Những ngày đầu năm, sức ép trên chiến tuyến miền nam Ukraine tăng rõ rệt. Ở Zaporizhzhia – vùng đồng bằng mở, ít chỗ che chắn – các đơn vị Ukraine được mô tả là kém trang bị hơn đang phải đối đầu những lữ đoàn Nga đông quân, áp đảo về nhân lực và nhịp độ tấn công.
Một sĩ quan thuộc cơ quan an ninh Ukraine (SBU), dùng danh xưng “Bankir”, nói tình hình ở khu vực này là “căng” và “khốc liệt”. Theo mô tả của ông, phía Nga dùng các nhóm bộ binh nhỏ, len theo mọi lối có thể, tìm đúng những điểm mỏng nhất của tuyến phòng thủ để chọc thủng. Không phải lúc nào cũng là những mũi đột kích rầm rộ; nhiều khi chỉ là những bước chân rải rác trong màn sương, nhưng đủ để khiến một phòng tuyến mệt mỏi rạn nứt.
Huliaipole: thị trấn tuyến đầu và cái giá của “địa hình thấp”
Tâm điểm giao tranh những ngày qua xoay quanh Huliaipole – thị trấn nằm cách thủ phủ Zaporizhzhia khoảng 80 km về phía đông. Trước chiến tranh, Zaporizhzhia từng là một đô thị lớn với dân số hơn 700.000 người; còn Huliaipole giờ đây mang dáng dấp một cửa ngõ bị bào mòn từng ngày: dân sơ tán, nhà cửa tan hoang, phố xá hoá thành mê cung của tường đổ và hầm trú.
Tình thế Huliaipole được một nhóm theo dõi chiến sự độc lập mô tả đã chuyển sang “vùng xám” – nghĩa là không còn ranh giới mặt trận rạch ròi. Cùng một dãy phố, có thể bên này là quân Ukraine, bên kia là quân Nga; cùng một tầng hầm, hôm nay thuộc về một bên, ngày mai đã đổi chủ. Điều đáng sợ là, trong “vùng xám” ấy, phía Nga được cho có quân số nhiều hơn hẳn, khiến việc giữ chốt trở thành cuộc gồng mình liên tục.
Việc tăng viện cũng bị mô tả là rất khó khăn. Địa hình thấp khiến Huliaipole dễ bị quan sát và khống chế hoả lực; đường tiếp tế mong manh, và mỗi chuyến di chuyển đều có thể trở thành canh bạc.
Nga nói “đã chiếm”, Ukraine nói “còn giữ”: cuộc chiến của tuyên bố và thực địa
Ở phía Nga, trong một cuộc họp có Tổng thống Vladimir Putin tham dự, chỉ huy Nga tại khu vực tuyên bố Huliaipole đã bị họ kiểm soát, đồng thời nêu con số hàng trăm km² lãnh thổ mà Nga nói đã chiếm được tại Zaporizhzhia và Dnipropetrovsk từ đầu tháng 12. Thông điệp đi kèm rất rõ: mở rộng đất kiểm soát để nâng “vị thế” trước bàn đàm phán, và nuôi câu chuyện quen thuộc rằng mục tiêu cuối cùng vẫn là kiểm soát trọn các vùng mà Moscow đã tuyên bố sáp nhập.
Nhưng phía Ukraine bác bỏ việc “đã mất hẳn”. Trên thực địa, nhiều đánh giá trung gian cũng nghiêng về kịch bản phức tạp hơn: Huliaipole bị giằng co, mất–còn đan xen, và “chiếm được” đôi khi chỉ có nghĩa là có thể vào được trung tâm để quay một đoạn video, chứ chưa chắc giữ được lâu.
Drones cứu tuyến đồng trống, nhưng bất lực trước hầm ngầm và đống đổ nát
Trong bối cảnh thiếu bộ binh, Ukraine dựa mạnh vào drone để “bù người”. Trên đồng trống, drone có thể săn các nhóm tiến quân, đánh trúng đội hình nhỏ trước khi họ áp sát. Nhưng khi cuộc chiến tràn vào khu vực xây dựng – những toà nhà bỏ hoang, tầng hầm, ngõ cụt, bức tường đổ – ưu thế của drone giảm đi thấy rõ. Những căn hầm và nền móng sập trở thành áo giáp tự nhiên cho lực lượng xung kích: họ lẩn đi, chui xuống, áp sát, rồi bất ngờ trồi lên ở một góc không ai ngờ.
Chính kiểu chiến tranh “đi trong lòng đất” ấy khiến một thị trấn như Huliaipole dễ trượt khỏi tay không phải vì một cú đấm duy nhất, mà vì hàng nghìn vết cắt nhỏ.
Đòn đánh vào sở chỉ huy: “phòng thủ yếu” và cái giá của một lần bỏ quên
Một đoạn video lan truyền cho thấy binh sĩ Nga đã xâm nhập một sở chỉ huy của Ukraine tại Huliaipole, lục xem laptop và tài liệu bị bỏ lại. Tư lệnh quân đội Ukraine, tướng Oleksandr Syrskyi, thừa nhận việc để đối phương vào được vị trí này xuất phát từ “phòng thủ yếu”. Ông nói một lữ đoàn phòng vệ lãnh thổ đã không chịu nổi áp lực, phải lùi dần, và phê bình việc đơn vị rời vị trí nhưng để lại thông tin nhạy cảm.
Một nhóm theo dõi độc lập khác nhận định lực lượng Ukraine có thể chỉ còn bám được phần phía tây Huliaipole; trong điều kiện như vậy, thị trấn “có thể đã bị coi như rơi vào tay đối phương” – giống cách nhiều nơi khác trên mặt trận, dù trên bản đồ vẫn còn nét đan xen, nhưng quyền chủ động đã đổi màu. Nhóm này cũng nhấn mạnh một chi tiết đau: có đơn vị giữ chốt rất lâu, chịu tổn thất cực nặng trong nhiều tháng, nhưng không được luân phiên về sau để nghỉ và bổ sung quân số; đến lúc đối phương tăng nhịp tấn công thì sức người cũng cạn.
Bài toán không chỉ ở một thị trấn: 1.000 km chiến tuyến và những lựa chọn tàn nhẫn
Huliaipole không phải câu chuyện riêng của một điểm nóng. Nó phơi ra thế khó của quân đội Ukraine trên toàn tuyến dài khoảng 1.000 km: ở nhiều đoạn, quân số bị áp đảo; huy động bổ sung không kịp bù tổn thất; chỉ huy buộc phải chọn nơi nào giữ bằng mọi giá, nơi nào cầm cự, và nơi nào… cầu mong đối phương không khoét đúng vào lỗ hổng.
Một số phân tích cho rằng các tiểu đoàn phòng vệ lãnh thổ, nếu thiếu yểm trợ pháo binh và drone đồng bộ từ các đơn vị lân cận, rất khó đứng vững trước một lữ đoàn cơ giới hoả lực mạnh. Việc ưu tiên giữ những điểm nóng khác như Pokrovsk hay Kupiansk cũng khiến miền nam đôi khi rơi vào cảm giác “thiếu một bàn tay thống nhất”, khi mỗi mũi phòng thủ lo phần mình, nhưng tổng thể lại không đủ lực để vá các khoảng trống.
Có thông tin cho rằng giữa tháng 12, Ukraine đã điều một số đơn vị tinh nhuệ về hỗ trợ Huliaipole, nhưng “quá ít, quá muộn” để đảo chiều tình hình. Và trong chiến tranh, đôi khi chỉ chậm một nhịp thôi, một thị trấn đã kịp chuyển từ “đang giữ” thành “vùng xám”, rồi từ “vùng xám” thành một cái tên được nhắc tới bằng giọng nặng hơn.