350.000 tỷ đồng (14,5 tỷ USD) là số tiền Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch dự kiến đề xuất để thực thiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chấn hưng, phát triển văn hóa, xây dựng con người Việt Nam giai đoạn 2025-2035 (mỗi năm 1,5 tỷ USD).
Số tiền này không phải là nhiều mà… rất rất lớn.
Ảnh tượng của Cộng Sản bị kéo sập khắp nơi trên thế giới
Song, vấn đề không nằm ở số tiền mà là cách tiêu tiền, tính khả thi và hiệu quả của nó.
Trong khi các nhà quản lý văn hoá, làm văn hoá còn chưa định nghĩa rõ ràng thế nào là văn hoá, dù văn hoá người Việt đã tồn tại hàng nghìn năm và đã có thời kỳ rực rỡ cùng với sự thịnh vượng hùng cường qua các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần.
Khi nào những người lãnh đạo đất nước phải trả lời được câu hỏi, tại sao chúng ta đã đánh mất nó, gần 80 năm Đảng cầm quyền đưa nhân dân “đi hết từ thắng lợi này đến thắng lợi khác” tại sao để cho văn hoá suy đồi, đạo đức xuống cấp?
Không trả lời được, 350 nghìn tỷ cho văn hoá trong thời kỳ đỉnh cao của tham nhũng, tiêu cực cũng lại chảy vào túi lũ quan tham, văn hoá chặt chém càng có điều kiện phát triển, văn hoá lấy thước đo qua đồng tiền càng có đất sinh sôi nảy nở.
Hình thành các thiết chế văn hóa là điều cần thiết và từ bao lâu nay đã có rất nhiều nhà hát, bảo tàng, thư viện, trung tâm văn hóa... từ cấp Trung ương đến địa phương, được xây dựng trên cả nước.
Tuy nhiên, không ít công trình không phát huy hiệu quả, được sử dụng sai mục đích, thậm chí bị bỏ hoang vì không có người cũng như kinh phí hoạt động, quản lý nên nhanh chóng xuống cấp.
Cách đây chưa lâu, để đảm bảo tiêu chí nông thôn mới, các địa phương đã “cố sống cố chết”, kể cả vay nóng, để xây dựng bằng được nhà văn hóa tại các làng xã.
Xây xong, nhiều nơi phải đóng cửa, bỏ hoang cũng vì lý do không người và kinh phí hoạt động.
Đó là bài học nhãn tiền cho việc chạy theo phong trào. Trong tình cảnh đó, nếu tiếp tục nhồi thêm các thiết chế văn hóa tương tự, liệu có ích gì ngoài sự lãng phí tiền của, đất đai?
Điều quan trọng hơn cả mà mọi người dân đều mong muốn là hồi sinh những thiết chế văn hóa đã có, biến chúng thành thực thể sống, có ý nghĩa và giá trị chứ không phải tiếp tục đẻ ra những thứ quái thai để rồi tiếp tục rơi vào trạng thái tê liệt và trở thành những cái xác không hồn.
Thực ra, các chuẩn mực và hệ giá trị đạo đức của con người được xây dựng, trao truyền từ đời này qua đời khác chứ không chỉ ngày một ngày hai, đồng thời được hình thành từ quá trình giáo dục và “phần nhiều do giáo dục mà nên”.
Một trong những cách giáo dục để hình thành các giá trị đạo đức tốt nhất và hiệu quả nhất là sự làm gương của người lớn với con trẻ, của người đi trước đối với người đi sau và của kẻ trên đối với người dưới. Chỉ cần làm tốt điều đó từ trong mỗi gia đình đến trường học, cơ quan... thì chuẩn mực và hệ giá trị đạo đức xã hội sẽ hình thành.
Có nhà văn hoá, có nhà hát, có trường học văn hoá nhưng sản phẩm văn hoá lại èo uột, không có giá trị văn hoá.
Một biên niên lịch sử của ba cuộc chiến tranh thần thành đến bây giờ chưa có một bộ lịch sử, một bộ phim, một tác phẩm văn học xứng tầm, tại sao vậy?
Văn nghệ sỹ không thể phát tiết tài năng, trí tuệ sa đà vào những sản phẩm thị trường nhảm nhí đầu độc khán giả, Nhà hát đóng cửa im ỉm, rạp chiếu phim bị điện ảnh nước ngoài thống trị là sao?
Khi những cái đầu của nghệ sỹ bị định hướng, cái miệng bị bịt là văn hoá chết. Có bỏ ra hàng nghìn nghìn tỷ cũng chỉ béo miệng quan tham.
Muốn chấn hưng văn hoá, trước tiên hãy giải phóng tư tưởng cho người làm văn hoá, đừng bịt mắt, bịt miệng, định hướng giáo điều, lệ thuộc bát cơm manh áo … hãy đối xử có văn hoá với người làm văn hoá, nghệ thuật, văn hoá đích thực sẽ tự nhiên trở lại.
Ngoài ra, nhiều nội dung liên quan, như quyền và nghĩa vụ của công dân cũng đã được luật pháp quy định rõ, chỉ cần hệ thống quản lý xã hội thực hiện nghiêm túc là có thể hình thành được các giá trị văn hóa, đạo đức. Điều đó cũng có nghĩa, không phải tiêu tốn thêm đồng tiền nào cho việc này.
Chấn hưng văn hóa trước là bằng từng hành động nhỏ nhưng rất cụ thể và thiết thực, chứ không phải chỉ bằng những dự án hay chương trình nghìn tỉ, rầm rộ.