'Hạm đội muỗi' giúp Iran khóa chặt eo biển Hormuz

[goodidea]

Iran còn lượng lớn xuồng và tàu cao tốc, được ví như "hạm đội muỗi", có thể giúp nước này duy trì hỏa lực và khóa chặt eo biển Hormuz.

Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, ngày 8/5 ví eo biển Hormuz như "bom nguyên tử", nhấn mạnh tuyến hàng hải huyết mạch này cho phép Tehran "có thể tác động đến kinh tế toàn cầu chỉ bằng một quyết định duy nhất".

Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran. Trong thời bình, đây là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh, các tàu thương mại được tự do đi qua theo quy định của luật pháp quốc tế.

Kể từ khi chiến sự nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia "thân thiện" đi qua, với lý do đảm bảo an ninh. Bất chấp áp lực từ chiến dịch phong tỏa của Washington, Tehran gần như vẫn khóa chặt khu vực và sẵn sàng hành động quyết liệt nhằm duy trì quyền kiểm soát vùng biển này.

Trong vòng 6 tuần xung đột, quân đội Mỹ đã phá hủy phần lớn chiến hạm chủ lực của đối phương, khiến hải quân Iran mất năng lực tác chiến trên biển. Tổng thống Donald Trump và nhiều quan chức hàng đầu của Mỹ cũng nhiều lần khẳng định hải quân Iran "đã bị xóa sổ".

Tuy nhiên, giới chuyên gia quân sự phương Tây chỉ ra rằng nòng cốt trong chiến lược phong tỏa Hormuz của Iran hiện nay là hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Lực lượng này không sở hữu những tàu chiến cỡ lớn, mà tập trung vào khí tài giá rẻ và phi truyền thống như máy bay không người lái (UAV), thủy lôi cùng lượng lớn tàu, xuồng cao tốc được ví như "hạm đội muỗi". Đây là những khí tài có khả năng cơ động rất cao, trang bị nhiều loại vũ khí và khó bị phát hiện hơn so với tàu hải quân truyền thống.

Quân đội Mỹ tuyên bố đã đánh chìm một nửa số xuồng cao tốc của Iran, song không nêu con số cụ thể, trong khi các chuyên gia nhận định IRGC còn sở hữu hàng trăm đến hàng nghìn phương tiện như vậy. Nỗ lực xác minh con số cụ thể rất khó khăn, do không thể phát hiện những chiếc xuồng này trên ảnh vệ tinh và chúng cũng có nhiều khu vực ẩn náu.

"Đây vẫn là lực lượng có khả năng gây rối và uy hiếp eo biển Hormuz. Chúng ta sẽ không bao giờ biết được Iran định làm gì và ý định của họ thế nào", đô đốc về hưu Gary Roughead, từng là chỉ huy tác chiến của hải quân Mỹ, nhận xét.


Xuồng cao tốc và tàu thuyền cỡ nhỏ của Iran ở khơi thành phố Kargan ngày 22/4. Ảnh: Reuters

Mỹ sở hữu ưu thế về số lượng khí tài và trình độ công nghệ, cũng là siêu cường hàng đầu thế giới trong tác chiến hàng hải, khiến đối đầu với họ bằng phương thức truyền thống là không khả thi. Do đó, "hạm đội muỗi" của Iran được phát triển cho lối đánh du kích trên biển, tận dụng lợi thế địa hình khi không có tuyến đường thay thế nào cho các tàu đang kẹt bên trong và ngoài eo biển Hormuz.

Xuồng cao tốc Iran có thể đạt tốc độ 150-180 km/h, mang được nhiều loại vũ khí, trong đó có tên lửa hành trình diệt hạm. Lực lượng này có thể triển khai từ nhiều hướng, đồng loạt phóng tên lửa để gây khó khăn cho nỗ lực đánh chặn của đối phương.

Hỏa lực của một nhóm xuồng cao tốc thường tương đương hoặc nhiều hơn tàu mặt nước truyền thống, nhưng khả năng phân tán cao khiến chúng khó bị tấn công và vô hiệu hóa hơn nhiều.

"Số lượng chiến hạm cần để bảo vệ hoạt động vận tải trong khu vực sẽ là rất lớn và tiêu tốn nguồn lực khổng lồ", Sidharth Kaushal, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nêu quan điểm.

Iran hồi năm 2015 tổ chức diễn tập tấn công mục tiêu giả định, mô phỏng tàu sân bay lớp Nimitz của Mỹ bằng xuồng cao tốc. Động thái được đánh giá là nhằm chuẩn bị cho xung đột trên biển với Mỹ trong tương lai, với kịch bản phong tỏa eo biển Hormuz.

Các xuồng cao tốc cùng phương tiện mặt nước không người lái (USV) của Iran được đánh giá là tương đối kín đáo. Chúng không cao hơn đáng kể so với mặt nước, khiến radar cảnh giới trên chiến hạm chỉ phát hiện được ở khoảng cách tương đối gần.

"Hải quân IRGC còn dùng phương tiện ngụy trang thành tàu dân sự trong các hoạt động bí mật, như rải thủy lôi, gây thêm phức tạp cho nỗ lực theo dõi. Chiến thuật này nhằm bào mòn đối phương, thay vì hướng tới hoặc giành chiến thắng trong một trận đánh mang tính quyết định trên biển", các chuyên gia tại Viện Hudson, có trụ sở tại Mỹ, cho biết trong báo cáo công bố gần đây.

Giới chuyên gia Mỹ cho rằng Iran thiết kế và chế tạo các phương tiện thuộc "hạm đội muỗi" với chi phí ở mức phải chăng, tránh được lệnh trừng phạt và dễ thay thế trong xung đột.

"Cách tiếp cận này giúp họ có thể tấn công tàu nước khác với chi phí tương đối thấp, trong khi vẫn uy hiếp khí tài và phương tiện giá trị cao của đối phương, khiến nền kinh tế hàng hải toàn cầu đối mặt rủi ro", báo cáo của Viện Hudson có đoạn.

Theo chiến lược tác chiến hàng hải nhiều lớp, Iran còn bố trí loạt bệ phóng tên lửa diệt hạm ở vùng đồi núi dài hàng trăm km dọc bờ biển phía nam. Các trận địa tên lửa đều có tính di động cao, khiến đối phương khó phá hủy được chúng.

CNN hồi đầu tháng 4 dẫn các nguồn tin am hiểu tình hình tiết lộ đánh giá tình báo của Mỹ cho thấy Iran vẫn duy trì năng lực tiến công đáng kể. Lượng lớn tên lửa hành trình chống hạm của Iran vẫn còn nguyên vẹn, phù hợp với thực tế là Mỹ không tập trung tấn công khí tài phòng thủ bờ biển.

"Hạm đội xuồng cao tốc Iran khiến đối phương không thể chắc chắn rằng vành đai phòng thủ là kín tuyệt đối. Khi kết hợp với lực lượng tên lửa bờ, IRGC sẽ tạo ra vấn đề đáng kể với quân đội Mỹ", Nick Childs, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho biết.

Childs nhận định các vụ tập kích gây thiệt hại cho tàu hàng gần đây thường do tên lửa và UAV Iran. Tuy nhiên, điều gây lo ngại nhất vẫn là thủy lôi và xuồng tốc độ cao.

"Iran không cần gây ra nhiều thiệt hại, mà chỉ cần đủ để các hãng bảo hiểm và chủ tàu không muốn mạo hiểm cho phương tiện đi qua eo biển Hormuz", Kaushal kết luận.

VietBF@sưu tập