Tại sao Tổng thống Trump chuyển từ phản đối chiến tranh đến cảnh báo tấn công Iran?

[Romano]

Từ cam kết chấm dứt “những cuộc chiến vô tận”, Tổng thống Donald Trump hiện phát tín hiệu cứng rắn hơn với Iran. Diễn biến này khiến đảng Dân chủ yêu cầu Nhà Trắng làm rõ kế hoạch quân sự và vai trò của Quốc hội.Theo tờ The Guardian, khi các nghị sĩ Dân chủ cấp cao rời khỏi một cuộc họp kín về Iran với Ngoại trưởng Marco Rubio hồi đầu tuần này, lãnh đạo phe đối lập đã đưa ra những cảnh báo thận trọng về điều có thể trở thành vụ can thiệp quân sự lớn nhất của Mỹ kể từ chiến tranh Iraq.

Đây không phải là lằn ranh đỏ đối với một cuộc chiến mới ở Trung Đông. Thay vào đó, đảng Dân chủ tập trung vào quy trình ra quyết định thiếu minh bạch xung quanh Tổng thống Donald Trump, cũng như những quyết định khó lường của chính ông, mà có thể định hướng quyết sách đối ngoại hệ trọng nhất trong hai nhiệm kỳ của ông.

Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer nói sau cuộc họp: “Đây là vấn đề nghiêm trọng và chính quyền phải trình bày rõ lập luận của mình trước người dân Mỹ”.

Ông nói thêm: “Nếu họ muốn làm điều gì đó ở Iran, họ nên công khai điều đó”. Các nghị sĩ Dân chủ khác tham dự cuộc họp dành cho “nhóm tám người” gồm các nhà lập pháp cấp cao cũng có lập trường tương tự.

Phản ứng của các chính trị gia chưa đủ mạnh so với mức độ phản đối chiến tranh mà dư luận Mỹ có thể đang mong đợi. Mục tiêu cuối cùng của ông Trump tại Iran vẫn chưa rõ ràng, nhưng việc ông tập hợp lực lượng quân sự lớn nhất kể từ năm 2003 đã làm dấy lên cảm giác rằng Mỹ có thể sớm lại rơi vào chiến tranh.

Trong bối cảnh không còn tâm lý ủng hộ chiến tranh như sau các vụ tấn công 11/9/2001, sự đồng thuận tập thể hoặc sự chấp nhận ban đầu đã hình thành dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của ông Trump đối với những người ủng hộ ông, cũng như sự chia rẽ trong nội bộ đảng Dân chủ.

Một phản ứng ngược có thể đang hình thành. Sau quá trình thảo luận nội bộ đầy biến động, các nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện thông báo tuần tới họ sẽ buộc tiến hành một cuộc bỏ phiếu yêu cầu ông Trump ra trước Quốc hội để giải thích kế hoạch của ông đối với Iran.

Tuyên bố cho biết động thái này sẽ cho phép các nghị sĩ Dân chủ chính thức ghi nhận quan điểm ủng hộ hoặc phản đối một cuộc chiến nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội.

Tuyên bố nhấn mạnh: “Lựa chọn tiến hành một cuộc chiến ở Trung Đông, khi chưa hiểu đầy đủ mọi rủi ro đi kèm đối với binh sĩ của chúng ta và nguy cơ leo thang, là hành động liều lĩnh. Chúng tôi cho rằng bất kỳ hành động nào như vậy sẽ vi hiến nếu không tham vấn và được Quốc hội cho phép”.

Phó Chủ tịch phụ trách các vấn đề chính phủ tại Trung tâm Chính sách Quốc tế Dylan Williams nhận định: “Tôi cho rằng đã có thay đổi trong lãnh đạo đảng Dân chủ và một số nghị sĩ Dân chủ chủ chốt trong khoảng 48 giờ qua”.

Ông nói: “Khi các lãnh đạo nhận ra cử tri Dân chủ coi trọng vấn đề này như thế nào, họ bắt đầu thể hiện lập trường rõ ràng và cứng rắn hơn”. Ông Schumer cũng tự đưa tên mình vào danh sách đồng bảo trợ cho một dự luật tương ứng tại Thượng viện nhằm hạn chế việc ông Trump sử dụng quân đội tại Iran.

Ông Trump từng tự hào về lập trường phản đối chiến tranh Iraq từ sớm, dù ông đã bày tỏ sự ủng hộ dè dặt đối với việc đưa quân vào Iraq cho đến cuối năm 2003, khi tình hình bắt đầu rơi vào bế tắc. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông nói chiến thắng của mình một phần là nhờ mục tiêu chấm dứt các cuộc can thiệp của Mỹ tại Trung Đông, khẳng định ông được bầu để đưa Mỹ ra khỏi những cuộc chiến vô tận vô lý này.

Tuy nhiên, giống như chính quyền George W. Bush vào đầu những năm 2000, ông và chính quyền đã đưa ra một loạt lý do thay đổi để giải thích cho khả năng tấn công Iran: trước tiên là việc chính quyền Iran trấn áp người biểu tình, sau đó là chương trình hạt nhân của Iran, rồi tới các nỗ lực phát triển tên lửa đạn đạo.

Mặc dù thành lập một nhóm có cả những người phản đối mạnh mẽ việc Mỹ tiếp tục can thiệp tại Trung Đông, đặc biệt là Phó Tổng thống JD Vance, nhưng truyền thông cho biết chính quyền Tổng thống Trump đang dần tiến gần tới vụ tấn công quân sự đáng kể nếu các cuộc đàm phán trong tuần này không đạt kết quả.

Trong Thông điệp Liên bang, ông Trump nhắc lại tuyên bố rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân, bất chấp khẳng định của ông rằng chiến dịch Midnight Hammer mùa hè năm ngoái đã xóa sổ chương trình hạt nhân của Iran.

Sau đó, ông tiến xa hơn khi mô tả tình trạng hiện tại của Iran là mối nguy hiểm rõ ràng và hiện hữu đối với Mỹ, nói: “Họ đã phát triển các tên lửa có thể đe dọa châu Âu và các căn cứ của chúng ta ở nước ngoài. Họ đang phát triển tên lửa sẽ sớm vươn tới Mỹ”. Chính quyền chưa đưa ra bằng chứng để chứng minh tuyên bố đó hoặc nêu rõ mốc thời gian Iran có thể phát triển các tên lửa này.

Những phát biểu này gợi lại các cảnh báo của chính quyền Tổng thống Bush, vốn từng dần xây dựng lập luận cho cuộc chiến tại Iraq năm 2002 dựa trên mối đe dọa về vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Các cố vấn thân cận nhất của ông Trump, gồm ông Vance, ông Rubio và đặc phái viên Steve Witkoff, đã bác bỏ các so sánh như vậy. Sau các đòn tấn công hạn chế vào chương trình hạt nhân Iran năm 2025, ông Vance nói ông thấu hiểu người Mỹ mệt mỏi sau 25 năm bị cuốn vào các ràng buộc ở Trung Đông, nhưng ông nói thêm: “Khi đó chúng ta có những tổng thống kém cỏi, còn hiện nay chúng ta có một tổng thống thực sự biết cách đạt được các mục tiêu an ninh quốc gia của Mỹ”.

Ngày 26/2, ông Vance nhắc lại phát biểu của ông Trump rằng Iran đang vượt qua lằn ranh đỏ và nói: “Điều này rất đơn giản... Tôi nghĩ đa số người Mỹ hiểu rằng không thể để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Diễn biến mới nhất về đàm phán

Trong khi đó, vòng đàm phán hạt nhân gián tiếp thứ ba giữa Mỹ và Iran tại Geneva (Thụy Sĩ) khép lại ngày 26/2 với những tín hiệu trái chiều, khi bên trung gian Oman đánh giá đạt "tiến triển đáng kể", trong khi truyền thông Israel cho biết các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ rời bàn đàm phán với tâm trạng thất vọng.

Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi nói rằng vòng đàm phán thứ ba giữa Iran và Mỹ đã kết thúc với những tiến triển đáng kể, đồng thời các cuộc thảo luận cấp kỹ thuật sẽ được tổ chức vào tuần tới tại Vienna (Áo). Phát biểu trên mạng xã hội X, ông Albusaidi nêu rõ: "Chúng tôi đã kết thúc ngày làm việc sau khi đạt được tiến triển đáng kể trong đàm phán giữa Mỹ và Iran. Chúng tôi sẽ sớm nối lại sau khi tham vấn tại thủ đô mỗi nước. Các cuộc thảo luận ở cấp kỹ thuật sẽ diễn ra vào tuần tới tại Vienna".

Trong khi đó, theo kênh Channel 12 của Israel, các đặc phái viên của Tổng thống Trump rời vòng đàm phán hạt nhân tại Geneva trong tâm trạng thất vọng, khi khác biệt giữa hai bên vẫn còn lớn. Hai đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner đã có hai cuộc gặp trong ngày với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Các cuộc trao đổi kéo dài nhiều giờ, bao gồm cả tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp.

Theo nguồn tin trên, Iran đề xuất giới hạn làm giàu urani ở mức phục vụ mục đích y tế, đồng thời tạm dừng các hoạt động hạt nhân trong một số năm nhất định trước khi nối lại trong khuôn khổ khu vực được quản lý. Trong khi đó, Mỹ yêu cầu một thỏa thuận không có thời hạn và chỉ chấp nhận mức làm giàu thấp tại lò phản ứng nghiên cứu ở Tehran, đồng thời đòi hỏi Iran phải dỡ bỏ hoàn toàn các cơ sở hạt nhân và chuyển toàn bộ lượng urani làm giàu ra khỏi lãnh thổ.