnh ngừng bắn hiện tại mỏng manh như "chỉ mành treo chuông".

Vấn đề Đài Loan: "Trong héo ngoài tươi"

Dưới mái hiên cổ kính của vườn Trung Nam Hải, ông Trump và ông Tập đã thảo luận "rất chi tiết" về Đài Loan và các hợp đồng bán vũ khí. Dù ông Tập cảnh báo đanh thép rằng đây là vấn đề có thể dẫn đến xung đột, ông Trump lại tỏ ra vô cùng kín kẽ. Khi được hỏi liệu Mỹ có bảo vệ Đài Loan nếu có chiến tranh, ông đáp đầy ẩn ý: "Chỉ có một người duy nhất biết câu trả lời, đó là tôi".

Dường như ông Trump đang áp dụng chiến thuật "Mèo vờn chuột" khi không đưa ra cam kết chắc chắn nào cho cả hai phía. Ông nhấn mạnh rằng "điều cuối cùng chúng ta cần bây giờ là một cuộc chiến cách xa 9.500 dặm", đặc biệt khi Mỹ đang lún sâu vào cuộc chiến với Iran. Một quyết định về bán vũ khí cho Đài Loan vẫn còn bị bỏ ngỏ, treo lơ lửng như một phép thử cho sự kiên nhẫn của Bắc Kinh.

Thị trường tài chính: Cơn thịnh nộ của những con số

Khác với vẻ niềm nở của hai nhà lãnh đạo tại Đền Thiên Đàn, thị trường chứng khoán đã phản ứng bằng một màu đỏ rực lửa. Giới đầu tư đã "vỡ mộng" trước những thỏa thuận mơ hồ về nông sản và dầu mỏ. "Đồng tiền đi liền khúc ruột", chỉ số Dow Jones tương lai bốc hơi hơn 300 điểm, trong khi giá dầu Brent tăng vọt quá ngưỡng 108 USD/thùng vì nỗi lo eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa.

Việc Trung Quốc hứa mua đậu nành Mỹ một lần nữa bị hoài nghi là "lời hứa gió bay" vì không có con số cụ thể. Thêm vào đó, việc ông Trump xác nhận không hề thảo luận về thuế quan – dù ông Tập khẳng định có những tiến triển tích cực – đã tạo nên sự mâu thuẫn thông tin, khiến giới tài chính rơi vào trạng thái "đứng ngồi không yên".

Nhân quyền và những tù nhân chính trị: "Ca khó" của ông Tập

Một điểm nhấn khác trong chuyến đi là việc ông Trump đề cập đến các tù nhân chính trị. Ông bày tỏ sự lạc quan về việc Trung Quốc có thể thả các mục sư đang bị giam giữ. Tuy nhiên, đối với trường hợp của tỷ phú truyền thông Hồng Kông Jimmy Lai – người đang thụ án 20 năm tù – ông Trump thừa nhận đây là một "ca khó" đối với Chủ tịch Tập.

Ông chia sẻ: "Ông ấy bảo tôi rằng Jimmy Lai là một trường hợp rất khó để giải quyết". Câu nói này cho thấy sự cứng rắn của Bắc Kinh trong vấn đề an ninh quốc gia tại Hồng Kông, nơi mà "Phép vua thua lệ làng" – hay đúng hơn là kỷ cương của Đảng Cộng sản Trung Quốc – sẽ không dễ dàng nhượng bộ trước áp lực quốc tế, dù đó là từ chính Tổng thống Mỹ.

Dầu mỏ và những quân bài trừng phạt

Cuối cùng, ông Trump tiết lộ đang cân nhắc dỡ bỏ trừng phạt đối với các công ty Trung Quốc mua dầu của Iran. Đây có thể là một "món quà" đổi lại việc Trung Quốc gây áp lực lên Tehran để mở cửa eo biển Hormuz. Tuy nhiên, với phong cách "Có đi có lại mới toại lòng nhau", ông Trump khẳng định mình "không xin xỏ ân huệ" vì không muốn phải trả nợ bằng những cam kết khác.

Trung Quốc hiện là khách hàng tiêu thụ 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran thông qua "hạm đội bóng tối". Việc ông Trump tuyên bố Mỹ "không cần dầu từ vùng Vịnh" nhưng sẵn sàng thực hiện "công việc dọn dẹp" tại đây cho thấy một chiến lược năng lượng tự chủ nhưng vẫn duy trì quyền kiểm soát địa chính trị cực kỳ quyết liệt.

Chuyến thăm Bắc Kinh đã kết thúc bằng cái bắt tay trên bậc thềm Air Force One, nhưng những mâu thuẫn về hạt nhân Iran, tương lai Đài Loan và cuộc chiến thương mại vẫn còn đó. Đúng là "Đường dài mới biết ngựa hay", chúng ta sẽ phải chờ đợi những ngày tới để xem liệu những cuộc trò chuyện "chi tiết" này sẽ nở hoa thành hòa bình hay lại là mầm mống cho những cơn bão mới trên bản đồ thế giới.