Châu Âu dốc toàn lực tìm thỏa thuận với chính quyền Trump về Greenland

[Romano]

Trước sức ép từ Tổng thống Trump, các nước EU gấp rút tìm giải pháp đàm phán về Greenland nhằm tránh đối đầu quân sự, bảo toàn NATO và ngăn nguy cơ làm lung lay trật tự an ninh châu Âu.Các nhà lãnh đạo EU đang gấp rút tìm kiếm một thỏa thuận về tương lai của Greenland, cho phép Donald Trump có thể tuyên bố chiến thắng trong vấn đề này mà không phá vỡ liên minh vốn là nền tảng cho an ninh châu Âu.

Theo lời 3 nhà ngoại giao và một quan chức EU trao đổi với Politico châu Âu (Politico.eu), từ các đề xuất sử dụng lực lượng NATO để tăng cường an ninh Bắc Cực cho đến việc nhượng bộ Mỹ trong khai thác khoáng sản, các lãnh đạo khối đang nghiêng mạnh về hòa giải thay vì đối đầu với chính quyền Trump. Cuộc chạy đua nhằm đưa ra một kế hoạch diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ tái khẳng định rằng Washington “cần” lãnh thổ đảo này - và không loại trừ khả năng giành lấy bằng vũ lực.“Cuối cùng, chúng tôi luôn đi đến một kết luận chung” với Washington, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul nói sau cuộc gặp với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, đồng thời cho biết các cuộc trao đổi về lãnh thổ Bắc Cực này là “đáng khích lệ”. Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói rằng ông hy vọng “một giải pháp được cả hai bên chấp nhận” sẽ được tìm ra trong khuôn khổ NATO.

Nghệ thuật của thỏa thuận

Khi được hỏi về một kịch bản kết thúc có thể xảy ra cho vấn đề Greenland, một nhà ngoại giao EU cho rằng đó có thể là thỏa thuận cho phép ông Trump giành được một chiến thắng để quảng bá trong nước, chẳng hạn như buộc các quốc gia châu Âu đầu tư nhiều hơn vào an ninh Bắc Cực, đồng thời cam kết để Mỹ thu lợi từ nguồn tài nguyên khoáng sản của Greenland.

Theo nhà ngoại giao này, điều ông Trump tìm kiếm trước hết là một chiến thắng liên quan đến Greenland. “Nếu bạn có thể khéo léo đóng gói lại vấn đề an ninh Bắc Cực, kèm thêm các khoáng sản chiến lược, thắt nơ thật đẹp bên ngoài, thì sẽ có cơ hội” để ông Trump chấp thuận. “Kinh nghiệm trước đây” - chẳng hạn khi các đồng minh EU cam kết chi 5% GDP cho quốc phòng - cho thấy “mọi việc luôn diễn ra theo cách này”.

Về quốc phòng, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã đặt nền móng cho một thỏa thuận khi đầu tuần này nói rằng các nước trong liên minh đang thảo luận các biện pháp tăng cường an ninh Bắc Cực. Dù hình hài của các “bước tiếp theo” mà ông Rutte nhắc tới vẫn chưa được xác định, việc các thành viên NATO châu Âu gia tăng đầu tư là một khả năng phù hợp với mong muốn của ông Trump về việc châu Âu gánh vác trách nhiệm lớn hơn đối với an ninh của chính mình.

Trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, các chi tiết còn mơ hồ hơn. Tuy nhiên, theo quan chức EU, một thỏa thuận bảo đảm cho Mỹ được hưởng một phần lợi nhuận từ việc khai thác các nguyên liệu thô chiến lược là một khả năng.

Hiện tại, năng lực khai thác các nguyên liệu thô chiến lược tại Greenland vẫn còn hạn chế. Đan Mạch đã dành nhiều năm tìm kiếm đầu tư cho các dự án dài hạn, nhưng hầu như không đạt kết quả, do các quốc gia đề nghị mua khoáng sản với giá rẻ hơn nhiều trên thị trường toàn cầu.

EU đang lên kế hoạch tăng hơn gấp đôi mức đầu tư vào Greenland trong ngân sách trung và dài hạn sắp tới - bao gồm các khoản dành cho các dự án nguyên liệu thô chiến lược. Đây có thể là “mồi câu” để ông Trump chấp nhận một thỏa thuận đồng đầu tư.

Tuy nhiên, nếu mục tiêu thực sự của ông Trump là các khoáng sản của Greenland, thì trong nhiều năm qua phía Đan Mạch đã liên tục đề nghị Mỹ đầu tư vào Greenland - một đề nghị đã bị các quan chức Mỹ từ chối, theo lời một số nhà ngoại giao. Họ cũng cho biết, nếu sức ép của ông Trump đối với Greenland xuất phát từ lo ngại về Trung Quốc và Nga, ông hoàn toàn có thể yêu cầu Copenhagen tăng cường sự hiện diện của quân đội Mỹ trên đảo.

Một nhà ngoại giao EU khác đặt câu hỏi liệu mục tiêu thực sự của ông Trump có phải là để ghi tên mình vào lịch sử hay không. Khẩu hiệu "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại" (Make America Great Again) của ông Trump “đã trở thành một khái niệm địa lý; ông ấy muốn đi vào lịch sử như người đã làm cho nước Mỹ ‘vĩ đại hơn’ - theo nghĩa địa lý”, nhà ngoại giao này nói.

Bảo toàn NATO

Trên hết, các chính phủ ở châu Âu đang tìm cách tránh một cuộc xung đột quân sự, 3 nhà ngoại giao và quan chức EU cho biết. Một sự can thiệp trực tiếp của Mỹ vào Greenland - lãnh thổ thuộc về một thành viên EU và NATO - trên thực tế sẽ đồng nghĩa với việc chấm dứt trật tự an ninh hậu Thế chiến, theo cảnh báo của các lãnh đạo châu Âu.

“Đó sẽ là một tình huống chưa từng có tiền lệ trong lịch sử NATO và bất kỳ liên minh phòng thủ nào”, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nói hôm 13/1, đồng thời cho biết Berlin đang thảo luận với Copenhagen về các phương án mà châu Âu có thể sử dụng nếu Mỹ tiến hành việc tiếp quản. Ủy viên Quốc phòng EU Andrius Kubilius và Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đều nói rằng một sự can thiệp quân sự sẽ là dấu chấm hết cho NATO. “Mọi thứ sẽ chấm hết”, bà Frederiksen nói.

“Không có điều khoản nào [trong hiệp ước thành lập liên minh năm 1949] dự liệu một cuộc tấn công của một đồng minh NATO nhằm vào một đồng minh khác”, một nhà ngoại giao NATO phát biểu thẳng thắn, cho biết. Điều đó sẽ đồng nghĩa với “sự kết thúc của liên minh”, người này nói thêm.

Ông Trump nói rằng “đó có thể là một sự lựa chọn” đối với Mỹ, giữa việc theo đuổi tham vọng kiểm soát Greenland và việc giữ cho liên minh còn nguyên vẹn.

Việc bảo toàn NATO vẫn là ưu tiên hàng đầu của khối, nhà ngoại giao EU đầu tiên cho biết. Dù cả trong riêng tư lẫn công khai, các quan chức châu Âu đã kiên quyết bác bỏ ý tưởng châu lục này có thể “từ bỏ” Greenland cho Mỹ, những phát biểu trên cho thấy mức độ tuyệt vọng của các chính phủ trong nỗ lực tránh một cuộc đối đầu trực tiếp với Washington.

“Đây là vấn đề nghiêm trọng - và châu Âu đang sợ hãi”, một nhà ngoại giao EU thứ tư tham gia các cuộc thảo luận tại Brussels về cách khối phản ứng nói. Một người thứ năm mô tả thời điểm này là “chấn động”, bởi nó cho thấy Mỹ sẵn sàng xé bỏ hàng thập kỷ quan hệ bền chặt.

Vẫn còn choáng váng

Dù các lãnh đạo châu Âu phần lớn đồng thuận rằng một cuộc xung đột quân sự là điều không thể chấp nhận, con đường đi đến một thỏa thuận thông qua đàm phán lại tỏ ra gai góc hơn.

Từ cuộc tấn công của quân đội Mỹ nhằm vào Venezuela ngày 3/1, cùng với những tuyên bố mới của ông Trump rằng Mỹ cần phải “có được” Greenland, châu Âu đã rất rõ ràng là không xây dựng một kế hoạch bảo vệ Greenland trước chính quyền Trump - bởi làm như vậy có thể khiến mối đe dọa trở thành hiện thực.

“Đây là điều mà chúng tôi đã lường trước như một rủi ro tiềm tàng, nhưng là thứ mà chúng tôi rất khó có thể làm được nhiều”, Thomas Crosbie, chuyên gia quân sự Mỹ tại Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch cho biết.

“Quan điểm là: càng tập trung vào vấn đề này, càng chuẩn bị cho việc chống lại nó, thì chúng tôi càng khiến khả năng nó xảy ra cao hơn. Vì vậy đã có nỗi lo rằng [việc lập kế hoạch đối phó với một cuộc xâm nhập của Mỹ] có thể vô tình khuyến khích thêm sự quan tâm và, nói cách khác, làm leo thang tình hình”, ông Crosbie nói.

Tuy nhiên, vấn đề là sau 6 năm cố tình tránh xây dựng một kế hoạch để phản ứng trước các đe dọa của ông Trump, châu Âu đã bị đặt vào thế cuống cuồng tìm kiếm một phương án. Theo một cựu nghị sĩ Đan Mạch nắm được các cuộc thảo luận, châu Âu hiện phải tự hỏi họ có những công cụ gì trong “hộp đồ nghề” của mình để đối phó với Washington khi “sách hướng dẫn thông thường không còn hiệu quả nữa”.

Các quan chức EU coi đây là thách thức lớn nhất đối với châu Âu kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, và họ không chắc phải làm gì. “Chúng tôi biết mình sẽ phản ứng thế nào nếu Nga bắt đầu hành xử theo cách này. Nhưng với Mỹ, đây đơn giản là điều mà chúng tôi chưa từng đối mặt”, nhà ngoại giao EU thứ tư kết luận.