Đó là lời của một giáo sư Mỹ. Giáo sư kinh tế học Jeffrey Sachs của Đại học Columbia nói rằng, nguyên nhân gây ra chiến tranh thương mại Mỹ-Trung Quốc chính là hậu quả “mù chữ về kinh tế” của Tổng thống Donald Trump.
Vị chủ nhân Nhà Trắng đã nhiều lần nói thương mại bất bình đẳng giữa Mỹ - Trung là một dấu hiệu nước Mỹ “bị bóc lột”, và nói việc kéo giảm sự bất bình đẳng là một trong những mục tiêu của ông, trong cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Trung.
Nhưng tại Diễn đàn Phát triển Trung Quốc (tổ chức ở Bắc Kinh) hôm 23/3, Giáo sư Sachs nói: “Vấn đề với các cuộc đàm phán thương mại là tất cả dựa trên một tiền đề sai. Tiền đề này là bằng cách nào đó, sự mất cân bằng thương mại của Trung Quốc là do những hành vi không công bằng. Đây là do sự mù chữ về kinh tế của tổng thống Mỹ. Toàn bộ cuộc chiến thương mại là từ hai ý tưởng, một là Trung Quốc gian lận, hai là Trung Quốc là một mối đe dọa ”.
Theo CNBC, ông Sachs không là người duy nhất phản đối mục tiêu của ông Trump là kéo giảm bất bình đẳng thương mại Mỹ-Trung. Các nhà kinh tế học khác nói sự cách biệt thương mại -được đo bằng hàng hóa xuất-nhập khẩu giữa hai nước- đã không cho thấy rõ người thắng kẻ thua trong một mối quan hệ.
Tuy nhiên, những nhà kinh tế học khác cũng nói ông Trump không sai, khi ông cáo buộc Trung Quốc có những hành xử thương mại bất bình đẳng. Ví dụ khối Liên hiệp châu Âu (EU) cũng cáo buộc Bắc Kinh ép các công ty nước ngoài chuyển giao tri thức công nghệ cho các đối tác Trung Quốc, để các công ty này được tiếp cận thị trường khổng lồ của Trung Quốc.
Hai nền kinh tế lớn nhất-nhì thế giới đang có cuộc chiến thương mại vốn bắt đầu từ tháng 7/2018. Hiện Mỹ đã áp thuế đối với 250 tỉ USD hàng hóa Trung Quốc và Trung Quốc cũng đã đáp trả với mức thuế lên tới 110 tỉ USD hàng hóa Mỹ. Trung tâm của cuộc chiến này là thâm thủng thương mại khá lớn giữa Mỹ và Trung Quốc. Mức thâm thủng thương mại của Mỹ với Trung Quốc hồi tháng 12/2018 là 38,7 tỉ đô-la.
Các cuộc đàm phán Mỹ-Trung cũng gặp khó khăn vì những vấn đề, như Trung Quốc buộc các công ty Mỹ phải chuyển giao công nghệ, đổi lại được quyền họ được quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc.
Khối lượng hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc bị giảm vì bị Mỹ áp thuế - Ảnh : AP
Mỹ phải đối xử bình đẳng với Trung Quốc
Cũng tại Diễn đàn Phát triển Trung Quốc, Giáo sư Lý Đạo Quỳ thuộc Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) nói trong chuyện thực hiện một thỏa thuận thương mại (có thể đạt được) giữa Mỹ-Trung, thì Washington phải đối xử “bình đẳng” với Trung Quốc.
Giáo sư Lý còn là cựu ủy viên ủy ban chính sách tiền tệ thuộc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (ngân hàng trung ương) nói: "Trung Quốc là một nền kinh tế lớn. Vấn đề là phía Mỹ phải đối xử bình đẳng, tôn trọng chính phủ Trung Quốc, từ đó thiết kế hoặc thương lượng một cơ chế giám sát thực hiện thỏa thuận theo hướng tôn trọng, để không bị xem là sự sỉ nhục nhân dân và chính phủ Trung Quốc”.
Giáo sư Lý nói các nhà đàm phán Mỹ chớ nên quên Washington thường “không giỏi kiên nhẫn”, phần nào vì Quốc hội Mỹ và Nhà Trắng thường không nhất trí với nhau. Ông cũng từng kịch liệt chỉ trích cách tiếp cận đối kháng của nhóm đàm phán Mỹ với Trung Quốc, năm ngoái gọi họ là “một đội chó sủa”.
Nhưng ông nói từ đó, người Mỹ đã hạ giọng, học cách tôn trọng văn hóa chính trị Trung Quốc vốn được xây dựng dựa trên sự tôn trọng và hòa hợp. Ông Lý nói: “Vì vậy, tôi đề nghị cả hai bên hợp tác và xây dựng một cơ chế dài hạn một cách tôn trọng và thực tiễn để thực thi thỏa thuận thương mại”.
“Không quan trọng việc khi nào đạt được thỏa thuận”
Tại Diễn đàn Phát triển Trung Quốc, cựu Đại diện Thương mại Mỹ Charlene Barshefsky nói khi nào Mỹ-Trung giải quyết được các bất đồng thương mại thì không quan trọng, miễn là căng thẳng đừng leo thang. Bà thừa nhận hai bên vẫn còn nhiều ý kiến bất đồng để giải quyết cuộc chiến thương mại, nhưng “họ sẽ tìm ra một cách để có được thỏa thuận”.
Bà Barshefsky -từng là Đại diện Thương mại Mỹ từ năm 1997 đến năm 2001 - còn nói đối với Mỹ, chuyện dỡ bỏ các mức thuế trừng phạt trước khi Trung Quốc tuân thủ các cam kết xem ra là một nguy cơ. Đối với Trung Quốc, phải tuân thủ cam kết mà vẫn đối mặt với thuế trừng phạt xem ra là bất công. Đó là hai quan điểm rất cực đoan”.
Bà Barshefsky - Ảnh : CNBC
Khi được đề nghị dự báo thời gian Tổng thống Trump với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đạt đến một thỏa thuận thương mại chính thức – thậm chí chỉ là một thỏa thuận sơ bộ mang tính chất “băng cá nhân cứu thương”- bà Barshefsky tin tưởng lạc quan rằng trong vài tuần nữa sẽ có một thỏa thuận Mỹ-Trung, chứ không phải chờ vài tháng nữa.
Bà nói: “Tôi nghĩ rằng trên hết, không quan trọng khi nào có thỏa thuận, do tình hình hiện tương đối ổn. Nếu duy trì sự ổn định này và không leo thang căng thẳng, tôi không nghĩ khi nào có thỏa thuận là chuyện quan trọng”. Nhưng bà thừa nhận các mức thuế đã tác động đến “túi tiền của người tiêu dùng Mỹ và đó là một điều đáng tiếc”. Và cho rằng có lẽ cuối tháng 4 sẽ có một thỏa thuận thương mại.
Ngày 23/3, Nhà Trắng cho biết: Tổng thống Trump đã cử Bộ trưởng Tài chính Steven Mnuchin, Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer sẽ bay sang Bắc Kinh để nối lại vòng đàm phán với Phó Thủ tướng Lưu Hạc, trưởng đoàn đàm phán Trung Quốc, kể từ ngày 28/3 tới. Một phái đoàn Trung Quốc do ông Lưu dẫn đầu dự kiến sẽ tiếp tục đàm phán tại Washington từ ngày 3/4.
Hôm 22/3, Tổng thống Trump nói cuộc đàm phán Mỹ-Trung đang đạt tiến bộ, xem ra có thể đạt đến một thỏa thuận thương mại. Nhưng hồi đầu tuần, ông Trump nói Mỹ có thể tiếp tục áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc một thời gian dài nhằm “bảo đảm Trung Quốc thực hiện cam kết”.
Bắc Kinh cũng đáp việc thực hiện thỏa thuận thương mại phải là “hai chiều, bình đẳng và công bằng”. Trung Quốc đã đòi Mỹ phải dỡ bỏ thuế trừng phạt như một phần của bất kỳ thỏa thuận nào.