[vuitoichat]

Thực tế, Nga chưa bao giờ tuân thủ bản hiệp định hòa bình ký ở Minsk hồi tháng Chín trong đó họ phải rút quân đội của họ ra khỏi vùng chiến sự – vì họ bảo họ không có mặt. Kiểu ăn nói du côn nầy người Việt chúng ta không xa lạ. Trong chiến tranh, Hà Nội cũng nói họ không có lính ở miền nam, mà trong nam chỉ có Mặt trận Giải phóng Miền Nam. Leo thang xung đột, rồi thỏa thuận không leo thang thêm để đổi chác các điều kiện vốn là chiến thuật của Cộng sản, dù ở Nga hay ở Việt Nam.

Binh sĩ Ukraine bị thương đang được trực thăng vận ra khỏi vùng giao tranh ở Kurakhovo, tỉnh Donetsk (Ảnh Mark Levin)

Tô Tần thời xưa

Trong cách diễn tả của người Việt, khi nói về nghệ thuật dùng ba tấc lưỡi để thuyết phục kẻ khác, người xưa thường khuyên phải biết “Học ăn, học nói, học gói, học mở”, và gọi những người khéo vận dụng nước bọt để vinh thân bằng tập ngữ “miệng lưỡi Tô Tần” để mai mỉa hay so sánh.

Tô Tần là một nhân vật thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc, xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ 4 trước Công Nguyên, là học trò của Quỷ Cốc Tử, từng thất bại ê chề và liên tục trong việc rao bán ba tấc lưỡi của mình; đi du thuyết bị người trong gia đình cũng như ngoài xã hội coi rẻ, như chữ “trạng” hay “nổ” trong ngôn ngữ Việt Nam hiện nay dành để gọi mẩu người chuyên khác lác.

Ở chương 90 sách Đông Chu Liệt Quốc, tác giả Phùng Mộng Long kể sau khi tốt nghiệp, Tô Tần bái tạ thầy Quỷ Cốc để xuống núi trở về quê ở Lộc Dương, nơi ông có người anh mất sớm, còn mẹ già sống với hai người em là Tô Đại và Tô Lệ. Về nhà được ít hôm, Tần xin mẹ bán gia tài để ông lấy làm hành phí đi tham quan các nước kiếm job. Mẹ, hai em và chị dâu khuyên Tần sao chẳng lo cày cấy hay buôn bán làm ăn, chỉ muốn đem mấy tấc lưỡi để kiếm giàu sang, bỏ cái nghiệp đã thành, cầu cái lợi chưa được, sau này nghèo túng, còn hối sao kịp?

Lễ an táng tập thể binh sĩ Trung đoàn 93, 51 và 24 tử trận trong trận đánh Llovaisk gần Kushugumskoye (Ảnh Konstantin Sazonchik, Zuma)

Bị cả nhà ngăn cản, Tần bèn đến xin yết kiến Chu Hiến vương để hiến kế “tự cường”. Vua mời ở lại, nhưng quần thần biết Tần vốn là con nhà nông, ngờ rằng chỉ nổ như kho đạn trúng bom, không thực dụng, nên xúi vua đừng tuyển dụng. Nán lại kinh đô chờ chực hơn cả năm vẫn không nhận được job, nực mình, Tần bỏ về nhà, bán hết gia sản sắm sửa xa giá, mướn kẻ hầu người hạ, rồi chu du hết nước nầy sang nước khác, để tìm việc. Sau nhiều năm thất nghiệp, ông tìm tới Hàm Dương, xin yết kiến Huệ Văn vương. Vua cho mời vào điện để hỏi, Tô Tần được dịp nổ như pháo tết: “Đại vương đông có Hàm Cốc, Hoàng Hà, tây có Hán Trung, nam có Ba Thục, bắc có Hồ Lạc, bốn mặt đều là thiên hiểm, đồng ruộng tốt có nghìn dặm, quân lính giỏi có trăm vạn. Trên thì có cái đức của đại vương, dưới thì có ức triệu sĩ dân, dựa vào đó, tôi xin hiến mưu ra sức làm cho đại vương kiêm tính được chư hầu, thống nhất được thiên hạ thay nhà Chu mà xưng đế dễ như trở bàn tay, chứ lẽ nào cứ khoanh tay ngồi chờ mà thành đại sự?” Không may vua mới giết Thương Ưởng xong, trong lòng vẫn còn cay cú những tay du thuyết, bèn từ chối. Tô Tần quay về miệt mài viết một cuốn tham luận dày, trích thuật các cách ứng biến của tam vương ngũ bá, rồi đem sách dâng Tần vương. Vua Tần xem qua, nhưng không lưu dụng Tô Tần, nên ông lại mang sách tìm đến yết kiến tướng Công tôn Diễn. Ông nầy lại dị ứng với nhân tài, nên không tiến dẫn Tần với nhà vua. Chờ thêm hơn một năm, Tô Tần vỡ nợ, phải bán xe ngựa và cả người hầu hạ để có liền ăn đường, lội bộ về nhà, để bị mẹ già mắng nhiếc, vợ Tần đang dệt cửi trông thấy chồng cứ ngồi yên, chẳng chạy ra chào hỏi. Đói quá xin cơm ăn, Tần bị chị dâu từ chối viện cớ nhà hết củi. Nhớ lời thầy dạy năm xưa, Tần lục hòm sách tìm thấy được cuốn "Thái công âm phù" bèn đóng cửa nghiệm sách, mưu tìm nghĩa kín.

Lính chính phủ Ukraine đang canh giữ xác cháy của một giàn hỏa tiễn Grad sau khi bị phe thân Nga tập kích ở làng Dmytrivka ở đông bộ Ukraine (Ảnh David Mdzinarishvili, Reuters)

Chuyến thứ nhì Tần xuất hành sang nước Yên, sau hơn một năm, gặp lúc Yên Văn công đi chơi, Tần phủ phục ở bên đường. Văn công cho lính hỏi, biết là Tô Tần, bèn gọi vào. Tô Tần tâu: “Đại vương ở trong hàng chiến quốc, đất vuông hai nghìn dặm, binh giáp vài mươi vạn, xe sáu trăm cỗ, ngựa sáu nghìn con, nhưng so với Trung nguyên, thì chưa bằng một nửa; vậy mà nước Yên không bị binh đao, được yên ổn như thế này là nhờ có nước Triệu đứng che, đại vương không biết kết giao với nước Triệu gần, lại cắt đất để nịnh Tần xa, chẳng là dại lắm ư? Chi bằng Yên kết thân với Triệu rồi kết liên với các nước, cùng nhau hợp sức chống Tần, đó mới là cái yên trăm đời!”

Yên Văn công nghe bùi tai, nên giúp vàng bạc và xe ngựa, sai tráng sĩ đưa Tần sang các nước Triệu, Ngụy, Tề, Sở, Hàn để vận động ngoại giao. Kết quả, sáu nước hợp tung và cùng chung sức chống nước Tần thành công. Tô Tần trở thành tể tướng của cả sáu nước.

Thời Yên Dịch vương, Tô Tần ở nước Yên được trọng đãi. Ông tư thông với thái hậu mẹ Dịch vương, vợ Văn hầu, sợ bị giết bèn bỏ sang nước Tề tị nạn. Sang Tề, Tô Tần bị các đại phu ghét, sai người đâm Tô Tần bị thương nặng. Vua Tề cho tìm hung thủ nhưng bó tay. Lúc gần chết Tần nói với vua: “Sau khi thần chết rồi, xin dùng xe xé xác thần mà rao ở chợ rằng Tô Tần vì nước Yên mà làm loạn ở Tề. Làm thế thì trước sau gì cũng bắt được hung thủ giết thần.” Quả thế, mọi người tưởng Tô Tần là kẻ có tội bị vua Tề ghét, nên thủ phạm giết Tô Tần tự trình diện để nhận công trạng, để bị Tề Mẫn Vương bắt mang chém. Tô Tần đúng là “cà cuống chết đến đít còn cay”, hay nói theo nhận xét của thời bây giờ thì “nói xuôi cũng được, nói ngược cũng xong”, còn theo Tư Mã Thiên nhận định về hai nhà ngoại giao Tô Tần và Trương Nghi trong cuốn Sử Ký thì: “Tô Tần nổi dậy từ chốn làng xóm, hợp tung sáu nước. Điều đó chứng tỏ tri thức của ông ta có chỗ hơn người. Nhưng việc hợp tung liên hoành của Tô Tần và Trương Nghi chỉ nhằm mục đích chủ yếu làm lợi cho bản thân, nên cả hai người đều là những kẻ gian trá, nguy hiểm như nhau”.

Pháo binh Ukraine đang bắn súng cối qua đồng hoa hướng dương, vào vị trí quân nổi dậy thân Nga.

Tô Tần ngày nay

Ngày xưa đi làm công tác như Tô Tần hay Trương Nghi, các nhà ngoại giao được vua ban cho vàng bạc châu báu, và cấp xe đưa ngựa đón. Ngày nay, các nhà ngoại giao “thời a còng” đi máy bay, xuống phi trường được trải thảm đỏ, tiếp đón một cách trọng thể. Có thể là đồng chí gặp đồng minh, có khi đôi bên bằng mặt nhưng không bằng lòng, nhưng luôn luôn các nhà lãnh đạo cấp quốc gia vẫn mặc áo thụng vái nhau, và sử dụng thứ ngôn ngữ lịch lãm với nhau – kể cả khi bất đồng về chính sách.

Bay từ Mạc Tư Khoa tới Brisbane để dự Hội nghị thượng đỉnh G20 về thị trường tài chính và kinh tế thế giới, tổng thống Vladimir Putin của Nga đinh ninh rằng tất cả những gì ông đang làm tại Ukraine từ tháng 2/2014 đến nay là sân khấu để mình ông độc diễn, còn cử tọa bên dưới vỗ tay hay la ó, ông cóc cần. Đối thủ đáng gờm của Putin là Obama, nhưng ông biết tổng thống Mỹ đã và đang bị trói tay với vụ đổ quân trở lại Iraq để đánh đấm với “Quốc gia Hồi giáo” (ISIS).

Semen Semenchenko, tiểu đoàn trưởng TĐ Donbas tình nguyện của trận Ilovaisk lịch sử.

Nhưng chuyến nầy Putin bị bất ngờ, đến phải “cút” khỏi Úc trước khi hội nghị thượng đỉnh chính thức bế mạc, chỉ vì gáo nước lạnh của thủ tướng Stephen Harper của Canada – quốc gia hiền như bụt với một binh lực gồm 68 ngàn quân nhân hiện dịch và 47 ngàn lính trừ bị, chuyên lo đánh đấm với tật bệnh và các công tác hòa bình thay vì gây chiến và chiếm đóng lãnh thổ. Thế giới đã nhiệt liệt tán dương thái độ của ông Harper khi từ chối cái bắt tay của Putin vào hôm Chủ Nhật 16/11/2014, trước mặt 18 nguyên thủ quốc gia khác của hội nghị. Jason MacDonald, phát ngôn viên của thủ tướng Canada, đã tiết lộ với phóng viên của nhật báo Úc tờ Business Insider chi tiết rằng lúc ấy ông Harper đang nói chuyện với một nhóm các nguyên thủ quốc gia khác tại một tịnh xá của hội nghị, thì ông Putin bước tới và chìa tay ra. Chuyện nầy xảy ra một hôm sau khi ông Stephen Harper đã “chào mừng” ông Tô Tần của nước Nga bằng câu nói huỵch toẹt, “Hãy đem quân của anh xéo ra khỏi Ukraine”.

Cái chìa tay của Putin đưa ra đúng vào lúc căng thẳng đang xẩy ra trên chiến trường Ukraine, nơi nhiều đoàn công voa gồm xe tăng, xe chở quân và xe kéo pháo lột bỏ bảng số và không mang quân kỳ đơn vị đang ầm ầm và ngang nhiên xuôi ngược trên phần lãnh thổ phía đông của nước Ukraine. Chính phủ Kiev tố cáo Nga đang phái thêm quân vào nước họ, còn phía Nga thì bai bãi chối. Thỏa ước ngừng bắn 7 điểm ký kết giữa chính phủ Ukraine và phe ly khai vũ trang thân Nga, trước sự hiện diện của Tổ chức Giữ gìn an ninh và Hợp tác Âu châu (OSCE: Organization for Security and Co-operation in Europe) tại Belarus hôm 5/09/2014 đã chẳng hề được thực thi, nay kể như không hề có mặt.

Xe tăng Con Báo 1RL232 của Nga trên lãnh thổ Ukraine (Ảnh của Stefan Huijboom)

7 điểm chính của bản thỏa ước gồm: (1) Chấm dứt các cuộc hành quân của lực lượng vũ trang, các đơn vị vũ trang, và các nhóm quân sự ở khu vực đông nam Ukraine, trong các khu vực Donetsk và Lugansk. (2) Triệt thoái các đơn vị của lực lượng vũ trang Ukraine lui khỏi một khoảng cách để không còn có thể nả pháo binh hay các loại bích kích pháo vào khu vực dân cư. (3) Cho phép quốc tế vào theo dõi đầy đủ việc chấp hành lệnh ngừng bắn cũng như quan sát tình hình khu trái độn an toàn được thiết lập bởi lệnh ngừng bắn. (4) Loại trừ tất cả mọi việc sử dụng không lực vào người dân và vào khu vực dân sinh sống trong vùng xung đột. (5) Tổ chức trao đổi những người bị bắt trên căn bản toàn bộ của mỗi bên mà không có điều kiện tiên quyết. (6) Mở các hành lang nhân đạo dành cho người tị nạn, đồng thời phân phối vật dụng nhân đạo cho các thị trấn và các khu dân cư ở miền Donbas, Donetsk và Lugansk. (7) Tạo điều kiện để các đơn vị sửa chữa đến được các nông trang bị tàn phá trong vùng Donbas để sửa sang và tái thiết các cơ sở tiện nghi công cộng cũng như các cơ sở hạ tầng để giúp dân trong vùng có thể sống được qua mùa đông sắp đến.

Hành lang nhân đạo

Trên đất nước Ukraine, Putin không những chỉ xâm lược bán đảo Crimea, xách động nổ súng để đòi tự trị và theo Nga ở miền đông, cũng như để lại dấu vân tay trong vụ hỏa tiễn Nga bắn nổ tung chuyến bay dân sự MH70 của Hàng không Mã Lai trên cánh đồng rợp hoa hướng dương của làng Torez hôm 17/07/2014, giết sạch mọi người trên tàu gồm 3 hài nhi, 280 hành khách và 15 nhân viên phi hành đoàn – trong đó có 38 công dân Úc. Một tháng trước ngày hội nghị, thủ tướng của quốc gia đăng cai ông Tony Abbott tuyên bố sẽ “xáp la cà” Putin khi ông nầy đến phó hội. Bên Úc có chữ “shirt-front” dùng trong môn túc cầu để diễn tả một kiểu tranh bóng hung dữ thiếu điều đá vào giò cầu thủ đối phương trên sân cỏ. Ký giả Tim Hume của CNN tường thuật rằng hôm 13/10/2014, ông Abbott đã tuyên bố với báo chí “Cứ chờ mà xem, tôi sẽ xáp la cà với ông Putin… Tôi sẽ nói rằng thưa ngài Putin, công dân Úc đã bị thảm sát. Họ bị giết bởi tay phe nổi dậy do Nga bao che, và sử dụng vũ khí do Nga cung cấp. Chúng tôi rất bất mãn về chuyện nầy. Chúng tôi chấp nhận rằng ông không chủ trương để sự việc xẩy ra như thế, nhưng nay chúng tôi đòi buộc ông phải hợp tác triệt để vào cuộc điều tra tội ác, và nếu cuộc điều tra nêu ra tên các tội phạm mà ông có ảnh hưởng, chúng phải bị vạch mặt và công lý phải được thi hành.” Ông Abbott còn nói rõ là cuộc đối thoại giữa ông với Putin trong đợt hội nghị sẽ chưa bao giờ gay cấn bằng. Dù không nói trắng ra, phía Úc hàm ý về một vụ thảm sát khác vừa xảy ra ở Ukraine nữa, dưới cái tên trơ trẽn “Hành lang nhân đạo Donbas”.

TIẾP THEO .....