Việt Nam thành “điểm nóng” né xuất xứ: ánh đèn Nikkei rọi thẳng vào Móng Cái
Theo một cuộc điều tra công phu được Nikkei Asia công bố ngày 23/12/2025, Việt Nam đang nổi lên như tâm điểm của một chiến dịch “né (rửa) xuất xứ” quy mô lớn, giúp hàng hóa Trung Quốc đi đường ṿng để tránh các đ̣n thuế quan từ Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Nếu trước đây Việt Nam thường được nh́n như “bên hưởng lợi” từ thương chiến Mỹ–Trung, th́ bức tranh mới cho thấy Hà Nội đang bị kéo thẳng vào vùng gió giật: vừa có tiền, vừa có rủi ro, và rủi ro th́ có thể đến rất nhanh.
Móng Cái: từ thành phố biên giới thành mắt xích chiến lược của “đường ṿng”
Điểm nhấn trong điều tra là Móng Cái – nơi được mô tả như một “thủ phủ” mới của hàng chuyển hướng. Tại cửa khẩu cầu Bắc Luân 2, xe tải xếp hàng dài từ sáng sớm. Nhiều container in chữ Trung Quốc đi sang phía Việt Nam, rồi container rỗng quay đầu trở lại để tiếp tục ṿng quay. Ḍng chảy ấy không c̣n là chuyện lẻ tẻ; nó đang vận hành như một guồng máy.
Tính đến tháng 7/2025, lượng hàng qua khu vực này tăng 43%, số doanh nghiệp làm thủ tục xuất nhập khẩu tăng 40%, trong đó có gần 600 doanh nghiệp mới thành lập. Một “hệ sinh thái” giao thương mọc lên theo nhịp bánh xe container: nhanh, dày, và khó lần ra đâu là hàng thật sản xuất tại Việt Nam, đâu là hàng “đi ngang qua” để thay áo.
Hạ tầng – thứ vốn được kỳ vọng là động lực phát triển – lại trở thành đường băng lư tưởng cho ḍng hàng này. Cao tốc Vân Đồn – Móng Cái (khánh thành năm 2022) rút ngắn đáng kể thời gian về Hà Nội và cảng Hải Pḥng, giúp hàng hóa “trôi” mượt hơn, nhanh hơn, rẻ hơn. Sát biên giới, các dự án bất động sản lớn cũng mọc lên, như Vinhomes Golden Avenue, được phát triển theo dạng “thị trấn kiểu Trung Quốc” để hút ḍng người, ḍng vốn, và phục vụ làn sóng giao thương đang ph́nh to.
Công nghệ “rửa xuất xứ”: công khai, tinh vi và có “dịch vụ trọn gói”
Nikkei mô tả một thực tế nhức nhối: việc “biến h́nh” cho hàng hóa không c̣n là tṛ lén lút ở góc khuất. Nó được chào mời như một dịch vụ. Các công ty môi giới tại Thâm Quyến và Triều Châu hướng dẫn khách gửi hàng sang Việt Nam (hoặc Malaysia, Indonesia), đổi container, xóa kư tự tiếng Trung, tẩy ḍng chữ “Made in China” trên bao b́. Quan trọng hơn, họ hứa “lo trọn gói” giấy tờ chứng nhận xuất xứ (C/O) từ cơ quan công quyền ở nước thứ ba, biến một lô hàng đội lốt thành “hàng Việt” hợp thức trên giấy.
Tập đoàn tài chính ING chỉ ra một nghịch lư đáng ngờ: xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tăng vọt, trong khi năng lực sản xuất nội địa lại không tương ứng. Nói cách khác, Việt Nam có thể không phải “nhà máy” tạo ra giá trị, mà đang bị đẩy vào vai “trạm trung chuyển” – nơi hàng hóa thay áo trước khi sang Mỹ.
Ba thế khó của Hà Nội: lợi ích trước mắt, cái giá dài hạn
Từ các dữ liệu nêu trên, Hà Nội bị đẩy vào một t́nh thế vừa chính trị vừa kinh tế, mà sai một ly có thể trả giá bằng cả đường xuất khẩu.
Thế khó thứ nhất là nguy cơ “lănh đạn” thuế quan 40%. Chính quyền Trump đă cảnh báo có thể áp thuế trừng phạt lên tới 40% với Việt Nam nếu phát hiện Việt Nam tiếp tay cho hàng Trung Quốc chuyển hướng. Đây không chỉ là đ̣n đánh vào nhóm doanh nghiệp “làm lậu”, mà là nguy cơ vạ lây lên toàn bộ hàng hóa chính ngạch của Việt Nam sang Mỹ. Trong một nền kinh tế dựa mạnh vào xuất khẩu, cú đánh kiểu đó chẳng khác ǵ bẻ găy trụ đỡ.
Thế khó thứ hai là bài toán quản lư gần như bất khả thi. Khi phía Trung Quốc chủ động làm giả hồ sơ ngay từ đầu, cộng thêm quy mô hàng hóa quá lớn, hải quan Việt Nam khó ḷng “ôm” hết. Dù Hà Nội công bố đă xử lư gần 7.000 vụ gian lận trong tháng 5, con số ấy vẫn giống “muối bỏ bể” so với ḍng chảy thực tế. Siết lỏng th́ Mỹ nghi ngờ. Siết chặt quá mức (kiểm tra 100%) th́ chuỗi cung ứng tắc nghẽn, doanh nghiệp trong nước và ḍng logistics chịu thiệt ngược, kinh tế lại khựng.
Thế khó thứ ba là mất niềm tin chiến lược từ Hoa Kỳ. Washington cho rằng Việt Nam đă “ngầm chấp thuận” cho việc chuyển hướng hàng hóa. Dù Việt Nam đă nỗ lực ngoại giao và đạt thỏa thuận thuế quan vào tháng 7, sự nghi ngờ vẫn c̣n nguyên. Dữ liệu tàu bè cho thấy số tàu container từ Trung Quốc cập cảng Hải Pḥng tăng gấp đôi, khiến cảng biển Việt Nam bị nh́n như “cánh tay nối dài” của Trung Quốc. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh phe “diều hâu” trong chính quyền Trump luôn sẵn sàng đ̣i biện pháp cứng rắn.
Việt Nam không c̣n đứng ngoài: từ “khe cửa hưởng lợi” thành “mặt trận trực tiếp”
Bài điều tra của Nikkei gợi một kết luận lạnh người: Việt Nam không c̣n là người đứng ngoài quan sát thương chiến để nhặt cơ hội rơi văi. Việt Nam đă trở thành một phần của cuộc chơi, thậm chí là một “mặt trận” trực tiếp. Khi hàng đội lốt đi qua biên giới, đi xuống cảng, đi thẳng sang Mỹ, th́ câu chuyện không c̣n là kinh tế thuần túy; nó thành câu chuyện niềm tin, chiến lược, và rủi ro trừng phạt.
Sự kiên nhẫn của Washington được mô tả là đang cạn dần. Và nếu Hà Nội không có những bước đi quyết liệt, minh bạch, đủ sức thuyết phục rằng Việt Nam không phải “trạm rửa xuất xứ”, th́ cái giá phải trả có thể không chỉ là vài bản tin nóng, mà là một đợt sóng thuế quan đủ mạnh để làm chao đảo cả nền kinh tế xuất khẩu.