Không một ai có thể nghĩ rằng chỉ sau một năm, phe Cộng Ḥa lại bị "tụt mood" đến như vậy. Một năm trước đây, khí thế hừng hực bao nhiêu th́ bây giờ không khí lại chán chường ủ dột đến bấy nhiêu. Lỗi do ai th́ chẳng có ai buồn nói ra, tuy không có ai mà không biết đến.
Tổng Thống Donald Trump và các dân biểu CH ở Hạ Viện tại Pḥng Bầu Dục của Ṭa Bạch Ốc (Minh họa)
Những cú "nhảy tàu"
Chưa đầy một năm nữa là sẽ đến cuộc bầu cử giữa kỳ nhưng bầu không khí ở chính trường Washington đang lan nhanh ra sự bất măn và ngán ngẩm. Đảng Cộng Ḥa (GOP), đảng của tổng thống đương quyền, đang chứng kiến một làn sóng
"nhảy tàu" chưa từng có. Hàng loạt các nhân vật lập pháp Hạ Viện lẫn Thượng Viện đă tuyên bố sẽ không tái tranh cử, thậm chí xin từ chức sớm.
Tính cho đến cuối năm 2025, đă có 43 dân biểu Hạ Viện và 10 thượng nghị sĩ tuyên bố sẽ không tham gia vào cuộc đua năm 2026. Con số này đă vượt xa mọi kỷ lục trong hai thập niên qua, ngoại trừ hai kỳ bầu cử hồi năm 2018 và 2020. Một trong những trường hợp nổi bật nhất là Dân biểu Marjorie Taylor Greene (Georgia), nhân vật từng gây sóng gió với các thuyết âm mưu, từng nhất mực trung thành với Donald Trump và là một trong những chính trị gia sừng sỏ nhất của MAGA. Bà Greene không chỉ tuyên bố nghỉ hưu mà c̣n quyết định xin từ chức từ ngày 5 tháng Giêng, 2026, sớm một năm trước khi nhiệm kỳ sẽ chính thức kết thúc.
Lịch sử chính trị ở Mỹ cho thấy, đảng của tổng thống đương nhiệm thường sẽ bị mất ghế trong cuộc bầu cử giữa kỳ, một hiện tượng được gọi là
"thermostatic politics" (chính trị nhiệt độ).
"Thermostatic politics" chỉ là một khái niệm trong khoa chính trị học, được dùng để mô tả cách mà dư luận công chúng phản ứng ngược chiều với chính sách của chính quyền, giống như cái máy điều ḥa nhiệt độ (thermostat).
Khi chính phủ
"bật nóng" quá, cử tri đ̣i
"cho giảm nhiệt", khi chính phủ
"làm lạnh" quá, cử tri sẽ muốn
"tăng nhiệt". Nói một cách khác, người dân không nhất thiết muốn có một chính sách cụ thể mà muốn cho điều chỉnh lại mức độ của chính sách đó… Hiện tượng này cũng cho thấy công chúng không mù mờ và không phải lúc nào cũng dễ bị
"nhắm mắt và dắt mũi". Ví dụ điển h́nh là hồi năm 2006 dưới thời Tổng Thống George W. Bush, hay năm 2018 dưới thời Tổng Thống Trump nhiệm kỳ đầu, GOP đều bị thua nặng nề do sự dao động và phản ứng bất b́nh trong tâm lư người dân.
Bây giờ, bóng ma cũ lại lởn vởn, đặc biệt từ khi đảng Dân Chủ thắng đậm trong các cuộc bầu cử gần đây. Tại New Jersey và Virginia, phe Dân Chủ giành chiến thắng thuyết phục trong cuộc bầu cử Thống đốc. Thậm chí ở những tiểu bang có truyền thống
"đỏ" như Georgia và Mississippi, họ cũng đă lật ngược thế cờ ở một số vị trí. Các ứng cử viên phe Dân Chủ như bà Abigail Spanberger (giành ghế Thống đốc Virginia), bà Mikie Sherrill (thắng ghế Thống đốc New Jersey), hay tay
"Cộng sẩn nổi tiếng" Zohran Mamdani (thắng ghế Thị trưởng New York) đều vượt xa kết quả mà bà Kamala Harris từng có được năm 2024, đặc biệt với nhóm cử tri nam trẻ tuổi, vốn là thành phần từng nhiệt t́nh ủng hộ Trump.
Việc giới lập pháp rời bỏ Quốc Hội không phải chuyện hiếm thấy, nhưng quy mô lần này đă khiến cho giới quan sát bị bất ngờ. Một số người nghỉ hưu chỉ v́ vấn đề tuổi tác. Một số người khác bỏ đi không phải v́
"đă chán sống" mà đơn giản họ muốn đi nơi khác kiếm nhiều tiền hơn. Với kinh nghiệm và mối giao du tại Washington, họ dễ dàng trở thành cố vấn lobby hoặc làm việc cho các tập đoàn lớn với m
ức lương cao gấp nhiều lần. Cũng có những người "lùi một bước để tiến ba bước". Dân biểu Haley Stevens (Dân Chủ, Michigan) nghỉ để ra tranh cử ở Thượng Viện, trong khi Dân biểu Nancy Mace (GOP, South Carolina) nhắm đến ghế Thống đốc.
Bất luận là ǵ, t́nh h́nh chung vẫn là tâm lư bất măn và mệt mỏi. Ngoài ra, sự tái phân bổ khu vực bầu cử (redistricting) tại một số tiểu bang đă làm đảo lộn mọi tính toán của nhiều chính trị gia. Tại Texas, việc cho vẽ lại bản đồ bầu cử khiến cho 9 người (sáu ở phe GOP và ba ở phe Dân Chủ), tức gần 1/4 các dân biểu Hạ Viện tiểu bang, đă quyết định không tiếp tục ra tranh cử.
"Mèo nào sẽ cắn mỉu nào?"
Một trong những diễn biến bất ngờ nhất là sự xoay trục của nhóm cử tri nam giới trẻ, từng là lực lượng ṇng cốt giúp cho ông Trump đạt chiến thắng năm 2024. Các cuộc thăm ḍ mới nhất từ đại học Yale University chỉ ra rằng tỷ lệ ủng hộ Trump trong nhóm thanh niên 18-29 tuổi bị sụt giảm nghiêm trọng, chỉ c̣n khoảng 32-34%. Năm 2024, ông Trump giành được 42% phiếu bầu của những người dưới 30 tuổi.
Kinh tế là yếu tố lớn nhất dẫn đến sự thay đổi này. Các ứng cử viên như bà Abigail Spanberger, Mikie Sherrill và Zohran Mamdani đều tập trung vào vấn đề chi phí sinh hoạt trong chiến dịch tranh cử và không chỉ nhận được sự ủng hộ tốt hơn từ nam giới trẻ (so với tỷ lệ mà Kamala Harris có được năm 2024) mà c̣n giành được từ 7% đến 9% số phiếu bầu từ những người từng ủng hộ ông Trump
("The fight for young men intensifies ahead of the 2026 midterm elections"/NBC News).
Nói một cách khác, nếu t́nh h́nh kinh tế không khả quan hơn từ nay đến tháng Mười Một 2026, GOP khó có thể cản lại làn sóng xanh. Ông Robert Blizzard, chuyên gia thăm ḍ dư luận dày dạn kinh nghiệm của GOP, thừa nhận rằng rất khó để thuyết phục cử tri quan tâm bất cứ vấn đề ǵ khác, khi họ vẫn c̣n chật vật để lo trang trải cuộc sống hàng ngày.
Tuy vậy, dù đối mặt với
"nghịch cảnh éo le", GOP vẫn c̣n những nguồn lực đáng gờm. Tỷ phú Elon Musk, sau giai đoạn
"cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt" với ông Trump, đă trở lại với những lời hứa hẹn tài trợ cho các chiến dịch GOP trong mùa bầu cử 2026. Bên cạnh đó, nội bộ Dân Chủ cũng không phải là một khối thống nhất. Sự chia rẽ giữa các phe phái cấp tiến và ôn ḥa, cùng với tỷ lệ không hài ḷng cao ngay trong chính cử tri Dân Chủ (48%), vẫn là kẽ hở để GOP hết ḷng khai thác.
Phe GOP cho rằng họ vẫn c̣n thời gian để cải thiện h́nh ảnh từ nay đến tháng Mười Một 2026. Họ cho rằng loạt chiến thắng gần đây của Dân Chủ chỉ là
"chó táp phải ruồi" và Dân Chủ
"gặp hên" trong bối cảnh cử tri gặp nhiều khó khăn khiến họ
"đă trở mặt" không bỏ phiếu cho Cộng Ḥa. GOP tin rằng Dân Chủ thật ra chẳng có giải pháp ǵ cả, do vậy, cơ hội đối với GOP vẫn c̣n. Tuy nhiên, vấn đề ở chỗ, chính GOP cũng chẳng biết đưa ra giải pháp ǵ để kéo cử tri của họ. Sự bế tắc trong việc t́m lối ra thoát khỏi cái ngơ cụt do chính họ tạo ra một phần, và tổng thống của họ một phần, mới thật sự là nguyên nhân dẫn đến việc họ có nhiều khả năng bị mất điểm thêm.
Dù bhu7 thế nào, hệ thống chính trị ở Mỹ đă biến đổi đến mức nhiều quy luật bầu cử trước đây đă không c̣n nguyên vẹn. Sự phân cực xă hội quá sâu sắc, quá lớn đă khiến các kỳ bầu cử giữa kỳ, vốn được xem là mức
"án phạt" dành cho đảng của tổng thống, nay cũng trở nên khó lường ra. Vài năm gần đây đă thấy xuất hiện một nghịch lư: đảng cầm quyền có thể mất ghế ở Hạ Viện nhưng lại giành thêm ghế ở Thượng Viện.
Cũng cần nhấn mạnh thêm, mức độ khốc liệt của năm 2026 không chỉ là cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng Mười Một. Bước vào năm 2026, tất cả 435 khu vực bầu cử Hạ Viện và 33 ghế Thượng Viện sẽ được cho bầu lại. GOP hiện nắm giữ nhiều hơn 3 ghế so với Dân Chủ trong Thượng Viện, trong khi ở Hạ Viện, họ đang giữ 219 ghế so với 213 ghế thuoc5 phe Dân Chủ. Hiện có 18 cuộc đua vào Hạ Viện được
Cook Political Report xếp ra vào loại
"khó đoán trước"
Ngày 3 tháng Ba, North Carolina sẽ cho tổ chức bầu cử Thượng Viện. Cùng ngày, người dân Texas bỏ phiếu một trong những cuộc đua Thượng Viện được chú ư nhiều nhất. Bên phe GOP, Bộ trưởng Tư Pháp Ken Paxton, một đồng minh trung thành của ông Trump, và dân biểu Wesley Hunt, một trong những người da đen đầu tiên đại diện cho Texas tại Hạ Viện, đang thi đấu với Thượng nghị sĩ John Cornyn trong ṿng sơ bộ. Bên Dân Chủ, dân biểu Liên Bang Jasmine Crockett đối đầu với ông James Talarico, dân biểu tiểu bang Texas… Luật bầu cử Texas quy định nếu không có ứng cử viên nào giành được hơn 50% phiếu, hai ứng cử viên dẫn đầu sẽ tiến vào ṿng bầu cử phụ vào ngày 26 tháng Năm.
Ngày 19 yháng Năm, Alabama chứng kiến cuộc chạy đua dành ghế Thống đốc giữa ứng cử viên Dân Chủ Doug Jones và đối thủ GOP Tommy Tuberville. Trong cùng ngày, Georgia cũng chứng kiến cuộc tranh ghế Thống đốc.
Vài tuần sau, ngày 2 tháng Sáu, đến lượt California sẽ chứng kiến cuộc chạy đua ghế Thống đốc. Tính cho đến thời điểm này, ít nhất 10 ứng cử viên đă có mặt trên lá phiếu sơ bộ. Các ứng cử viên đáng chú ư của phe Dân Chủ có Eric Swalwell; Katie Porter; Antonio Villaraigosa (cựu Thị trưởng Los Angeles); Xavier Becerra và tỷ phú Tom Steyer.
Với GOP, dù cơ may thắng rất thấp ở một tiểu bang cực xanh như California nhưng họ cũng sẽ góp mặt. Hai ứng cử viên GOP đáng chú ư là Steve Hilton và Chad Bianco. Tại California, tất cả ứng cử viên đấu với nhau trong cuộc bầu cử sơ bộ duy nhất và hai người dẫn đầu sẽ tiến vào cuộc tổng tuyển cử.
Nh́n chung, loạt cuộc bầu cử 2026 không chỉ là phép thử đối với mức độ ủng hộ dành cho cá nhân ông Trump mà c̣n là thước đo sự kiên nhẫn của giới cử tri trước những cam kết của ông, đặc biệt là vấn đề đời sống kinh tế. Nước Mỹ nói chung và Washington nói riêng đang đứng trước một cuộc tái cơ cấu quyền lực đầy sự kịch tính.