BIDEN , ĐỔ HƠN $10 TỶ MỸ KIM VÀ 42 SINH MẠNG ĐỂ “CỨU” SOMALIA, MỘT CAN DỰ BỊ COI LÀ THẤT BẠI TOÀN DIỆN

[nguoiduatinabc]

Trong hơn hai thập niên qua, Hoa Kỳ đã chi trên $10 tỷ Mỹ kim cho Somalia và phải trả giá bằng 42 sinh mạng quân nhân Hoa Kỳ, theo các tổng hợp mới được nêu ra trong một phân tích về chính sách viện trợ và can dự quân sự tại quốc gia Phi Châu này.

Nhiều ý kiến cho rằng đây là một trong những ví dụ điển hình về sự lãng phí tài chánh và sinh mạng do các quyết định chính trị sai lầm kéo dài nhiều đời hành chánh.

Theo các dữ kiện được dẫn lại, trong năm 2024, hành chánh quyền Biden từng công khai khoe rằng Hoa Kỳ là quốc gia tài trợ nhân đạo lớn nhất cho Somalia. Chỉ riêng năm 2023, Hoa Kỳ đã chi $1.1 tỷ Mỹ kim cho quốc gia này, và con số tương tự cũng xuất hiện trong các năm trước đó. Mức chi tăng vọt từ $103 triệu Mỹ kim dưới một Hạ Viện do Cộng Hòa kiểm soát lên $300 triệu Mỹ kim khi Đảng Dân Chủ nắm quyền lãnh đạo Quốc Hội.

Tính từ năm 2017, viện trợ ngoại quốc cho Somalia đã vượt mức $500 triệu Mỹ kim, sang năm 2018 lên hơn $800 triệu Mỹ kim, và đến năm 2020 thì vượt $1 tỷ Mỹ kim. Trong vòng 10 năm gần đây, tổng chi phí đã lên tới $9.3 tỷ Mỹ kim, và nếu tính từ sau biến cố 11 tháng 9, con số đã vượt $10 tỷ Mỹ kim. Dù mức chi giảm trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump, ngân khoản $150 triệu Mỹ kim vẫn được phân bổ cho năm 2025.

Không chỉ viện trợ nhân đạo cho các nạn đói bị nhiều chuyên gia quốc tế đặt nghi vấn, Somalia còn nằm trong nhóm nhận viện trợ an ninh lớn nhất tại vùng Phi Châu hạ Sahara, dù nhiều quốc gia khác trong khu vực có tình trạng bất ổn nghiêm trọng hơn. Theo các phân tích, sự gia tăng viện trợ này gắn liền với ảnh hưởng chính trị ngày càng mạnh của cộng đồng người Somalia di cư vào Hoa Kỳ.

Nguồn gốc của sự can dự sâu rộng của Hoa Kỳ tại Somalia được cho là bắt đầu từ tiểu bang Maine, khi Thượng Nghị Sĩ George Mitchell vận động cho việc can thiệp sau khi Liên Hiệp Quốc tuyên bố có nạn đói nghiêm trọng, một tuyên bố mà về sau bị nhiều tài liệu cho là phóng đại hoặc không có cơ sở thực tế. Các binh sĩ Hoa Kỳ đã được điều động tới Mogadishu, dù các thiếu hụt lương thực chỉ giới hạn tại một số vùng nông thôn.

Việc lật đổ chế độ độc tài Mohammed Siad Barre đã dẫn tới nội chiến, khiến nhiều thành phần tinh hoa gắn với chế độ cũ di cư sang Hoa Kỳ, đặc biệt là Minnesota và Maine, rồi vận động giới chính trị Hoa Kỳ can thiệp nhằm “ổn định” Somalia. Sự can dự này dần biến thành một cuộc xung đột giữa các phe phái và dòng tộc địa phương, kéo Hoa Kỳ vào những trận chiến không rõ mục tiêu.



Đỉnh điểm là Trận Mogadishu, nơi 18 quân nhân Hoa Kỳ thiệt mạng và 84 người khác bị thương, trong một chiến dịch được xem là thất bại nặng nề nhất kể từ sau Chiến tranh Việt Nam. Các tài liệu còn cho rằng sự hiện diện của các phần tử al-Qaeda tại Somalia và các cuộc giao tranh đã góp phần khiến Osama bin Laden tin rằng Hoa Kỳ yếu kém, từ đó dẫn tới các âm mưu khủng bố sau này.

Theo các con số dân số, Somalia không hề trải qua nạn đói với hàng triệu người chết như từng được tuyên truyền. Dân số quốc gia này thậm chí còn tăng đáng kể trong thập niên 1990, cho thấy các tuyên bố về hàng trăm ngàn người chết vì đói là thiếu căn cứ. Nhiều nhân viên cứu trợ sau này thừa nhận phần lớn các ca tử vong liên quan tới dịch bệnh, không phải nạn đói.

Dù vậy, sau nội chiến, quân nhân và nhân viên Hoa Kỳ vẫn tiếp tục hiện diện tại Somalia với những tổn thất mới, bao gồm các binh sĩ thiệt mạng trong các năm 2017 và 2020. Trong khi đó, Hoa Kỳ còn bị kêu gọi tiếp tục tài trợ cho lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Phi Châu, với các ngân khoản được đề xuất dù bị thu nhỏ nhưng có nguy cơ gia tăng theo thời gian.

Các phân tích cho rằng cuộc chiến tại Somalia thực chất là xung đột giữa các phe phái Hồi giáo và dòng tộc, không phải là một cuộc chiến chống khủng bố theo nghĩa truyền thống. Trong khi đó, cộng đồng Thiên Chúa Giáo tại Somalia sống trong tình trạng khủng bố tinh thần thường trực, nhưng không phải là đối tượng được bảo vệ trong các chiến dịch quốc tế.

Sau hơn 40 sinh mạng Hoa Kỳ đã mất và hơn $10 tỷ Mỹ kim bị tiêu tán, nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc Hoa Kỳ cần chấm dứt sự can dự vào Somalia, đồng thời xem xét lại toàn bộ chính sách viện trợ và an ninh đã kéo dài suốt nhiều thập niên với kết quả bị đánh giá là thảm họa.