Ngày tàn của bọn khủng bố Hezbollah ở Lebanon

[trungthuc]

Cuộc chiến ở Trung Đông không chỉ có xảy ra ở Iran. Israel đang ra sức tấn công ào ạt vào Nam Lebanon với mục đích là tiêu diệt vĩnh viễn bọn khủng bố Hezbollah. Được Iran chống lưng bấy lâu nay, Hezbollah không chỉ là một nhóm vũ trang mà còn trở thành tổ chức chính trị gắn kết sâu vào hệ thống trong chính phủ Lebanon.

Khói bốc lên từ hiện trường vụ không kích của Israel nhắm vào văn phòng đài truyền hình Al-Manar, một tổ chức ldính líu với Hezbollah, ở vùng ngoại ô phía Nam Beirut, Lebanon, hôm 3/3/2026. (Ảnh minh họa: Fadel itani/AFP qua Getty Images)
Hezbollah – cái gai nhức nhối chính trị ở Trung Đông
Hezbollah là đảng chính trị Hồi Giáo Shiite và là tổ chức vũ trang hoạt động tại Lebanon, nơi mà từ lâu chúng được xem như "một chính phủ trong lòng chính phủ", nhưng thật ra chúng đã không chế toàn bộ quyền lực ở Lebanon từ lâu.

Hezbollah ra đời giữa sự hỗn loạn của cuộc nội chiến ở Lebanon (1975-1990). Bị Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác xếp vào danh sách các tổ chức khủng bố nguy hiểm nhất nhì thế giới, bọn Hezbollah có liên minh quân sự chặt chẽ với các chế độ chống Israel và chống Mỹ tại khu vực như Syria, Iran,...

Vài năm qua, các cuộc đụng độ xuyên biên giới giữa bọn Hezbollah và Israel liên tục leo thang, đặc biệt trong cuộc xung đột giữa Israel-Hamas đã bùng nổ vào tháng Mười, 2023. Cuối năm 2024, Israel và Hezbollah ký thỏa thuận ngừng bắn. Tuy nhiên, sự hòa hoãn này chỉ mang tính câu giờ lại bị sụp đổ vào tháng Hai, 2026, sau khi bọn Hezbollah tấn công Israel để trả đũa việc lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị bom đạn giết chết. Hơn một tuần kể từ đầu tháng 3/2026, Israel tiếp tục tấn công ào ạt các cứ điểm của bọn Hezbollah ở Nam Lebanon và thậm chí dội bom cả cứ điểm quan trong của chúng ở ngay thủ đô Beirut.

Lý do gì mà bọn Hezbollah lại dính dáng đến Lebanon? Theo một thỏa thuận hồi năm 1943, quyền lực ở Lebanon được phân chia theo tôn giáo: Thủ tướng là người Hồi Giáo Sunni, Tổng thống là người Thiên Chúa Giáo Maronite (Maronite Christian, một nhánh Kitô Giáo Đông Phương), còn chủ tịch Quốc Hội là Hồi Giáo Shiite. Tuy nhiên, cán cân này dần bị phá vỡ, khi dân số Sunni tăng mạnh vào thời điểm số đông người tỵ nạn Palestine đổ vào Lebanon; cùng lúc, cộng đồng Shiite cảm thấy bị gạt ra ngoài lề bởi tầng lớp cầm quyền gốc Thiên Chúa Giáo.

Khi nội bộ Lebanon bị lủng củng, Israel đưa quân vào Nam Lebanon (hai lần– 1978 và 1982) với mục đích truy quét các tay súng Palestine cát cứ ở đây làm bàn đạp để tấn công Israel. Phần mình, nhận thấy cơ hội tốt nhằm mở rộng ảnh hưởng trong thế giới Arab, Iran bắt đầu cung cấp tiền bạc và huấn luyện cho lực lượng mới hình thành này. Đó chính là bọn Hezbollah, nghĩa là "Đảng của Thượng Đế". Chẳng lâu sau, bọn chúng đã trở thành một trong những nhóm khủng bố khét tiếng thế giới. Một trong những vụ khủng bố kinh hoàng do bọn Hezbollah thực hiện là vụ đánh bom năm 1983 nhằm vào doanh trại binh sĩ Mỹ và Pháp ở Beirut khiến hơn cho 300 người đã chết.

Trong bản tuyên ngôn 1985, bọn Hezbollah thề sẽ trục xuất các thế lực phương Tây ra khỏi Lebanon, kêu gọi xóa sổ đất nước Israel và tuyệt đối trung thành với lãnh tụ tối cao Iran. Tuyên ngôn trên cũng ủng hộ xây dựng một chế độ Hồi Giáo kiểu Iran ở Lebanon.

Thủ lĩnh của bọn Hezbollah là Hassan Nasrallah. Là một trong những kẻ sáng lập ra Hezbollah hồi đầu thập niên 1980, Hassan Nasrallah đứng đầu tổ chức này suốt hơn 30 năm cho đến khi bị Israel ám sát chết qua cuộc không kích vào tháng Chín, 2024. Theo chuyên gia Bruce Hoffman thuộc Hội Đồng Giao Tế Đối Ngoại, một trong những di sản lớn nhất của tên Nasrallah này là lôi kéo Israel vào cuộc chiến nhằm tiêu hao sinh lực.

Israel đã phải đơn phương rút quân khỏi Nam Lebanon vào tháng Năm, 2000, chấm dứt 18 năm chiếm đóng. Từ đó, bọn Hezbollah gần như đã thay thế quân đội chính quy để trở thành lực lượng vũ trang mạnh nhất ở Lebanon. Uy tín chính trị của thủ lĩnh Hassan Nasrallah, không chỉ đối với người Shiite mà cả Sunni và Kitô giáo, bao trùm đến mức có thể lấn át bất cứ nhân vật đứng đầu nào của chính phủ Lebanon. Dưới thời tên Nasrallah, bọn Hezbollah được điều hành do Hội đồng Shura gồm 7 thành viên và 5 hội đồng phụ trách chính trị, quân sự, nghị viện, hành pháp và tư pháp. Sau khi Nasrallah bị tiêu diệt, Naim Qassem lên thay. Hiện 71 tuổi, Naim Qassem sinh tại Beirut, đã tham gia bọn Hezbollah từ những ngày đầu tiên.

Chính phủ Lebanon tuy rất khó chịu nhưng họ không thể nhổ được cái gai Hezbollah. Tổ chức này đã bám rễ quá sâu vào hệ thống chính trị, quân sự quốc gia. Từ năm 1992, bọn Hezbollah bắt đầu tham gia chính trường ở Lebanon khi 8 thành viên của chúng được bầu vào Quốc Hội. Từ năm 2005, Hezbollah đã nắm giữ một số vị trí trong nội các. Năm 2009, Hezbollah công bố bản cương lĩnh mới kêu gọi xây dựng "nền dân chủ thực sự" cho Lebanon. Trong cuộc bầu cử Quốc Hội 2022, bọn Hezbollah giữ nguyên được 13 ghế trong tổng 128 ghế ở đây.

Trên thực tế, Hezbollah đang điều hành gần như một chính phủ song song tại các khu vực mà chúng kiểm soát. Chúng đứng ra chỉ đạo mạng dịch vụ xã hội gồm bệnh viện, trường học, hạ tầng và các hoạt động thanh niên, giúp thu hút sự ủng hộ không chỉ từ người Shiite mà cả các cộng đồng khác. Như nói ở trên, bọn Hezbollah nay là lực lượng quân sự mạnh nhất ở Lebanon. Quy mô chính xác của chúng khó xác định ra cụ thể. Năm 2021, thủ lĩnh Nasrallah nói rằng bọn Hezbollah có 100,000 chiến binh. Giới phân tích tin rằng con số này đã bị thổi phồng lên. Các ước tính gần đây cho biết lực lượng chiến đấu của bọn Hezbollah có khoảng 40,000-50,000 tay súng.

Một báo cáo năm 2018 của Trung Tâm Nghiên Cứu Quốc Tế và Chiến Lược (Center for Strategic and International Studies) đánh giá bọn khủng bố Hezbollah là "tổ chức phi chính phủ được trang bị vũ khí mạnh nhất thế giới". Năm 2024, nghiên cứu về tình báo của Hoa Kỳ ước tính bọn Hezbollah hiện có khoảng 150,000-200,000 rocket và hỏa tiễn do Iran, Nga, và TQ cung cấp.

Thời huy hoàng tuy đã qua nhưng chưa hẳn là đến ngày tàn lụi
Suốt nhiều năm đụng độ với Israel, bọn Hezbollah đang ở thời điểm yếu nhất kể từ khi ra đời. Chỉ trong hai năm gần đây, Israel đã giết hoặc làm bị thương hơn 1,000 tay súng Hezbollah, qua nhiều phương cách, từ bắn chết ngoài chiến trường đến kích phát chất nổ giấu trong máy nhắn tin và bộ đàm. Hàng loạt vị trí quân sự của chúng bị pháo kích và dội bom liên tục.

Thủ lĩnh Naim Qassem thừa nhận bọn Hezbollah bị tổn thất nặng nề với con số thương vong là 18,000 chiến binh, trong đó có 5,000 người đã chết. Israel cho biết họ đã phá hủy 80% kho chứa hỏa tiễn của Hezbollah. Sau thỏa thuận ngừng bắn 2024, Israel vẫn duy trì 5 cứ điểm quân sự trên lãnh thổ Lebanon và thường xuyên do thám và tiêu diệt bất cứ khi nào tên chóp bu Hezbollah dám ló đầu ra.

Bọn Hezbollah không chỉ gánh chịu tổn thất về nhân mạng mà còn gặp khó khăn về tài chính. Suốt năm 2024, Israel đã cho ném bom nhiều chi nhánh của một ngân hàng thuộc quyền kiểm soát của bọn Hezbollah. Dưới áp lực của Hoa Kỳ, chính phủ Lebanon cũng áp đặt một số hạn chế đối với các định chế tài chính nằm dưới sự kiểm soát của bọn khủng bố này.

Việc Syria đã thay đổi chủ là cú đòn tổn thất quá nặng nề đối với bọn khủng bố Hezbollah. Tháng 12/2024, chế độ Bashar al-Assad, từng là hậu thuẫn cho bọn Hezbollah suốt nhiều thập niên, đã bị lật đổ và được thay bằng một chính quyền kịch liệt chống chúng. Chính quyền mới ở Syria hiện ngăn chặn các tuyến vận chuyển vũ khí mà bọn Hezbollah lén lút tuồn vào Lebanon đồng thời ra tay trấn áp các hoạt động buôn ma túy từng là nguồn thu nhập lớn của bọn này. Chưa hết, sự kiện Tổng Thống Venezuela Nicolás Maduro bị Hoa Kỳ đột kích bắt sống cũng đã cho cắt đứt một đầu mối quan trọng trong mạng lưới buôn lậu quốc tế của bọn Hezbollah.

Với bối cảnh chiến sự Trung Đông đang bùng nổ, về lý thuyết, Teheran vẫn sát cánh với người anh em Hezbollah, tuy nhiên, chỉ về mặt tinh thần là chính yếu. Trước năm 2023, Teheran cung cấp cho Hezbollah khoảng 700 triệu USD mỗi năm. Ngay cả khi trước khi bị Hoa Kỳ-Israel dội bom, Teheran đã bắt đầu lâm vào túng quẩn. Hàng loạt các cuộc biểu tình của dan bất mãn ở Iran đã bùng phát hồi đầu năm 2026 chính là từ sự sụp đổ của đồng tiền Iran và khủng hoảng lớn về chi phí sinh hoạt đắt đỏ. Chính quyền hậu Ali Khamenei, nếu sống sót qua cái hạn này, cũng chẳng còn hơi sức để tiếp tục bảo trợ cho đồng bọn tay sai Hezbollah nữa.

Nội bộ trong Hezbollah cũng có vấn đề. Chắc chắn chúng phát hiện ra có quá nhiều nội gián chỉ điểm cho Israel. Các vụ nổ máy nhắn tin và hàng loạt vụ ám sát nhắm vào các tên chỉ huy đầu não của Hezbollah cho thấy Israel đã cài cắm và xâm nhập sâu vào nội bộ của tổ chức khủng bố này. Trong quốc gia Lebanon, một số phe phái đối địch bắt đầu "thừa gió bẻ măng" nhằm loại bớt ảnh hưởng của bọn Hezbollah. Chưa hết, quân đội Lebanon mới đây đã được điều động xuống miền Nam để cho giải giáp và thay thế bọn Hezbollah. Trước năm 2023, chẳng có ai nghĩ rằng câu chuyện như vậy có thể xảy ra.

Quân đội Lebanon hiện kiểm soát phi trường Beirut. Đó là nơi Hezbollah từng sử dụng nhiều năm để vận chuyển vũ khí và tiếp tế. Tháng Mười Một, Tổng Thống Lebanon Joseph Aoun còn đi xa một bước nữa, mà trước đó cũng không ai ngờ, khi nói rằng Lebanon "không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đàm phán với Israel, dù để phân định về biên giới hay xa hơn là ký kết một hiệp định hòa bình.

Giới quan sát viên cho rằng, ngoài việc tấn công quân sự nhằm vào bọn Hezbollah mà Israel đang ra tay thực hiện, Washington cũng cần tăng cường sức ép lên chính phủ Lebanon qua việc sẵn sàng viện trợ nếu cần, trong bối cảnh Lebanon đang thiếu thốn và chật vật về mọi mặt, nhất là về kinh tế, và từ đó gây áp lực mạnh hơn trong việc tống khứ bọn Hezbollah ra khỏi Lebanon.

Với chính phủ Lebanon, đây là cơ hội ngàn năm có một để cho bứng tận gốc cái gai Hezbollah. Sami Nader, giám đốc Viện Khoa học Chính trị thuộc Đại học Saint Joseph ở Beirut, có nhận định: "Đây là một bước ngoặt. Hoặc chúng ta rơi vào kịch bản đen tối – quân đội đụng độ với Hezbollah và đất nước rơi vào cuộc xung đột nội bộ đẫm máu – hoặc Hezbollah chấp nhận quyết định phải giải giáp theo yêu cầu của chính phủ đưa ra".

Ngày 2/3, bọn Hezbollah đã mất một đồng bọn chính trị quan trọng nhất: Phong trào Amal (Amal Movement), đảng Shiite lớn còn lại ở Lebanon, khi khối nghị viên và các bộ trưởng của đảng này đã đứng về phía chính phủ trong quyết định cấm bọn Hezbollah thực hiện các hoạt động quân sự.

Tuy nhiên, Hezbollah vẫn duy trì được ít nhiều sự ủng hộ ở Lebanon, đặc biệt từ cộng đồng Hồi giáo Shiite (chiếm khoảng 40% dân số). Nhiều người Shiite thật ra đã quá bất mãn với tình trạng tham nhũng, mạng lưới bảo kê và thói bạo ngược của Hezbollah nhưng họ không có sự lựa chọn thay thế nào khác. Họ vẫn phải dựa vào bọn Hezbollah để bảo vệ thế đứng chính trị trong một hệ thống chia sẻ quyền lực theo tôn giáo. Trong cuộc bầu cử Quốc Hội vào tháng Năm, 2025, Hezbollah vẫn có kết quả tốt. Việc cho khai tử bọn Hezbollah hoàn toàn ra khỏi Lebanon đòi hỏi không chỉ bom đạn mà còn nhiều giải pháp chính trị bổ sung.