CHIẾN LƯỢC MỚI CỦA TỔNG THỐNG TRUMP TÁI ĐỊNH HÌNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI HOA KỲ

[nguoiduatinabc]

Sau khi chiến dịch bắt giữ nhà độc tài ma túy Nicolás Maduro tại Venezuela gây chấn động quốc tế vào tháng 1, nhiều quan sát viên từng bối rối trước sự thận trọng của hành chánh Tổng thống Trump đối với Iran.

Tuy nhiên, các diễn biến quân sự gần đây cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Hơn 50 nhân vật lãnh đạo thuộc tầng lớp thần quyền cực đoan của Iran đã bị loại khỏi quyền lực, và Ngoại Trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio đã xác định mục tiêu quân sự rõ ràng: Iran sẽ không bao giờ còn khả năng quân sự để đe dọa Hoa Kỳ hoặc các quyền lợi chiến lược của Hoa Kỳ.

Những chiến dịch này không phải là hành động ứng biến. Chúng được chuẩn bị cẩn mật trong nhiều năm và phản ánh một đường lối đối ngoại đang hình thành rõ nét dưới thời Tổng thống Trump. Nhiều học giả gọi đó là học thuyết “MAGA Realism”, một sự kết hợp giữa chủ nghĩa hiện thực cổ điển trong ngoại giao của Henry Kissinger với niềm tin của thời George W. Bush rằng dân chủ có thể lan rộng trên thế giới. Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là học thuyết mới này rút ra bài học từ những sai lầm trong quá khứ và nhận thức rõ giới hạn của quyền lực Hoa Kỳ.

Thời Tổng thống George W. Bush, mục tiêu thúc đẩy dân chủ là đúng đắn, nhưng sai lầm lớn nhất là tin rằng mô hình chính trị Hoa Kỳ có thể áp đặt nhanh chóng lên các quốc gia khác. Hành chánh Tổng thống Trump đi theo con đường khác. Việc loại bỏ Nicolás Maduro không nhằm áp đặt một chính quyền mới, mà tạo ra khoảng không gian để xã hội Venezuela tự tái cấu trúc. Tương tự, chiến dịch phá hủy hạ tầng quân sự của Iran có thể mở ra cơ hội để người dân Iran xây dựng một chính quyền dựa trên luật pháp dân sự thay vì luật thần quyền.

Tình hình Iran, tuy nhiên, phức tạp hơn Venezuela rất nhiều. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo IRGC không chỉ là một tổ chức quân sự, mà còn kiểm soát nhiều lĩnh vực kinh tế trọng yếu như xây dựng, viễn thông, dầu khí và hệ thống ngân hàng. Ngày 3 tháng 3 năm 2026, IRGC được cho là đã gạt bỏ một Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời dân sự và nhanh chóng đưa con trai của Ayatollah Khomeini lên giữ vai trò Lãnh tụ Tối cao, một nỗ lực tái lập quyền lực thần quyền dưới hình thức gia tộc ngay khi cấu trúc quân sự của chế độ đang suy yếu.

Hoa Kỳ không thể và cũng không nên đưa quân đội vào Iran để quyết định tương lai chính trị của quốc gia này. Tuy nhiên, hành chánh Tổng thống Trump có thể sử dụng các kênh tình báo và ngoại giao để tìm ra những nhân vật trong giới an ninh và thương mại của Iran sẵn sàng thay đổi lập trường. Nếu những lãnh đạo này khởi xướng một tiến trình chính trị mới, người dân Iran có thể lần đầu tiên có cơ hội xây dựng một chính quyền không dựa trên thần quyền.



Một yếu tố quan trọng khác trong học thuyết MAGA Realism là sử dụng quyền lực kinh tế như một công cụ chiến lược. Thay vì triển khai lực lượng quân sự quy mô lớn, Hoa Kỳ tận dụng sự thống trị của mình trong hệ thống tài chánh toàn cầu. Việc chuyển hướng nguồn thu dầu mỏ của Venezuela vào các tài khoản tại Qatar dưới sự kiểm soát của Hoa Kỳ cho phép Washington tạo ra cơ chế kiểm soát từ xa mà không cần chiếm đóng lãnh thổ. Phó Tổng thống JD Vance từng nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ kiểm soát các dòng tài chánh và nguồn năng lượng, qua đó bảo đảm nguồn điện năng giá thấp cho nền kinh tế Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, việc sử dụng đồng đô la như một vũ khí chiến lược cũng tạo ra rủi ro dài hạn. Trung Quốc đang thúc đẩy hệ thống thanh toán quốc tế CIPS như một lựa chọn thay thế cho hệ thống tài chánh do Hoa Kỳ dẫn đầu. Năm 2024, CIPS đã xử lý khoảng $24.5 ngàn tỷ giao dịch, tăng 43 phần trăm so với năm trước, với mạng lưới thành viên trải rộng trên 121 quốc gia. Nga và Iran ngày càng thanh toán năng lượng bằng đồng nhân dân tệ, và Saudi Arabia đã bắt đầu chấp nhận đồng tiền Trung Quốc trong một số giao dịch dầu mỏ.

Dù vậy, so với chính sách đối ngoại của thời Obama Biden, học thuyết mới của Tổng thống Trump được nhiều người xem là thực tế và hiệu quả hơn. Hai thập niên chiến tranh tại Afghanistan cuối cùng vẫn đưa Taliban trở lại quyền lực. Cuộc chiếm đóng Iraq vô tình tạo điều kiện cho ảnh hưởng của Iran lan rộng khắp Trung Đông. Trong nhiều trường hợp, Hoa Kỳ khuyến khích các phong trào nổi dậy chống độc tài nhưng lại bỏ rơi họ khi tình hình trở nên phức tạp.

Nếu các chiến dịch quân sự chính xác, kết hợp với quyền lực tài chánh và chiến lược ngoại giao linh hoạt, có thể thay thế các cuộc chiến tranh kéo dài trên bộ, thì MAGA Realism có thể đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lịch sử chính sách đối ngoại Hoa Kỳ. Thay vì áp đặt mô hình chính trị, Hoa Kỳ chỉ tạo điều kiện để các dân tộc tự quyết định tương lai của mình.