Đầu năm mới, khi người ta thường nói những câu nhẹ nhàng để lấy may, thì ở Đài Bắc, bài phát biểu chào năm mới lại vang lên như một lời nhắc tỉnh táo: phía bên kia eo biển, thời tiết địa chính trị đang chuyển gió. Và mỗi cơn gió mạnh đều thử độ vững của một hòn đảo.
Thông điệp từ Phủ Tổng thống: Chủ quyền không phải điều để mặc cả
Ngày 1/1, Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức tuyên bố hòn đảo quyết tâm bảo vệ chủ quyền và tăng cường năng lực quốc phòng trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng mở rộng ảnh hưởng.
Trong bài phát biểu chào năm mới được truyền hình trực tiếp từ Phủ Tổng thống ở Đài Bắc, ông Lại nói cộng đồng quốc tế đang theo dõi xem người dân Đài Loan có đủ quyết tâm tự vệ hay không.
“Trên cương vị tổng thống, lập trường của tôi luôn rõ ràng: kiên quyết bảo vệ chủ quyền quốc gia và tăng cường quốc phòng,” ông nhấn mạnh, đồng thời lưu ý rằng Trung Quốc đã coi các năng lực tác chiến mới được bổ sung của Đài Loan là một “đối thủ giả định” trong các cuộc tập trận tuần này.
Đó là cách ông Lại gửi đi một thông điệp không vòng vo: khi nguy cơ tăng lên, “tự vệ” không còn là khẩu hiệu, mà là bài toán ngân sách, khí tài, và sự đồng lòng.
Kêu gọi tăng chi tiêu quốc phòng thêm 40 tỷ USD, nhưng bị kẹt ở Quốc hội
Từ lập luận “đối thủ giả định” trong các cuộc tập trận, ông Lại cho rằng nhu cầu mua sắm quốc phòng là rõ ràng. Ông kêu gọi các đảng đối lập ủng hộ kế hoạch nâng chi tiêu quốc phòng thêm 40 tỷ USD.
Tuy nhiên, đề xuất này hiện đang bị đình trệ cùng nhiều vấn đề khác do bế tắc chính trị tại Quốc hội do phe đối lập kiểm soát. Nói cách khác: Đài Loan không chỉ đối mặt sức ép từ bên ngoài, mà còn phải vượt qua bài kiểm tra đồng thuận ngay trong chính trường của mình.
2026 là “năm then chốt”: chuẩn bị điều tệ nhất, nhưng vẫn hy vọng
Khi được hỏi về một báo cáo của Mỹ cho rằng Trung Quốc đang chuẩn bị năng lực để có thể giành chiến thắng trong một cuộc xung đột về Đài Loan vào năm 2027, ông Lại trả lời theo cách vừa thận trọng vừa thực tế:
“Khi nào Trung Quốc có thể đạt được các mục tiêu của họ theo đúng tiến độ là một chuyện,” ông nói, rồi nhấn mạnh: “Năm tới, 2026, sẽ là một năm then chốt đối với Đài Loan.”
Ông Lại kết luận bằng một câu khiến người nghe nhớ lâu: Đài Loan phải “chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất, nhưng hy vọng vào điều tốt nhất.”
Đó là triết lý của một xã hội sống sát đường đứt gãy: không hoang mang, không chủ quan.
Vẫn mở cửa đối thoại, nhưng phải “bình đẳng và tôn trọng”
Điều đáng chú ý là ông Lại không đóng cửa. Ông nói Đài Loan sẵn sàng trao đổi và hợp tác với Trung Quốc trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, nhằm thúc đẩy môi trường hòa bình và cùng tồn tại hai bờ eo biển.
Nhưng ông đặt điều kiện rõ ràng:
“Miễn là Trung Quốc thừa nhận sự tồn tại của Trung Hoa Dân Quốc và tôn trọng nguyện vọng của người dân Đài Loan về một lối sống dân chủ và tự do.”
Nói cách khác, đối thoại có thể có – nhưng không phải kiểu đối thoại “một bên ra lệnh, một bên phải nghe”.
Hai ngày sau “Justice Mission 2025”: tên lửa, tàu chiến, máy bay quanh đảo
Bài phát biểu của ông Lại được đưa ra chỉ hai ngày sau các cuộc tập trận của Trung Quốc mang tên “Justice Mission 2025” (tạm dịch: Sứ mệnh công lý 2025).
Theo mô tả, Trung Quốc đã bắn hàng chục tên lửa về phía Đài Loan, đồng thời triển khai số lượng lớn tàu chiến và máy bay xung quanh hòn đảo trong một màn phô trương sức mạnh. Diễn biến này làm dấy lên quan ngại từ các đồng minh phương Tây, trong đó có Ủy ban châu Âu và Anh.
Không khí “đầu năm” vì thế mang mùi khói súng nhiều hơn mùi pháo hoa.
Bắc Kinh tiếp tục giọng điệu “thống nhất không thể bị ngăn chặn”
Ở phía Trung Quốc, trong bài phát biểu chào năm mới muộn tối 31/12, Chủ tịch Tập Cận Bình lặp lại diễn ngôn quen thuộc về Đài Loan, cảnh báo các lực lượng mà Bắc Kinh coi là ly khai rằng việc “thống nhất” Trung Quốc với Đài Loan là điều không thể bị ngăn chặn.
Hai bài phát biểu, hai thế giới quan. Một bên nói chủ quyền và tự vệ. Một bên nói “thống nhất” như định mệnh. Và giữa hai câu chữ ấy là số phận của hàng triệu con người, là nền dân chủ mà Đài Loan đang gìn giữ, là nỗi lo chiến tranh mà cả khu vực muốn tránh.
Đài Loan bước vào năm 2026 như bước vào một khúc quanh: vừa siết chặt dây an toàn, vừa nhìn về phía trước, vừa đặt tay lên cánh cửa đối thoại – nhưng không ai dám chắc cánh cửa ấy có được mở bằng tôn trọng, hay bị đập bằng sức mạnh.