Iran thách thức ‘cú chạm nhẹ’ của Tổng thống Trump và Phản ứng có tính toán của Mỹ

[pizza]

Từng kỳ vọng một "viên đạn bạc" có thể giải quyết vấn đề Iran bằng những tối hậu thư đanh thép, thế nhưng thực tế tại eo biển Hormuz buộc Tổng thống Trump phải thay đổi quỹ đạo.
Sau vụ đấu hỏa lực dữ dội giữa tàu chiến Mỹ và lực lượng Iran, ông Trump đã gọi các đòn không kích đáp trả của Washington chỉ là một "cú chạm nhẹ" nhằm duy trì thỏa thuận ngừng bắn đang lung lay dữ dội.

Giữa bối cảnh Mỹ đang kiềm chế để chờ đợi một phản hồi "nghiêm túc" từ Tehran, cuộc đối đầu tại tuyến hàng hải huyết mạch này lại một lần nữa rơi vào thế bế tắc khi cả hai bên liên tục đổ lỗi và thách thức lẫn nhau trên bờ vực của một cuộc phiêu lưu quân sự mới.

Phản ứng có tính toán của Mỹ

Theo chuyên gia phân tích quân sự Cedric Leighton của đài CNN, cụm từ “cú chạm nhẹ” mà Tổng thống Donald Trump sử dụng đã hé lộ bản chất các cuộc không kích mới nhất của Mỹ. Ông Leighton nhận định: “Tôi cho rằng Tổng thống muốn ám chỉ đây là một phản ứng có tính toán và chừng mực trước các hành động của Tehran”.

“Thông điệp mà Washington gửi đi là: Các anh có thể quấy rối vài mục tiêu, nhưng chúng tôi sẽ đáp trả đích đáng”. Chuyên gia này phân tích thêm rằng chính quyền Mỹ kỳ vọng phản ứng này sẽ giúp ổn định tình hình. Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc vào việc Iran lựa chọn “giải quyết vấn đề bằng ngoại giao” hay tiếp tục trả đũa.

Hiện Iran vẫn đang cân nhắc đề xuất chấm dứt chiến tranh từ phía Mỹ. Theo truyền thông nhà nước Iran, Tehran vẫn chưa hoàn tất văn bản phản hồi. “Mỹ đang muốn giảm leo thang xung đột và đây chính là cách họ thể hiện điều đó”, ông kết luận.


50.000 binh sĩ cho chiến dịch quân sự tại Iran đang ở trạng thái chờ lệnh. Ảnh: Hải Quân Mỹ.
Tổng thống Trump không đạt được kỳ vọng ban đầu
Chưa rõ liệu các cuộc đàm phán hòa bình có đem lại kết quả khả quan nào không khi hai bên vừa đấu hỏa lực dữ dội. Dù ông Trump từng nhiều lần khẳng định thỏa thuận đã cận kề, các điều khoản hiện nay dường như chỉ dừng lại ở mức sơ bộ.

Thực tế hiển hiện là ông Trump đang không đạt được những gì từng kỳ vọng. Để thoát khỏi cuộc xung đột đang sa lầy khiến tỷ lệ ủng hộ sụt giảm nghiêm trọng, Tổng thống dường như đã từ bỏ hàng loạt yêu cầu cứng rắn nhất. Dù thương lượng có thể dẫn tới một thỏa thuận, nhưng nó thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn ông đặt ra hai tháng trước.

Nội dung đàm phán hiện xoay quanh một bản ghi nhớ thiết lập lộ trình chấm dứt chiến tranh. Bản ghi nhớ này mở ra giai đoạn đàm phán 30 ngày, tập trung vào việc đình chỉ chương trình hạt nhân của Iran trong ít nhất 10 năm và yêu cầu Iran bàn giao kho dự trữ urani làm giàu cấp độ cao.

Đổi lại, Mỹ có thể nới lỏng trừng phạt và giải tỏa hàng tỷ USD tài sản của Iran đang bị đóng băng, đồng thời cam kết bãi bỏ hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, mục tiêu ban đầu của ông Trump không phải là "tạm dừng" mà là đảm bảo Iran "không bao giờ" có vũ khí hạt nhân. Ông từng kịch liệt bác bỏ việc đàm phán và tuyên bố trên mạng xã hội: "Sẽ không có thỏa thuận nào hết, ngoại trừ việc Iran phải ĐẦU HÀNG VÔ ĐIỀU KIỆN!".

Tham vọng lật đổ chính quyền sở tại cũng bị gạt bỏ. Tổng thống Trump lập luận rằng việc hạ sát một số lãnh đạo Iran đã là một hình thức "thay đổi chế độ", dù thực tế Lãnh đạo Tối cao đương nhiệm là con trai của người tiền nhiệm.

Mục tiêu chấm dứt việc Iran hỗ trợ các nhóm ủy nhiệm như Hamas hay Hezbollah cũng dần mờ nhạt. Dù từng khẳng định Tehran đã đồng ý ngừng bảo trợ mọi nhóm vũ trang, nhưng hiện không có cơ sở nào cho thấy mối đe dọa này đã được loại bỏ.

Những nhân vật có tư tưởng cứng rắn với Iran bắt đầu nhận thấy kết quả thấp hơn mong đợi.

Tại buổi họp báo ở Bộ Chiến tranh hôm thứ Ba, một phóng viên đã chất vấn Bộ trưởng Pete Hegseth về việc không thực hiện cam kết thay đổi chế độ và buộc đối phương đầu hàng: "Lời hứa với người dân Iran giờ ở đâu? Và từ khi nào Tổng thống quyết định nhượng bộ trước yêu cầu đầu hàng vô điều kiện của chính mình?".

Ông Hegseth khẳng định ông Trump không "nhượng bộ" và cho rằng người dân Iran vẫn có thể thay đổi thể chế nếu muốn trong tương lai. Ông nhấn mạnh mục tiêu tối thượng là đảm bảo Iran "không bao giờ có vũ khí hạt nhân". Dù vậy, chỉ vài ngày sau, ngay cả cụm từ "không bao giờ" cũng đang dần biến mất khỏi bàn đàm phán.

Đàm phán trên nền xung đột âm ỉ
Kể từ khi lệnh ngừng bắn có điều kiện được thiết lập vào tháng 4, các quan chức Mỹ và Iran đã bắt đầu đàm phán nhưng vẫn còn nhiều rạn nứt. Ông Trump yêu cầu Iran chấm dứt chương trình hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz.

Đáp lại, Iran đòi Mỹ dỡ bỏ lệnh cấm vận hải quân và chỉ thảo luận về hạt nhân sau khi chiến tranh kết thúc. Các nhà trung gian Pakistan mô tả tình hình hiện tại là hết sức "phức tạp".

Trong khi Mỹ đang chờ Iran phản hồi văn bản khung về thỏa thuận mới, các vụ tập kích lẻ tẻ nhắm vào đồng minh của Mỹ vẫn tiếp diễn. Đại sứ UAE tại Liên Hợp Quốc, ông Mohamed Abushahab, cho biết một tàu dầu của nước này đã bị nhắm mục tiêu trực tiếp.

Ông Abushahab cùng Đại sứ Mỹ Mike Waltz đang thúc đẩy một nghị quyết tại Hội đồng Bảo an, yêu cầu Iran dừng tấn công, dọn sạch thủy lôi và chấm dứt việc thu phí tàu bè qua eo biển.

"Đây là lúc để lựa chọn: Liệu các quốc gia thành viên sẽ đứng về phía một chế độ tàn bạo với láng giềng và bóp nghẹt kinh tế thế giới hay không?", ông Waltz chất vấn. Tuy nhiên, hai đồng minh của Iran là Nga và Trung Quốc vẫn nắm quyền phủ quyết tại đây.

Iran cho rằng Mỹ là kẻ gây hấn và đòi dỡ bỏ phong tỏa hàng hải. Trong cuộc điện đàm với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định phía Pháp đã thừa nhận các biện pháp phong tỏa của Mỹ là vi phạm lệnh ngừng bắn.

Tuy nhiên, bản tóm tắt từ phía Pháp lại nhấn mạnh ông Macron "quan ngại sâu sắc về sự leo thang căng thẳng", lên án các cuộc tấn công của Iran vào UAE và yêu cầu tất cả các bên phải dỡ bỏ phong tỏa eo biển ngay lập tức, không kèm điều kiện.

Chừng nào các nút thắt về phong tỏa hải quân và eo biển Hormuz chưa được tháo gỡ, ranh giới giữa ngoại giao và chiến tranh toàn diện vẫn hết sức mong manh. Ông Trump khẳng định nếu đàm phán thất bại, Mỹ sẽ tái khởi động các cuộc không kích với cường độ dữ dội hơn. Hiện tại, nỗ lực ngoại giao giữa Mỹ và Iran vẫn chưa cho thấy bất kỳ tiến triển thực chất nào.

VietBF@ sưu tập