Cảnh báo tác hại khi người cao tuổi dùng nhiều thuốc cùng lúc

[PinaColada]

Các nhà nghiên cứu giải thích rằng polypharmacy (dùng từ 5 loại thuốc trở lên) xảy ra khi bệnh nhân phải sử dụng nhiều loại thuốc để điều trị các bệnh hoặc triệu chứng mạn tính khác nhau.

Những bệnh nhân mắc nhiều bệnh mạn tính thường được bác sĩ gia đình và các chuyên khoa kê cho một lượng lớn thuốc phải uống hằng ngày. Hiện tượng này được gọi là polypharmacy, có thể làm tăng nguy cơ cũng như mức độ nghiêm trọng của các phản ứng bất lợi do thuốc.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Rambam Maimonides Medical Journal (RMMJ) của Trung tâm y tế Rambam, việc giảm kê đơn (tức là loại bỏ các thuốc không còn cần thiết) có thể giúp giảm các biến cố bất lợi, thậm chí giảm nhập viện. Tuy nhiên, bằng chứng về việc giảm tỷ lệ tử vong vẫn còn chưa thống nhất.

Các nhà nghiên cứu giải thích rằng polypharmacy (dùng từ 5 loại thuốc trở lên) xảy ra khi bệnh nhân phải sử dụng nhiều loại thuốc để điều trị các bệnh hoặc triệu chứng mạn tính khác nhau.

Điều này có thể dẫn đến hàng loạt vấn đề như dùng sai thuốc, bảo quản không đúng, tương tác thuốc và tác dụng phụ không mong muốn. Vì vậy, việc duy trì danh sách thuốc đầy đủ, bao gồm cả thuốc không kê đơn và thực phẩm chức năng, và thường xuyên rà soát với bác sĩ hoặc dược sĩ là rất quan trọng.

Một vấn đề lớn là đôi khi các bác sĩ không biết đầy đủ thuốc do đồng nghiệp khác kê, hoặc không đánh giá lại định kỳ xem bệnh nhân còn cần dùng thuốc đó hay không.

Theo các chuyên gia, bác sỹ, điều dưỡng và dược sỹ đóng vai trò trung tâm trong việc giám sát và thực hiện giảm kê đơn, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi – nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích tổng hợp các tài liệu từ năm 2023 - 2025 trong cơ sở dữ liệu Science, PubMed và Scopus, ban đầu thu được 116 nghiên cứu, sau đó chọn 79 bài phù hợp để phân tích.

Kết quả cho thấy một nhóm chăm sóc đa ngành có thể giúp rà soát phác đồ điều trị, phát hiện thuốc không phù hợp và giảm kê đơn nhằm hạn chế tác hại, cải thiện chất lượng sống và giảm chi phí y tế.

Vấn đề này trở nên nghiêm trọng hơn trong bối cảnh dân số già hóa toàn cầu. Theo thống kê của OECD, ở Israel, nơi tuổi thọ trung bình thuộc nhóm cao nhất thế giới, với nữ khoảng 85,5 – 85,7 tuổi và nam khoảng 81,0 – 81,7 tuổi.

Tỷ lệ người dùng từ 5 loại thuốc trở lên dao động từ 37% - 51%, đặc biệt cao ở người cao tuổi, phụ nữ và người mắc nhiều bệnh mạn tính.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các thuốc điều trị dạ dày, như thuốc ức chế bơm proton (PPI) được kê rất phổ biến, nhưng việc dùng kéo dài có thể liên quan đến nhiều nguy cơ như bệnh tim mạch, sa sút trí tuệ, nhiễm khuẩn, gãy xương và viêm phổi.

Các chuyên gia cũng cảnh báo về việc sử dụng thuốc tâm thần ở người cao tuổi, nhóm rất nhạy cảm với tác dụng phụ do thay đổi dược động học theo tuổi.

Tỷ lệ rối loạn tâm thần ở người già sống trong cơ sở chăm sóc cao hơn, và việc kê đơn không phù hợp là vấn đề đáng lo ngại.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng giảm kê đơn cần trở thành một phần trong chăm sóc thường quy, đặc biệt với các thuốc nguy cơ cao như thuốc an thần, chống trầm cảm hay benzodiazepine.

Bác sỹ cũng cần được đào tạo chuyên sâu về lão khoa và thường xuyên rà soát toàn bộ thuốc mà bệnh nhân đang sử dụng, nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị tối ưu./.

VietBF@ sưu tập