Mexico thấp thỏm trước thềm World Cup 2026

[Romano]

Tình trạng hỗn loạn sau cái chết của trùm ma túy El Mancho làm dấy lên lo ngại Mexico sẽ chìm trong làn sóng bạo lực mới ngay trong giai đoạn nước rút chuẩn bị đăng cai World Cup.Mexico sẽ đồng đăng cai World Cup 2026 cùng với Mỹ và Canada, dự kiến chào đón tới 5 triệu du khách đến với sự kiện bóng đá lớn nhất hành tinh. Trận khai mạc diễn ra tại Sân vận động Banorte ở Mexico City vào ngày 11/6 tới.

Tuy nhiên, cái chết của Nemesio Rubén "El Mencho" Oseguera Cervantes - người đứng đầu băng đảng Jalisco New Generation Cartel - đã đưa Mexico trở thành tâm điểm chú ý của truyền thông, song theo cách không hay ho.

Sự kiện hôm 21/2 đã châm ngòi cho nhiều ngày bạo lực, phần lớn tập trung ở Jalisco, khi các thành viên của một trong những nhóm tội phạm quyền lực nhất nước đụng độ với lực lượng an ninh, đốt phá xe buýt và doanh nghiệp. Tình hình nghiêm trọng tới mức Bộ Ngoại giao Mỹ cảnh báo công dân tại một số khu vực của Mexico “tìm nơi trú ẩn và ở lại trong nhà hoặc khách sạn” cho đến khi có thông báo mới.

Làn sóng bạo lực hiện lắng xuống. Tổng thống Claudia Sheinbaum hôm 24/2 khẳng định “không có nguy hiểm nào” rình rập người hâm mộ bóng đá, trong khi Chủ tịch FIFA Gianni Infantino “hoàn toàn tin tưởng” mọi việc sẽ “diễn ra tốt đẹp”.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích lo ngại về nguy cơ nổ ra cuộc chiến tranh giành quyền kế vị giữa các thủ lĩnh. Chính Mexico cũng thừa nhận có khả năng xảy ra kịch bản này, khi Bộ trưởng An ninh Omar García Harfuch cho biết sẽ đặc biệt chú ý tới “mọi diễn biến hoặc thay đổi cấu trúc băng đảng” và “giám sát đặc biệt với một số thủ lĩnh”.

Tâm điểm của bạo lực
Mexico sẽ tổ chức 13 trong số 104 trận đấu của World Cup. Tuy nhiên, bài toán về an ninh an toàn cần được giải quyết trước khi giải đấu chính thức khai mạc, bởi Mexico sẽ triển khai các trận đấu vòng loại trực tiếp và giao hữu vào tháng 3.

Sân vận động Akron ở Guadalajara - thủ phủ của Jalisco - diễn ra vòng loại trực tiếp giữa Congo, Jamaica và New Caledonia từ ngày 26-31/3. Trong khi đó, sân vận động Banorte ở Mexico City tổ chức trận giao hữu giữa Mexico và Bồ Đào Nha vào ngày 28/3.

Trong khi Liên đoàn bóng đá Bồ Đào Nha thông báo trận đấu ở Mexico City vẫn theo đúng kế hoạch, giới phân tích lo ngại hơn về những sự kiện sẽ tiến hành ở Jalisco, tâm điểm của bạo lực gần đây.

Ngoài vòng play-off, thủ phủ Guadalajara của bang Jalisco là nơi diễn ra 4 trận đấu World Cup, có sự tham gia của Đội tuyển quốc gia Mexico, Hàn Quốc, Colombia, Uruguay, Tây Ban Nha và hai đội khác xác định sau. Gần 3 triệu khách dự kiến ghé Jalisco, nơi nổi tiếng với rượu tequila và nhạc mariachi, trong suốt giải đấu.

Sau khi một số trận đấu của giải vô địch Mexico bị hoãn lại vì cái chết của El Mencho, Thống đốc Jalisco Pablo Lemus khẳng định các trận đấu World Cup không có gì thay đổi. “FIFA hoàn toàn không có ý định loại bỏ địa điểm nào ở Mexico. Ba địa điểm vẫn giữ nguyên”, ông Lemus nói.

Thách thức không nhỏ với chính phủ Mexico
Victoria Dittmar - nghiên cứu viên tại InSight Crime ở Mexico City - nhận định việc đảm bảo an ninh trong khu vực luôn là một cơn đau đầu. Sau khi chính phủ loại bỏ “El Mencho”, thách thức đó chuyển sang nỗ lực “bình ổn đất nước và các thành phố, đặc biệt những nơi đón rất nhiều khách du lịch”, bà nói.

Theo bà Dittmar, để giảm leo thang tình hình, chính phủ và các băng đảng có thể thỏa thuận với nhau.

Marcelo Bergman - nhà xã hội học và chuyên gia về tội phạm - nhắc tới một lựa chọn mạnh mẽ hơn, đó là "triển khai quy mô lớn" lực lượng an ninh vào khu vực để duy trì hòa bình. Nước đi này có thể giúp xoa dịu Tổng thống Mỹ Donald Trump, người đang gây áp lực ép Mexico trấn áp mạnh tay tội phạm có tổ chức.

Ngoài ra, chính quyền Mexico càng đau đầu hơn khi “El Mencho” chưa có hậu duệ rõ ràng.

Mặc dù các băng đảng ma túy thường cha truyền con nối, nhà phân tích an ninh David Saucedo chỉ ra con trai của Oseguera - có biệt danh “El Menchito” - đang bị giam giữ ở Mỹ, trong khi anh trai và con riêng của El Mencho không tạo được ảnh hưởng với các thủ lĩnh khác.

“Mô hình ‘kế vị’ đã bị phá vỡ”, ông Saucedo nói.

Bà Dittmar cho biết Jalisco New Generation Cartel hiện tại đối mặt với ba kịch bản: Chuyển giao suôn sẻ; đấu tranh quyền lực giữa một số phe phái ở quy mô hạn chế; hoặc, trong trường hợp cực đoan nhất, băng đảng tan rã hoàn toàn thành nhiều nhóm nhỏ hơn và tranh giành quyền kiểm soát.

Nếu Jalisco New Generation Cartel tan rã, bà Dittmar nói nhiều đối thủ của băng đảng này sẽ nhảy vào và chiếm đoạt khu vực ảnh hưởng của nhóm. Ngoài ra, vị chuyên gia cho rằng “không thể tránh khỏi bạo lực” bởi vai trò đoàn kết băng đảng do El Mencho nắm giữ đã không còn.

“Ông ta có khả năng duy trì gắn kết nội bộ”, bà nói thêm.

Ông Saucedo cảnh báo ngay cả khi các phe phái trong băng đảng có thể đạt được thỏa thuận, ông không loại trừ khả năng bạo lực leo thang hơn nữa. Nếu ban lãnh đạo của Jalisco New Generation Cartel coi chiến dịch chống “El Mancho” là mối đe dọa sống còn với hoạt động của họ, nhóm này sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài bạo lực.

“(Băng đảng) có thể sẽ chuyển sang thế trận tổng lực chống lại nhà nước Mexico”, ông Saucedo kết luận.

Ở chiều ngược lại, Cecilia Farfán-Méndez - Giám đốc Đài quan sát Bắc Mỹ tại Sáng kiến ​​Toàn cầu chống Tội phạm có Tổ chức Xuyên quốc gia - cho biết nhiều lãnh đạo băng đảng không muốn thu hút sự chú ý vào thời điểm này, bởi việc các thành viên bị đưa vào danh sách truy nã gắt gao nhất đồng nghĩa nhà nước sẽ để mắt tới, cản trở hoạt động kinh doanh của băng đảng.

Mặc dù vậy, bà Farfán-Méndez cho biết bạo lực xảy ra sau vụ giết El Mencho có quy mô lớn hơn so với những vụ việc hậu chiến dịch quân sự trước đây chống lại các băng đảng ma túy.

“Những vụ việc này từng xảy ra ở Jalisco, nhưng quy mô và phạm vi phản ứng là chưa từng có tiền lệ. Tôi cho rằng chúng ta chưa từng chứng kiến ​​điều gì tương tự trước đây”, bà nói.