Hội đồng Hòa bình do Tổng thống Trump khởi xướng hoạt động thế nào?

[Cupcake01]

Cuộc xung đột tại Gaza đang hướng đến dịch chuyển từ trạng thái ngừng bắn mong manh sang đi kèm cả các nỗ lực ổn định hóa và tái thiết. Trong bối cảnh các cơ chế sẵn có chưa phát huy được vai trò, sự xuất hiện của một cơ quan giám sát quốc tế mới không chỉ là một nhu cầu thực tế mà còn là một tính toán địa chính trị.

Tại Davos ngày 22/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký kết Hiến chương thành lập Hội đồng Hòa bình (Board of Peace - BOP).

BOP được thiết lập như một tổ chức quốc tế chính danh, phản ánh triết lý ngoại giao mang đậm dấu ấn cá nhân của vị Tổng thống Mỹ thứ 47.

Hội đồng Hòa bình hoạt động thế nào?

Hội đồng Hòa bình là sự thể chế hóa kế hoạch hòa bình 20 điểm mà ông Trump từng công bố vào tháng 9/2025. Ban đầu, BOP được định vị là cơ quan giám sát riêng cho Gaza, nhưng Hiến chương Davos đã thực hiện một bước nhảy vọt chiến lược: loại bỏ việc nhắc tên trực tiếp đến Gaza để hướng tới phạm vi hoạt động toàn cầu.

Sự thay đổi này cho thấy tham vọng biến BOP thành "thực thể có tầm ảnh hưởng lớn nhất từng được tạo ra", đôi khi được xem là đối trọng trực tiếp với mô hình Liên hợp quốc. Theo Hiến chương, các mục tiêu cốt lõi của BOP bao gồm: Thúc đẩy ổn định - thiết lập môi trường an ninh tại các vùng chiến sự thông qua lực lượng thực địa; khôi phục quản trị pháp quyền - xây dựng lại hệ thống chính quyền kỹ trị thay thế cho các tổ chức vũ trang; đảm bảo hòa bình lâu dài - tập trung vào các khu vực bị ảnh hưởng hoặc đe dọa bởi xung đột trên toàn cầu.

Cấu trúc nhân sự của BOP là sự đan xen giữa giới tinh hoa chính trị và các "ông trùm" tài chính, được chia thành các nhóm trách nhiệm chuyên biệt.

Đầu tiên là ban Điều hành Sáng lập (Kiến trúc sư chiến lược). Đây là bộ não điều hành với các "danh mục quản trị" cụ thể, như: Marco Rubio (Ngoại trưởng Mỹ) - phụ trách ổn định hóa Gaza ; Jared Kushner và Steve Witkoff - điều phối quan hệ khu vực và đặc phái viên; Ajay Banga (Chủ tịch Ngân hàng Thế giới) và Marc Rowan - huy động vốn quy mô lớn và thu hút đầu tư; Tony Blair và Nickolay Mladenov - xây dựng năng lực quản trị và điều phối ngoại giao.

Tiếp đến là Ban Điều hành Gaza (Nhóm thực thi khu vực). Nhóm này bao gồm các đối tác chiến lược trực tiếp như Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan, Bộ trưởng Qatar Ali Al-Thawadi, và các đại diện từ Ai Cập, UAE, cùng đặc phái viên Liên hợp quốc Sigrid Kaag.

Ngoài ra, BOP vận hành theo mô hình quản trị doanh nghiệp hóa, đề cao hiệu quả thực thi thay vì sự đồng thuận dàn trải. Ông Trump giữ chức Chủ tịch vĩnh viễn, chỉ bị thay thế nếu tự nguyện từ chức hoặc mất năng lực hành vi (được quyết định bởi sự đồng thuận 100% của Ban Điều hành).

Cơ chế cũng bao gồm Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG): Đây là mô hình kỹ trị gồm 15 chuyên gia Palestine (đứng đầu là Ali Shaath). Ngày 28/1, Phong trào Hồi giáo Hamas cho biết sẵn sàng chuyển giao quyền quản lý Gaza cho một ủy ban kỹ trị của Chính quyền Palestine, đồng thời nhấn mạnh cửa khẩu biên giới Rafah tại Gaza phải được mở cửa hoàn toàn.

Tiếp đó là lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF). ISF đóng vai trò là "chiếc cầu nối" từ sự kiểm soát quân sự của Israel sang cảnh sát Palestine tự quản. ISF sẽ tiếp quản các khu vực từ IDF tại "Vạch Vàng" (Yellow Line) – ranh giới quân sự phân chia quyền kiểm soát tại Gaza.

Những thách thức tiếp theo

Dù tuyên bố hoạt động song song với các cơ chế của Liên hợp quốc, Ngoại trưởng Rubio nhấn mạnh sự khác biệt: BOP tập trung vào "hành động" thay vì các văn bản kịch bản sẵn có.

Sự hiện diện của BOP đã kích hoạt các luồng phản ứng trái chiều từ các quốc gia, trong đó có cả những lời mời bỏ ngỏ. Còn lại hơn 20 quốc gia đã tham gia ký kết, bao gồm các cường quốc khu vực và các đối tác quan trọng của Mỹ.

Khác với nhiệm kỳ 3 năm của các nước thông thường, những quốc gia đóng góp trên 1 tỷ USD sẽ có ghế vĩnh viễn. Nhà Trắng khẳng định đây không phải "phí gia nhập" mà là sự chứng thực cho "cam kết sâu sắc" đối với an ninh toàn cầu.

Theo các chuyên gia, để BOP không chỉ dừng lại là một dự án cá nhân, ông Trump sẽ phải đối mặt với 4 trụ cột thách thức, bao gồm: Tính chính danh của ISF; Thách thức quản trị và Tài chính; Rủi ro phân mảnh lãnh thổ; Sự bền vững sau nhiệm kỳ của ông Trump.

Nhìn chung, Hội đồng Hòa bình có thể là một trong những sáng kiến ngoại giao lớn nhất trong sự nghiệp của ông Trump, không chỉ định hình lại Gaza mà còn đang thử thách hệ thống quan hệ quốc tế đương đại.