Theo thông lệ ngoại giao và kinh tế, các thỏa thuận năng lượng quốc tế là địa hạt của Bộ Công Thương hoặc các doanh nghiệp tiện ích nhà nước. Thế nhưng, một cuộc gặp cấp cao gần đây đã làm nhiều người giật mình: người tiếp CEO của Nebula Energy để bàn việc mua 49% cổ phần dự án kho cảng LNG Cái Mép không phải Bộ trưởng Công Thương, mà là Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an.
Với người quan sát bình thường, đây có thể được diễn giải như một sự “phối hợp liên ngành”. Nhưng với các nhà phân tích, đó là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy bộ máy an ninh đang đổi vai: từ việc nắm “thanh kiếm và lá chắn” của chế độ sang việc nắm “túi tiền” của nền kinh tế.
“Phí bảo hiểm chính trị”: vì sao nhà đầu tư tìm đến công an?
Câu hỏi đặt ra: vì sao một công ty năng lượng Mỹ lại gõ cửa người đứng đầu ngành công an thay vì cơ quan quản lý năng lượng?
Câu trả lời nằm ở sự tê liệt của bộ máy quan liêu. Chiến dịch chống tham nhũng kéo dài đã làm hao hụt đội ngũ kỹ trị tại Bộ Công Thương và các đơn vị điện lực, khiến nhiều dự án năng lượng đình trệ vì… không ai dám ký. Trong khoảng trống ấy, nhà đầu tư nước ngoài hành xử rất thực dụng: họ tìm đến thực thể có đủ vốn chính trị để “bảo kê” tiến độ và bảo đảm dự án không bị trật bánh bởi các cuộc điều tra bất ngờ.
Cái bắt tay với tướng Quang, vì thế, không chỉ là đàm phán thương mại. Nó là một khoản “phí bảo hiểm chính trị” — bảo đảm an toàn cho dòng vốn trong một môi trường mà nỗi sợ làm đóng băng quyết định.
Vòng lặp khép kín: Dữ liệu nuôi năng lượng, năng lượng nuôi giám sát
Việc Bộ Công an lấn sân sang LNG không phải là ngẫu hứng. Nó mang tính chiến lược dài hạn. Cùng lúc, bộ này đang thúc đẩy trung tâm dữ liệu quốc gia để quản lý cơ sở dữ liệu dân cư (Đề án 06) và ứng dụng định danh công dân (VNeID). Một hạ tầng giám sát kỹ thuật số quy mô lớn đòi hỏi nguồn điện ổn định, liên tục — điều mà lưới điện dân sự mong manh hiện nay khó bảo đảm.
Bằng cách tham gia chuỗi cung ứng năng lượng riêng qua các liên doanh như LNG Cái Mép, Bộ Công an đang dựng một “vòng lặp khép kín”: kiểm soát dữ liệu để giám sát công dân, đồng thời kiểm soát năng lượng để vận hành máy chủ. Hai hạ tầng cốt lõi nuôi lẫn nhau, vận hành độc lập với những yếu kém của hệ thống dân sự.
Hợp thức hóa “Tư bản Kaki”: khi trọng tài thành cầu thủ
Điều đáng lo ngại hơn là khung pháp lý đang mở đường cho sự mở rộng này. Quốc hội Việt Nam gần đây thông qua sửa đổi Luật Viên chức, cho phép sĩ quan lực lượng vũ trang góp vốn và tham gia quản lý doanh nghiệp tư nhân.
Đây là bước hợp thức hóa cái gọi là “Tư bản Kaki” — nơi lực lượng vũ trang trực tiếp điều hành kinh doanh. Việt Nam vốn đã có doanh nghiệp quân đội như Viettel, nhưng việc lực lượng công an — cơ quan điều tra tội phạm kinh tế — chính thức bước vào khu vực tư nhân tạo ra xung đột lợi ích nghiêm trọng.
Khi “trọng tài” được phép xuống sân với tư cách “cầu thủ”, sự công bằng của thị trường sẽ bốc hơi. Ai dám cạnh tranh? Ai dám kiểm toán? Và ai có thể trừng phạt một doanh nghiệp do chính công an điều hành?
Nghịch lý “kinh tế thị trường”: đi vận động, nhưng rẽ ngược
Việt Nam đang tích cực vận động Mỹ công nhận là “nền kinh tế thị trường”. Thế nhưng, việc dồn quyền lực kinh tế vào tay bộ máy an ninh lại cho thấy một quỹ đạo ngược chiều. Kinh tế thị trường đòi hỏi minh bạch, quản lý độc lập và sân chơi bình đẳng. Còn một nền kinh tế “công an trị”, nơi các lĩnh vực huyết mạch như năng lượng và dữ liệu bị chi phối bởi một bộ vũ trang quyền lực, tất yếu nuôi dưỡng chủ nghĩa thân hữu và bóp nghẹt khu vực tư nhân.
Bước đi của tướng Lương Tam Quang vào lĩnh vực năng lượng không chỉ để “bảo đảm điện” cho trung tâm dữ liệu. Nó là việc bảo đảm một nguồn doanh thu bền vững cho Bộ Công an trong nền kinh tế quốc gia.
Rủi ro với Việt Nam là rất rõ: khi an ninh quốc gia trở thành cái cớ cho độc quyền, và nền kinh tế bị biến thành con tin của chính lực lượng được sinh ra để bảo vệ nó. Nếu không có những rào chắn minh bạch và phân quyền thực chất, “vòng lặp khép kín” ấy có thể khép luôn cả cánh cửa của một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa.