Tháng 5/1959, hai sĩ quan Mỹ tiến hành đo đạc nhằm xây một cơ sở quân sự mới có tên Trại Thế kỷ bên dưới những lớp băng ở Greenland.
Vị trí của Trại Thế kỷ nằm ở phía tây bắc đảo Greenland, lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch. Trên các bản tin công khai, dự án này được giới thiệu là "trung tâm nghiên cứu năng lượng hạt nhân Bắc Cực", nép mình trong vùng băng tuyết hoang vu. Tuy nhiên, mục đích thực sự của nó là nhằm xây dựng, duy trì một mạng lưới đường hầm và hầm chứa tên lửa bí mật, kết nối với nhau bằng các toa tàu.
Kế hoạch này được đặt tên là Chiến dịch Iceworm (Sâu Băng), được tiến hành giữa thời kỳ cao điểm của Chiến tranh Lạnh. Thế đối đầu giữa hai cường quốc hạt nhân là Mỹ và Liên Xô thúc đẩy giới lãnh đạo quân sự không ngừng tìm kiếm cách thức mới để vượt mặt đối phương.
Theo đánh giá từ các nhà hoạch định của Lầu Năm Góc, bằng cách vận chuyển qua lại 600 tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Minuteman mang đầu đạn hạt nhân giữa 2.100 hầm ngầm tại Trại Thế kỷ, họ có thể gây hoang mang cho Liên Xô, biến khu vực rộng gần 135.000 km2 tại Greenland thành "bàn chơi đập chuột" đầy nguy hiểm.
Thùng chứa chất thải tại cơ sở hạt nhân của Mỹ ở Greenland hồi tháng 5/1962. Ảnh: National Geographic.
"Chúng tôi cần một bề mặt phẳng, độ dốc dưới một độ. Nó sẽ giúp giảm thiểu các vấn đề thi công, bằng cách tạo điều kiện cho tất cả đường hầm ở cùng một mức", đại úy Thomas Evans, một trong hai sĩ quan tới Greenland vào tháng 5/1959, cho biết trong bộ phim tài liệu phát hành năm 1960 của quân đội Mỹ.
Sau khi xác định được vị trí, hàng trăm kỹ sư và kỹ thuật viên công binh đã đi hơn 240 km từ căn cứ không quân Thule, men theo bờ biển tây bắc Greenland để tới địa điểm xây Trại Thế kỷ. Từ năm 1959 đến 1961, họ đào hàng chục mét sâu xuống lớp tuyết dày, tạo dựng một "thành phố ngầm" có chỗ ngủ, phòng thí nghiệm, văn phòng, tiệm cắt tóc, giặt là, thư viện và phòng tắm nước ấm cho 200 binh sĩ.
Công chúng Mỹ không hay biết về Chiến dịch Iceworm, cho tới khi một cuộc điều tra của quốc hội Đan Mạch công bố tài liệu về dự án bí mật này hồi năm 1997. Tuy nhiên, sự tồn tại của Trại Thế kỷ đã được "đưa ra ánh sáng" từ trước đó, khi các đoàn truyền hình và nhà báo của National Geographic và NY Times đến thăm lúc cơ sở hoàn thiện phần khung.
Kristian Nielsen, người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Khoa học thuộc Đại học Arhaus của Đan Mạch, tìm thấy những ghi chép rằng các binh sĩ sống trong "thành phố ngầm" lo ngại về việc phơi nhiễm phóng xạ từ một lò phản ứng hạt nhân giúp cung cấp năng lượng cho cơ sở.
"Chúng tôi gặp nhiều khó khăn trong quá trình tìm hiểu chuyện này. Đó là một mối lo ngại của các binh sĩ", Nielsen cho biết.
Thông điệp ngầm của Trại Thế kỷ được cho là nhằm chứng minh những lính Mỹ bình thường cũng có thể sống và làm việc tại một nơi xa xôi hẻo lánh, gần như là một bước đệm cho tham vọng chinh phục không gian.
Các nhà nghiên cứu thuộc quân đội đã tiến hành một số hoạt động khoa học ở Trại Thế kỷ, bao gồm khoan lõi đầu tiên xuống nền băng Greenland, giúp cung cấp thông tin về trạng thái khí hậu trong quá khứ. Suốt khoảng thời gian đó, giới hoạch định tại Lầu Năm Góc cũng cố gắng tìm cách dùng Trại Thế kỷ để điều phối cơ sở tên lửa bí mật.
Tuy nhiên, bất chấp những tuyên bố trong không khí căng thẳng của Chiến tranh Lạnh, cùng sự kỳ công đáng kinh ngạc về kỹ thuật, kế hoạch xây hầm chứa tên lửa hạt nhân cuối cùng không thành hiện thực.
Chiến dịch Iceworm bị dừng lại do các bức tường tuyết và băng không ngừng chuyển động, chèn ép những đường ray giúp chuyên chở các toa tàu. Lò phản ứng hạt nhân cũng bị dỡ bỏ vào năm 1964 do gặp một số vấn đề. Tới năm 1966, Trại Thế kỷ bị bỏ hoang hoàn toàn.
Nielsen cho biết dự án còn thất bại vì vấn đề chính trị. Giới chức Đan Mạch cấm vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ của họ, dù vẫn cho phép quân đội Mỹ sử dụng Greenland như một khu vực tập kết.
Thêm vào đó, xung đột xảy ra tại Lầu Năm Góc giữa các tướng lĩnh lục quân, những người muốn hệ thống tên lửa riêng ở Trại Thế kỷ, với giới chức hải quân và không quân, những người muốn kiểm soát việc đặt vị trí kho tên lửa hạt nhân của quốc gia.
Trại Thế kỷ cuối cùng bị đóng cửa. Các kỹ sư cho hay lớp băng rồi cũng sẽ chôn vùi nhà ga bỏ hoang. Tuy nhiên, vài thập kỷ sau, nhiệt độ ấm lên do biến đổi khí hậu đã gây ra một vấn đề.
Hồi năm 2016, một nhóm nhà khoa học báo cáo rằng việc các lớp băng tại Greenland ấm lên nhanh chóng có thể dẫn đến phơi nhiễm phóng xạ, chất độc hại và chất thải của người còn sót lại ở Trại Thế kỷ, gây nguy cơ rò rỉ vào các dòng chảy nối với đại dương.
"Điều đó chỉ còn là vấn đề thời gian", Mike MacFerrin, một tác giả của nghiên cứu hồi năm 2016, cho biết.