USA Thượng đỉnh Trump - Tập tại Bắc Kinh: Khi "Bộ ba chữ T" xoay trục và canh bạc quyền lực mới

[Gibbs]

Từ quá khứ đến hiện tại: Sự tiến hóa của những lằn ranh đỏ

Ngược dòng thời gian về những năm cuối thập niên 90, bất kỳ ai theo dõi quan hệ Mỹ - Trung đều nằm lòng "Bộ ba chữ T" (3Ts) đầy nhạy cảm: Tiananmen (Thiên An Môn), Tibet (Tây Tạng) và Taiwan (Đài Loan). Đó là thời kỳ mà hồ sơ nhân quyền và các giá trị tự do luôn là thước đo cho mọi cuộc đối thoại đỉnh cao. Thế nhưng, "vật đổi sao dời", sau gần một thập kỷ Donald Trump mới trở lại Bắc Kinh, bối cảnh địa chính trị đã xoay chuyển đến chóng mặt.

Giờ đây, một "Bộ ba chữ T" mới đã soán ngôi, thực dụng và khốc liệt hơn: Tariffs (Thuế quan), Technology (Công nghệ) và Taiwan (Đài Loan) – cộng thêm một chữ T thứ tư đầy ám ảnh trong lần này: Tehran (Iran). Nếu như trước đây, các nhà ngoại giao như Marco Rubio thường xuyên lên tiếng về nhân quyền, thì nay, ông lại trở nên kín tiếng hơn khi giữ ghế Ngoại trưởng. Thay vào đó, "ngôi sao" dẫn dắt mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới này lại là Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent. Điều này minh chứng cho một thực tế: "Đồng tiền đi liền khúc ruột", lợi ích kinh tế và sự sinh tồn chiến lược đã đẩy các giá trị tinh thần xuống hàng thứ yếu.

"Trump Kiến Quốc": Biệt danh mỉa mai và lợi thế của Bắc Kinh

Trên mạng xã hội Trung Quốc, ông Trump từ lâu đã có biệt danh là "Trump Kiến Quốc" (Chuan Jianguo). Đây không phải là lời khen ngợi, mà là một sự mỉa mai sâu cay về việc những chính sách của ông vô tình giúp Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ hơn trên vũ đài quốc tế. Bằng cách đảo lộn các chuẩn mực thương mại đa phương và làm rạn nứt các liên minh an ninh truyền thống, Trump đã tạo ra một khoảng trống quyền lực mà Bắc Kinh rất khéo léo lấp đầy.

Đặc biệt, cuộc chiến với Iran do Mỹ khởi xướng đang trở thành "vũng lầy" mới, tiêu tốn nguồn lực và làm cạn kiệt kho vũ khí của Washington. Trong khi Mỹ mải mê với Trung Đông, Trung Quốc lại âm thầm kiểm soát nguồn cung đất hiếm – linh hồn của các loại vũ khí hiện đại. "Ngư ông đắc lợi", Bắc Kinh không chỉ hưởng lợi về mặt chiến lược mà còn cả về mặt đạo đức khi tự họa mình như một biểu tượng của sự ổn định giữa một thế giới đầy biến động do Trump tạo ra. Các khảo sát gần đây cho thấy, ngay cả người dân Mỹ cũng bắt đầu có cái nhìn thiện cảm hơn với sự ổn định của Trung Quốc so với sự chia rẽ nội tại của chính nước Mỹ.

"Gậy ông đập lưng ông": Khi nhân tài ngược dòng về phương Đông

Một thực tế tréo ngheo là các lệnh trừng phạt công nghệ của Trump dường như đang phản tác dụng. Việc cắt giảm ngân sách nghiên cứu và tạo ra môi trường kém thân thiện tại Mỹ đã khiến một làn sóng nhân tài gốc Hoa – những người từng làm việc trong các phòng thí nghiệm hàng đầu của Mỹ – quyết định hồi hương.

Họ mang theo kiến thức và kinh nghiệm để xây dựng nên những đế chế xe điện, những robot hình người hay các dã tâm về AI mà thế giới đang kinh ngạc. Trung Quốc hiện nay đang ráo riết tiến tới mục tiêu giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, tự động hóa lực lượng lao động để đối phó với cuộc khủng hoảng nhân khẩu học. "Lửa thử vàng, gian nan thử sức", áp lực từ Washington chỉ làm ý chí tự cường của Bắc Kinh thêm sắt đá dưới sự dẫn dắt tập quyền của ông Tập Cận Bình.

Ván bài mặc cả: Deliverables và những cam kết ảo

Trump vốn thích những chiến thắng vang dội có thể "khoe" ngay với cử tri. Nắm bắt tâm lý này, ông Tập Cận Bình sẵn sàng chi hàng tỷ USD để mua nông sản và máy bay Boeing, tạo ra những "deliverables" (kết quả bàn giao) hào nhoáng để Trump ca ngợi trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ. Thậm chí, ý tưởng thiết lập một "Hội đồng Thương mại" chung cũng được Bắc Kinh ủng hộ nhiệt tình. Với bộ máy công chức khổng lồ hơn 7 triệu người, Trung Quốc là bậc thầy trong việc vận hành các hội đồng rườm rà – một giải pháp "đôi bên cùng có lợi" nhưng chẳng thay đổi được gì về mặt cấu trúc.

Ông Tập sẽ không bao giờ chạm vào những vấn đề cốt lõi mà Washington cáo buộc là tạo lợi thế thương mại bất bình đẳng. Trung Quốc hiểu rằng: "Thả con săn sắt, bắt con cá rô", họ sẵn sàng nhượng bộ những con số ngắn hạn để bảo vệ hệ thống kinh tế quốc doanh lâu dài.

Thời gian là đồng minh của Tập Cận Bình

Trong khi Trump luôn phải lo lắng về nhiệm kỳ và áp lực bầu cử, thì ông Tập Cận Bình lại sở hữu sự thong dong của một nhà lãnh đạo không giới hạn quyền lực. Dự kiến vào mùa thu năm 2027, ông Tập sẽ tiếp tục bước vào nhiệm kỳ thứ tư đầy tiền lệ. Ở tuổi 74, ông vẫn trẻ hơn cả Trump hay Biden lúc nhậm chức.

Ông Tập không phải là người ủy mị, ông sẵn sàng thanh trừng cả những thuộc cấp thân tín nhất để bảo vệ sự ổn định của hệ thống. Đối diện với một Donald Trump luôn tự hào về "tình bạn" cá nhân, ông Tập chỉ nhìn thấy những con số và lợi ích quốc gia. "Dò sông dò biển dễ dò, mấy ai lấy thước mà đo lòng người", sự khó lường của Trump có thể là vũ khí, nhưng sự kiên định và thời gian của ông Tập mới là rào cản lớn nhất mà nước Mỹ phải đối mặt.

Cuộc thượng đỉnh tại Bắc Kinh lần này có lẽ sẽ kết thúc bằng những cái bắt tay nồng ấm và những bản hợp đồng tỷ đô. Nhưng bên dưới mặt nước yên ả đó, sóng ngầm vẫn cuộn chảy. Trật tự thế giới đang được định nghĩa lại, và trong cuộc chơi này, ai kiên nhẫn hơn, người đó sẽ thắng.