Suốt một thập kỷ theo dõi cho thấy một phần đập Livingston dài 4 km tại Texas đang âm thầm lún xuống, mỗi năm chừng 8 milimét. Đáng chú ý, Livingston không phải là con đập duy nhất của Mỹ có dấu hiệu đang sụt lún.
Đập Glen Canyon trên sông Colorado tại Page, bang Arizona, Mỹ. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN
Nhà địa vật lý Mohammad Khorrami đánh giá sự biến dạng này có thể phản ánh tình trạng mất ổn định của công trình. Ông đã công bố kết quả này tại hội nghị thường niên của Liên minh Địa vật lý Mỹ hồi tháng 12/2025.
Dù dữ liệu vẫn còn sơ bộ, nhưng ông Khorrami cảnh báo đây là tín hiệu đáng quan ngại, bởi đập Livingston được giới chức xếp vào nhóm “nguy cơ cao”, đồng nghĩa với khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng về người và của nếu xảy ra vỡ đập.
Ông Khorrami nhận định Livingston không phải là con đập duy nhất của Mỹ có dấu hiệu đang sụt lún. Sử dụng radar từ vệ tinh để khảo sát các đập thủy điện ở 13 tiểu bang và Puerto Rico, ông Khorrami cùng các đồng nghiệp đã phát hiện thay đổi nhỏ về chiều cao của tất cả 41 công trình mà họ nghiên cứu.
Họ đã ghi nhận về sụt lún khó nhận thấy đến hiện tượng “lún không đồng đều” đáng lo ngại hơn như trường hợp của Livingston, nơi các phần của đập dịch chuyển với tốc độ khác nhau.
Tuy nhiên, một nhà địa vật lý khác cũng tham gia nghiên cứu - ông Manoochehr Shirzaei đánh giá rằng phát hiện của họ không đồng nghĩa với việc các cộng đồng ở vùng hạ lưu đang rơi vào tình trạng nguy hiểm ngay lập tức.
Tờ The Washington Post (Mỹ) ngày 1/1 đưa tin, những biến động nhỏ về độ cao của một con đập không nhất thiết là dấu hiệu nguy hiểm. Tuy nhiên, chỉ khi tiến hành kiểm tra thực địa mới có thể xác định liệu các phát hiện từ vệ tinh có phải là dấu hiệu của vết nứt hay vấn đề kết cấu khác hay không.
Theo ông, những phát hiện từ vệ tinh cũng giống như “điểm bất thường” trong lần khám sức khỏe định kỳ, buộc bác sĩ phải xem xét kỹ lưỡng hơn nhằm phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn. “Mục tiêu của nghiên cứu là góp phần xây dựng một cách tiếp cận mang tính chăm sóc sức khỏe trong công tác duy trì và bảo đảm an toàn cho hạ tầng”, ông Shirzaei cho biết.
Trong trường hợp đập Livingston, 10 năm quan sát vệ tinh đã chứng minh tính chính xác của dự báo. Mưa lớn mùa hè năm ngoái đã gây xói mòn xung quanh đập, khiến Cơ quan Quản lý Sông Trinity - đơn vị sở hữu và vận hành công trình - phải tuyên bố “nguy cơ vỡ đập”.
Theo Cơ sở Dữ liệu quốc gia về đập do Công binh Lục quân Mỹ quản lý, đập Livingston được xếp vào nhóm “không đạt yêu cầu”.
Mỹ hiện có gần 92.000 con đập, từ những công trình khổng lồ như đập Hoover cho đến các đập đất quy mô nhỏ hơn để giữ nước cho hồ chứa, hồ chứa bùn thải và các thủy vực nhỏ khác. Phần lớn các con đập này đã trên 50 năm tuổi, giai đoạn nhiều công trình bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu xuống cấp và hao mòn.
Nghiên cứu được công bố vào tuần trước hiện chưa được đăng trên tạp chí học thuật. Tuy nhiên, nghiên cứu này sử dụng phương pháp luận tương tự các công trình đã qua bình duyệt.
VietBF@sưu tập