Iran tìm cách tận dụng chiến tranh để phá vỡ thế độc quyền áp đảo của đồng đô la Mỹ

[vuitoichat]

Theo như Iran đang có thể sử dụng eo biển Hormuz, được mở cửa một phần cho các tàu không thù địch, như một đòn bẩy để thúc đẩy một loại tiền tệ đối thủ của Hoa Kỳ: đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc. Sau nhiều ngày phong tỏa eo biển chiến lược Hormuz, trong một thông cáo gửi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (OMI/IMO), Iran tuyên bố tàu bè của “các nước không thù địch” có thể đi qua eo biển này, với điều kiện tuân thủ các quy tắc an toàn và an ninh, như tìm cách tận dụng chiến tranh để phá vỡ thế độc quyền áp đảo của đồng đô la Mỹ.

Ảnh minh họa đô la Mỹ. AP

Trước hết, xin nhắc lại là hệ thống petrodollar (dầu lửa - đô la), dựa trên việc dầu mỏ được giao dịch bằng đồng đô la Mỹ, được thiết lập vào những năm 1970, đã củng cố vị thế thống trị của đồng đô la Mỹ trong giao thương dầu mỏ toàn cầu.

Teheran hiện giờ vẫn chưa nêu rõ tất cả các tiêu chí cho phép tàu các nước đi qua eo biển Hormuz, đặc biệt là các tầu chở dầu. Tuy nhiên, theo tiết lộ của đài CNN, được Les Echos dẫn lại, trong số các điều kiện của Teheran, có thể có điều kiện liên quan đến loại tiền tệ được sử dụng để thanh toán dầu lửa.

Iran được cho là đã tiến hành đàm phán vào tháng 03 này với một số nước về việc cho phép các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Dường như Teheran đã đề ra quy định rằng các nước có liên quan không được bán dầu bằng đồng đô la, tiền tệ của “kẻ xâm lược” Iran, mà giao dịch phải được thực hiện với đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc, mà Teheran xem là tiền tệ của đồng minh.

Trung Quốc, hiện vẫn duy trì sự hỗ trợ chế độ Teheran bằng cách tiếp tục mua dầu của Iran, như vậy đang được hưởng lợi vì sự trợ giúp thiết yếu của Bắc Kinh với Teheran trong cuộc khủng hoảng có thể ảnh hưởng đến sự tồn tại của chế độ Teheran.

Các quốc gia như Venezuela, Brazil, Nga, Indonesia, Malaysia, Ả Rập Xê Út, Ai Cập, Iran, Irak và Oman đã bán một phần dầu của họ cho Trung Quốc, và bằng tiền tệ của khách hàng, tức là bằng đồng Nhân dân tệ. Trái lại, Ấn Độ, mà một số tàu, cũng như tàu của Pakistan, đã có thể đi qua eo biển Hormuz, lại phủ nhận việc một trong những tàu chở dầu của họ được đi qua eo biển Hormuz bằng cách trả phí quá cảnh và hối lộ cho các quan chức Iran bằng Nhân dân tệ.

Les Echos nhắc lại là trong những năm 2000, chỉ có khoảng 2% thương mại dầu mỏ toàn cầu được thanh toán bằng các loại tiền tệ khác ngoài đô la, so với hơn 20% sau khi nổ ra chiến tranh ở Ukraina. Phong trào phi đô la hóa do khối các nước có nền kinh tế mới trỗi dậy - BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi … ) dẫn đầu. Đây là các nước có ý định thách thức sự thống trị tiền tệ của đồng đô la Mỹ.

Hệ thống petrodollar đang rạn nứt

Về phía Trung Quốc, quốc gia đang nỗ lực thúc đẩy việc sử dụng đồng tiền của mình ngoài biên giới, Bắc Kinh coi cuộc chiến ở Iran là một cơ hội khác để thúc đẩy chương trình hành động này và các lợi ích của mình. Để chứng minh cho các thị trường thấy rằng có thể tin tưởng vào lựa chọn đồng Nhân dân tệ thay thế đồng đô la Mỹ trong thời buổi rối ren này, Bắc Kinh đã giữ được sự ổn định của đồng Nhân dân tệ kể từ khi chiến tranh Trung Đông bùng nổ hôm 28/02.

Theo nhận định của George Saravelos, một chiến lược gia tại ngân hàng Đức Deutsche Bank, được Les Echos trích dẫn, “cuộc xung đột này có thể được coi là chất xúc tác quan trọng cho sự xói mòn sự thống trị của hệ thống đô la - dầu lửa (petrodollar) và là điểm khởi đầu để thiết lập hệ thống Nhân dân tệ - dầu lửa (petroyuan). Cơ sở nền tảng của sự thống trị của đồng đô la Mỹ trên thị trường dầu lửa bị suy yếu từ trước khi chiến tranh Iran nổ ra, đơn giản là vì phần lớn dầu mỏ của Trung Đông hiện được bán cho châu Á, chứ không còn cho Hoa Kỳ nữa”.

Ả Rập Xê Út - một kẻ thù của Iran, bán dầu cho Bắc Kinh nhiều gấp 4 lần so với bán cho Hoa Kỳ. Năm 1974, quốc gia vùng Vịnh này đã đồng ý bán dầu của mình hoàn toàn bằng đô la Mỹ để đổi lấy sự bảo vệ quân sự của Mỹ. Số đô la Mỹ được từ dầu mỏ cũng được tái đầu tư vào trái phiếu kho bạc Mỹ, một lợi thế khác cho Washington, cho phép Mỹ tài trợ cho khoản thâm hụt khổng lồ của mình. Nhưng kể từ năm 2023, Riyad, dưới quyền lãnh đạo của hoàng thái tử Mohammed ben Salman, đã bắt đầu bán một phần dầu của Ả Rập Xê Út bằng đồng Nhân dân tệ.