Trong vụ tranh chấp lãnh thổ tại Biển Đông thời gian vừa qua, Trung Quốc là nước đã gây ra mọi sự mâu thuẫn còn Mỹ thì dường như đang đứng về phía Việt Nam. Tuy nhiên, thái độ phía Việt Nam trong chuyến thăm Việt Nam vừa rồi của lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình thì lại khiến người dân hoàn toàn thất vọng. Nhiều người không khỏi thắc mắc rằng liệu có phải Việt Nam đã quyết định dâng Trường Sa cho Trung Quốc?
Sau chuyến đi Mỹ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, có không ít ý kiến cho rằng chính sách đối ngoại của Việt Nam đang có những chuyển dịch – tiến gần Mỹ và xa dần Trung Quốc.
Nhưng nhiều biểu hiện, chi tiết trong chuyến thăm Việt Nam vừa rồi của lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình cho thấy, giới lãnh đạo ở Hà Nội vẫn coi trọng ý thức hệ và nghiêng về Bắc Kinh.
Tranh chấp Biển Đông là vấn đề nổi cộm trong quan hệ Việt-Trung. Nhưng Tuyên bố Việt-Trung được đưa ra nhân chuyến thăm Việt Nam của ông Tập chỉ có đoạn sau trực tiếp đề cập đến Biển Đông.
‘Hai bên nhất trí cùng nhau kiểm soát tốt bất đồng trên biển, thực hiện đầy đủ và có hiệu quả “Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông” (DOC), thúc đẩy sớm đạt được “Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông” (COC) trên cơ sở hiệp thương thống nhất, không có hành động làm phức tạp, mở rộng tranh chấp; xử lý kịp thời, thỏa đáng vấn đề nảy sinh, duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông và quan hệ Việt – Trung’.
So sánh Tuyên bố này với Tuyên bố Việt-Mỹ dịp ông Trọng thăm Mỹ sẽ thấy nhiều điểm khác biệt rất lớn.
Tuyên bố Việt-Mỹ đã có một phần về ‘Diễn biến Biển Đông đe dọa hòa bình, an ninh’, trong đó hai nước ‘bày tỏ quan ngại về những diễn biến gần đây ở Biển Đông’, ‘nhấn mạnh sự cần thiết đề cao các quyền tự do hàng hải và hàng không được quốc tế công nhận’ và ‘bảo đảm tất cả các hành động và hoạt động phải phù hợp với luật pháp quốc tế’.
Hai bên còn ‘ủng hộ giải quyết hòa bình các tranh chấp theo luật pháp quốc tế, kể cả như đã được thể hiện trong Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển’.
Trong khi đó, Tuyên bố Việt-Trung không đề cập gì đến quyền tự do lưu thông được quốc tế công nhận hay các hành động, hoạt động ở Biển Đông phải phù hợp luật pháp quốc tế.
Đáng chú ý hơn, nó không nói gì đến việc giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông theo luật pháp, công ước quốc tế.
Việc Hà Nội đồng ý đưa ra một bản tuyên bố như thế với Bắc Kinh chắc làm Mỹ và nhiều nước trong vùng không vui và đặc biệt sẽ gây nhiều bất lợi cho Việt Nam trong vấn đề giải quyết tranh chấp biển đảo với Trung Quốc sau này. Không phải ngẫu nhiên những ai muốn Việt Nam thực sự độc lập, vững mạnh, thịnh vượng, dân chủ, tự do đều ủng hộ Việt Nam gần Mỹ và thoát quỹ đạo Trung Quốc.
Câu hỏi đặt ra là phải chăng giới lãnh đạo Việt Nam có những nhượng bộ trong vấn đề Biển Đông và không công khai đề cập đến nhiều ‘tiểu tiết’ quan trọng khác trong quan hệ Việt-Trung vì họ có những ưu tiên khác lớn hơn?
hoalyly@vietbf sưu tầm