Vỏ chanh không phải là phần bỏ đi như nhiều người vẫn nghĩ. Nếu biết tận dụng hợp lý, đây sẽ là một nguyên liệu tự nhiên hữu ích cho sức khỏe.

Thạc sĩ, bác sĩ Hà Hải Nam - Khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K Tân Triều (Hà Nội) tư vấn:

Khi sử dụng chanh, bạn chớ vội bỏ vỏ mà có thể giữ lại để dùng. Ngoài mang lại mùi thơm, khử tanh chén bát, vỏ chanh chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi cho sức khỏe, mang đến những công dụng đáng chú ý mà không phải ai cũng biết.

1. Hỗ trợ chống oxy hóa, góp phần phòng ngừa ung thư

Vỏ chanh chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa như flavonoid, limonene và các hoạt chất thực vật khác. Những chất này giúp trung hòa gốc tự do - yếu tố liên quan đến quá trình lão hóa và sự phát triển của tế bào bất thường. Một số nghiên cứu cho thấy limonene có đặc tính chống viêm, hỗ trợ bảo vệ tế bào và có tiềm năng trong giảm nguy cơ một số bệnh lý mạn tính, trong đó có ung thư. Tuy nhiên, đây chỉ là tác dụng hỗ trợ, không thể thay thế các phương pháp điều trị y khoa.

2. Kháng khuẩn, hỗ trợ làm sạch tự nhiên

Tinh dầu trong vỏ chanh có tính kháng khuẩn nhẹ, có thể ức chế một số vi khuẩn và nấm. Nhờ đó, vỏ chanh thường được tận dụng để làm sạch tự nhiên hoặc xua đuổi côn trùng như ruồi, muỗi. Trong đời sống, nhiều người còn dùng vỏ chanh để khử mùi, làm sạch bề mặt hoặc không gian sống.

3. Hỗ trợ giảm mỡ máu, tốt cho tim mạch

Một số thành phần trong vỏ chanh, đặc biệt là pectin và các chất chống oxy hóa, có thể góp phần hỗ trợ giảm cholesterol xấu (LDL) trong máu. Điều này cải thiện sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ xơ vữa động mạch, gan nhiễm mỡ và tăng huyết áp khi được sử dụng hợp lý trong chế độ ăn.

4. Giảm đau nhức xương khớp

Trong dân gian, vỏ chanh thường được kết hợp với dầu ô liu để xoa bóp, làm dịu các cơn đau ở khớp cổ tay, đầu gối hay khuỷu tay. Tinh dầu từ vỏ chanh có đặc tính chống viêm nhẹ, hỗ trợ giảm cảm giác đau và thư giãn cơ.

5. Giúp tóc chắc khỏe, giảm gàu

Vỏ chanh chứa tinh dầu tự nhiên và vitamin, có thể hỗ trợ làm sạch da đầu, giảm gàu và giúp tóc chắc khỏe hơn. Một số người tận dụng vỏ chanh để nấu nước gội đầu hoặc kết hợp trong các phương pháp chăm sóc tóc tự nhiên.

Bạn lưu ý, vỏ chanh mang lại nhiều lợi ích nhưng cần được sử dụng đúng cách. Mọi người không nên dùng quá nhiều (khuyến nghị khoảng dưới 20g mỗi ngày) để tránh gây kích ứng dạ dày hoặc ảnh hưởng tiêu hóa. Đồng thời, bạn cần rửa sạch vỏ chanh trước khi sử dụng để loại bỏ dư lượng hóa chất.

VietBF@sưu tập

Sau bữa tối, nhiều người có cảm giác đầy bụng, chướng hơi, đặc biệt khi ăn quá no, dùng thực phẩm nhiều dầu mỡ. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, uống trà bạc hà có thể cải thiện tình trạng này.

Theo Eating Well, trà bạc hà không chứa caffeine và thường được khuyến nghị để hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy hơi cũng như giúp cơ thể thư giãn hơn sau bữa tối.

Thư giãn đường tiêu hóa
Một trong những lợi ích chính của trà bạc hà là khả năng làm dịu hệ tiêu hóa. Chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ Gabrielle Kishner cho biết: “Bạc hà rất giàu menthol - chất giúp thư giãn cơ trơn và đã được chứng minh có thể làm giảm co thắt và đau”.

Sau khi ăn, các cơ trong đường tiêu hóa sẽ co bóp để đẩy thức ăn di chuyển. Tuy nhiên, nếu các cơn co bóp quá mạnh hoặc hoạt động thiếu đồng bộ, người ăn có thể cảm thấy đau quặn, đầy bụng hoặc căng tức vùng bụng.

Theo các chuyên gia, bạc hà có khả năng chặn các kênh canxi trong cơ của đường tiêu hóa, từ đó giúp các cơ thư giãn và giảm co thắt.


Trà bạc hà có tác dụng tốt với hệ tiêu hóa. Ảnh: AI

Hỗ trợ giảm buồn nôn
Tình trạng buồn nôn có thể xuất hiện khi bạn ăn quá nhiều, dùng một số thực phẩm khó tiêu hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Phần lớn nghiên cứu về tác dụng giảm buồn nôn được thực hiện với tinh dầu bạc hà, đặc biệt khi hít mùi hương. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc uống trà bạc hà cũng có thể mang lại hiệu quả tương tự nhờ vừa hấp thụ các hợp chất trong trà vừa cảm nhận mùi thơm dễ chịu của bạc hà.

Giảm căng thẳng, lo âu
Các chuyên gia cho biết hệ tiêu hóa có liên quan mật thiết đến hệ thần kinh. Căng thẳng và lo âu có thể ảnh hưởng đến trục ruột - não, làm rối loạn nhu động ruột và khiến các triệu chứng như khó tiêu, buồn nôn hoặc đau bụng trở nên nghiêm trọng hơn.

Chuyên gia Avery Zenker cho rằng ngay cả thói quen pha trà, ngồi xuống và uống chậm rãi cũng mang lại lợi ích cho hệ tiêu hóa.

Cách chọn đồ uống tốt cho tiêu hóa
Bên cạnh trà bạc hà, các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên những loại đồ uống dịu nhẹ với dạ dày sau bữa ăn.

Chuyên gia Kerry Conlon khuyên mọi người nên hạn chế đồ uống chứa caffeine nếu dễ gặp vấn đề tiêu hóa, bởi caffeine có thể làm tăng nhu động ruột và gây co thắt, tiêu chảy ở một số người. Các loại trà thảo mộc như trà gừng, trà hoa cúc hay trà bạc hà được xem là lựa chọn phù hợp để giảm đầy hơi và khó chịu.

Bạn cũng nên hạn chế đồ uống có ga nếu thường xuyên bị chướng bụng hoặc trào ngược dạ dày. Rượu bia cũng có thể kích thích đường tiêu hóa và làm gián đoạn quá trình tiêu hóa bình thường.

Ngoài ra, nước lọc vẫn là một trong những lựa chọn tốt nhất cho hệ tiêu hóa. “Nước là một trong những loại đồ uống tốt nhất để thúc đẩy hệ tiêu hóa khỏe mạnh và nhìn chung không chứa các thành phần dễ gây kích ứng”, chuyên gia Zenker cho biết.

VietBF@sưu tập

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết nước này đã thu bộn tiền từ dầu mỏ của Venezuela kể từ khi tiến hành chiến dịch quân sự chớp nhoáng để bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đưa về Mỹ truy tố.


Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: EPA

Trả lời phỏng vấn hãng tin Fox News ngày 15/5 sau khi kết thúc chuyến thăm Trung Quốc, ông Trump nói: "Trong 4 năm đầu tiên, tôi đã xây dựng lực lượng quân sự mạnh nhất thế giới, điều đó đã được thể hiện ở Venezuela. Chiến dịch nhằm vào ông Maduro chỉ kéo dài 48 phút và 13 giây".

Người đứng đầu nước Mỹ cho biết thêm: "Venezuela là một quốc gia mạnh mẽ với quân đội hùng mạnh nhưng mọi việc diễn ra rất nhanh chóng. Nhân tiện, chúng tôi đã kiếm bộn tiền từ dầu mỏ của họ. Ngoài ra, trong 8 tháng qua, số tiền chính quyền Caracas kiếm được cũng nhiều hơn so với 10 năm trước đó".

Hồi tháng 1, Mỹ đã thực hiện chiến dịch quân sự chớp nhoáng nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Maduro. Ông Maduro bị đưa đến Mỹ và bị truy tố cùng với vợ - Cilia Flores về các cáo buộc âm mưu khủng bố ma túy và những tội danh khác.

Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ, là một trong những nước thành viên sáng lập của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ được chứng minh lớn nhất thế giới với ước tính 303 tỷ thùng, chiếm 17% trữ lượng toàn cầu. Các lệnh trừng phạt nước ngoài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế Venezuela trong thập kỷ qua, khiến nước này vỡ nợ và nợ công tăng vọt.

Kênh CNBC dẫn tin từ tổ chức tư vấn tài chính độc lập OMFIF ước tính tổng số nợ không thể chi trả của Venezuela hiện lên tới ít nhất 150 tỷ USD, tương đương hơn 200% GDP của nước này. Venezuela đã ngừng thanh toán nợ công từ năm 2017 khi rơi vào tình trạng siêu lạm phát.

VietBF@sưu tập

Dùng bột giặt để đuổi chuột là mẹo dân gian được nhiều gia đình áp dụng nhờ dễ thực hiện, tiết kiệm chi phí.

Với mùi hương khá nồng, bột giặt có thể khiến chuột khó chịu, hạn chế xuất hiện trong nhà, đặc biệt khi chúng mới xuất hiện ở một số khu vực nhất định.

Cách đuổi chuột bằng bột giặt
Mẹo đuổi chuột bằng bột giặt thường được thực hiện bằng cách pha với nước rồi xịt hoặc lau tại những nơi chuột thường xuyên di chuyển. Mùi hương đậm của bột giặt có thể làm chuột khó chịu, đồng thời khiến chúng mất dấu mùi quen thuộc trên đường đi.

Bạn có thể áp dụng một số cách sau:

- Bột giặt pha với nước: Pha loãng bột giặt với nước rồi xịt hoặc lau ở những khu vực chuột thường xuất hiện. Cần lưu ý không xịt gần thực phẩm hoặc các dụng cụ ăn uống.

- Bột giặt kết hợp tinh dầu bạc hà: Hòa bột giặt với nước, sau đó thêm vài giọt tinh dầu bạc hà rồi xịt tại các góc khuất. Tuy nhiên, nên sử dụng lượng vừa phải vì mùi có thể khá nồng.

- Bột giặt kết hợp bột ớt: Pha loãng bột giặt, thêm một lượng nhỏ bột ớt rồi đặt hoặc xịt tại nơi phù hợp. Khi áp dụng cách này, cần tránh để hỗn hợp dính vào mắt, da tay trẻ nhỏ hoặc vật nuôi.


Dùng bột giặt để đuổi chuột là mẹo dân gian được nhiều gia đình áp dụng nhờ dễ thực hiện, tiết kiệm chi phí.

Trong các phương pháp trên, cách pha bột giặt với nước được đánh giá là đơn giản và an toàn hơn nếu sử dụng đúng vị trí. Với tinh dầu bạc hà hoặc bột ớt, người dùng cần thận trọng hơn vì mùi mạnh có thể gây khó chịu cho các thành viên trong gia đình, đặc biệt là những người nhạy cảm với mùi hương.

Vì sao bột giặt có thể giúp xua đuổi chuột?
Chuột thường dựa vào khứu giác để tìm thức ăn, xác định đường đi và quay lại những nơi quen thuộc. Khi xuất hiện mùi bột giặt quá nồng, chúng có thể bị mất dấu mùi hoặc cảm thấy không an toàn nên hạn chế quay lại. Vì vậy, nhiều người thường dùng bột giặt để lau sàn, xịt vào góc khuất hoặc rắc ở nơi chuột hay xuất hiện.

Tuy nhiên, hiệu quả của cách này còn phụ thuộc vào số lượng chuột trong nhà. Nếu chỉ có vài con đi qua, bột giặt có thể giúp xua đuổi tạm thời. Nhưng nếu chuột đã làm tổ, có nguồn thức ăn ổn định hoặc nhiều lối ra vào, cần kết hợp thêm các biện pháp khác như dọn vệ sinh, bịt kín khe hở và loại bỏ nơi trú ẩn để xử lý hiệu quả hơn.

Lưu ý an toàn khi dùng bột giặt để đuổi chuột
Bột giặt là sản phẩm tẩy rửa nên cần sử dụng đúng cách, không nên rắc hoặc xịt tùy tiện trong nhà. Tránh dùng ở khu vực nấu ăn, nơi để thực phẩm và không để trẻ nhỏ hoặc vật nuôi tiếp xúc. Đồng thời, không nên trộn bột giặt với các hóa chất tẩy rửa mạnh khác và cần rửa tay sạch sau khi xử lý.

Nếu phát hiện phân, nước tiểu chuột hoặc mùi hôi bất thường, nên đeo khẩu trang, găng tay khi dọn dẹp. Tránh quét khô vì có thể làm phát tán bụi bẩn hoặc virus Hanta, thay vào đó nên làm ẩm khu vực trước rồi lau sạch và bỏ rác vào túi kín.

Làm gì để chuột không quay lại sau khi dùng bột giặt?
Để ngăn chuột quay lại, cần xử lý nguyên nhân khiến chúng xuất hiện thay vì chỉ dựa vào bột giặt. Bạn nên đậy kín thùng rác, không để thức ăn thừa qua đêm, bảo quản thực phẩm trong hộp kín, kiểm tra và bịt các khe hở quanh nhà, đồng thời dọn dẹp những khu vực chứa đồ cũ, ít sử dụng. Khi không còn thức ăn và nơi trú ẩn, chuột sẽ khó quay trở lại.

VietBF@sưu tập

Món sò lông nướng mỡ hành chinh phục các tín đồ ẩm thực nhờ phần thịt dày, ngọt, mỡ hành và đậu phộng rang hòa quyện vào nhau thơm béo.

Với nhiều người mê hải sản, sò lông nướng mỡ hành nóng hổi thơm nức, ăn kèm nước chấm tắc đặc sệt chua cay là món mỹ vị không thể nào cưỡng lại.

Nguyên liệu làm sò lông nướng mỡ hành
- 1kg sò lông tươi

- 5 nhánh hành lá

- 3 thìa mỡ heo

- 50gr đậu phộng rang

- 3 củ hành tím băm nhỏ

- Muối, tiêu, nước mắm, ớt tươi.


Sò lông nướng mỡ hành là món ăn chế biến đơn giản và vô cùng thơm ngon. (Ảnh: Bảo Linh)

Cách chế biến món sò lông nướng mỡ hành
Sò lông mua về cần ngâm nước muối loãng hoặc nước vo gạo từ 2–3 giờ để sò lông nhả sạch cát. Bạn có thể thêm vài lát ớt để tăng hiệu quả.

Sau khi ngâm, dùng bàn chải chà sạch lớp vỏ bên ngoài. Đây là bước quan trọng giúp món ăn không bị sạn khi thưởng thức. Tiếp theo, bạn trụng sơ sò trong nước sôi khoảng 1 phút cho sò vừa hé miệng. Tách bỏ một nửa vỏ, giữ lại phần thịt trên nửa vỏ còn lại để tiện nướng.

Làm mỡ hành: Hành lá rửa sạch, cắt nhỏ. Đun nóng mỡ heo (hoặc dầu ăn), sau đó cho hành lá vào, đảo nhẹ tay. Nêm một chút muối hoặc nước mắm để tăng vị đậm đà. Mỡ hành đạt chuẩn là khi hành vừa chín tới, giữ được màu xanh tươi và mùi thơm dịu, không bị tái hay cháy.

Nướng sò lông: Bạn xếp sò lông lên vỉ nướng, phần thịt hướng lên trên. Khi sò bắt đầu nóng, múc từng muỗng mỡ hành rưới đều lên từng con. Nướng trên than hoa là lý tưởng nhất, vì nhiệt đều và tạo mùi khói đặc trưng. Nếu dùng bếp gas hoặc lò nướng, cần giữ nhiệt khoảng 200–220°C.

Trong quá trình nướng, không nên lật sò để tránh mất nước ngọt tự nhiên. Khi thấy mỡ hành sôi nhẹ, phần thịt săn lại và dậy mùi thơm là có thể nhấc xuống.

Dọn sò lông ra đĩa, rắc đậu phộng rang giã dập và thêm chút tiêu xay. Có thể ăn kèm cùng muối tiêu chanh hoặc nước mắm ớt chua ngọt để tăng vị đậm đà.

Món sò lông nướng mỡ hành ngon nhất khi ăn nóng. Bạn sẽ cảm nhận rõ vị ngọt đậm của sò, hòa quyện cùng độ béo của mỡ hành và độ bùi của đậu phộng, tạo nên một tổng thể giản dị nhưng đầy cuốn hút.

Lưu ý: Không nên nướng quá lâu vì sò lông sẽ bị khô và mất độ ngọt. Mỡ hành cần vừa đủ, tránh quá nhiều gây ngấy. Đặc biệt, luôn chọn sò còn sống, vỏ khép chặt để đảm bảo độ tươi ngon.

VietBF@sưu tập

Con dấu chính thức trên bìa tập tài liệu trong đoạn clip đã tiết lộ những gì thật sự diễn ra tại quốc yến chiêu đãi ông Donald Trump ở Bắc Kinh.

Một đoạn video đã thu hút nhiều chú ý trên mạng xã hội khi ghi lại cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump nhìn vào tập tài liệu được cho là của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong buổi quốc yến tại thủ đô Bắc Kinh tối 14-5.

Đoạn video cho thấy cảnh ông Donald Trump nhanh chóng lật xem vài trang của một tập tài liệu màu đen trước khi đóng lại.

Theo trang The Express Tribune (Pakistan), một tài khoản trên mạng xã hội X đã đăng tải đoạn clip trên, kèm theo ghi chú "ông Donald Trump lật xem cuốn sổ của ông Tập Cận Bình.

Cảnh này diễn ra ngày 14-5-2026 tại quốc yến trong chuyến thăm Trung Quốc của ông Donald Trump.

Khi ông Tập Cận Bình đứng dậy rời bàn, ông Donald Trump đã với tay mở cuốn sổ đặt trước mặt để xem rồi nhanh chóng đóng lại..."


Tổng thống Mỹ Donald Trump nhìn vào cuốn sổ tay trong đoạn video gây sốt trên mạng xã hội. Ảnh: Forbes

Tuy nhiên, đoạn clip do đài CNN đăng tải lại thể hiện tập tài liệu đó thực chất thuộc về Tổng thống Donald Trump.


Điều này được chứng tỏ qua con dấu chính thức xuất hiện trên bìa tập tài liệu.

Theo trang White House Gift Shop, logo đó là con dấu chính thức của tổng thống Mỹ, thường được sử dụng trên các bìa đựng tài liệu của họ.

VietBF@sưu tập

Tàu NASA sẽ mượn Sao Hỏa để "lấy đà", tăng tốc đến Psyche, vật thể được cho là mỏ vàng trị giá gấp 70.000 lần kinh tế toàn cầu.

Theo Space.com, trong ngày 15-5 (giờ Mỹ, tức từ trưa 15-5 đến trưa 16-5 theo giờ Việt Nam), tàu vũ trụ Psyche sẽ bay sát Sao Hỏa ở khoảng cách 4.500 km, một bước đệm quan trọng trong hành trình tiến đến tiểu hành tinh 16 Psyche (gọi tắt là Psyche).


Tàu vũ trụ Psyche bay gần tiểu hành tinh cùng tên - Ảnh đồ họa: NASA

Mục đích của chuyến bay này là tận dụng lực hấp dẫn của Sao Hỏa để tăng tốc cho tàu Psyche, giúp nó đạt được tốc độ ấn tượng 19.848 km/giờ, cho phép nó điều chỉnh quỹ đạo để hướng đến "mỏ vàng" nằm trong vành đai tiểu hành tinh chính giữa Sao Hỏa và Sao Mộc.

Nếu mọi chuyện suôn sẻ, con tàu sẽ đến được tiểu hành tinh Psyche vào năm 2029, đem lại cơ hội lớn để nghiên cứu một trong những vật thể độc đáo nhất mà nhân loại từng biết đến.

Theo NASA, Psyche quay quanh Mặt Trời ở khoảng cách từ 378 triệu đến 497 triệu km, tức 2,2-3,5 AU (đơn vị thiên văn, bằng khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời).

Vật thể này mất khoảng 5 năm để hoàn thành một vòng quanh Mặt Trời, nhưng chỉ mất hơn 4 giờ để quay một vòng quanh trục của nó.

Các dữ liệu quan sát cho thấy Psyche rất giàu kim loại. Một số nghiên cứu cho rằng lượng kim loại này chứa một phần rất lớn vàng và bạch kim, có thể có giá trị gấp 70.000 lần nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, cũng có nghiên cứu cho rằng khối kim loại này chủ yếu là sắt.

Ngoài ra, còn có bằng chứng cho thấy Psyche chính là phần lõi còn lại của một "hành tinh nhỏ", dạng hành tinh sơ khai của hệ Mặt Trời. Do vậy, nó là mục tiêu đầy thú vị cho các nhà khoa học.

VietBF@sưu tập

“Be like a tree, and let the dead leaves drop.” ~Rumi
Khi được bà nội bồng lên bờ, bé Tèo mềm nhũn như cọng bún, tím tái, không rên, không khóc. Tôi cứ tưởng bé đã chết.
Trong khi cha bé lui cui cột ghe vào bụi chuối trên bờ, người mẹ ngồi lại trên ghe, không dám bước lên, khóc nức nở.
Người bà vừa bồng bé lên bờ vừa la: “Bác sĩ ơi, bác sĩ ơi... làm ơn cứu cháu tui.“ bà chạy lúp xúp vào nhà tôi, dáng bà nhỏ thó, 2 chân đi 2 hàng, bàn chân có ngón cái to bè của những người quanh năm đi chân đất.
Tôi vội đặt bé nằm ngay lên chiếc bàn nhỏ giữa nhà, bé dài không quá 2 gang tay, được bọc kín trong 1 chiếc khăn lông cáu bẩn. người bà kể lể trong nước mắt:”nó mới có 2 tuần, sanh ra khỏe re à, không biết sao sáng giờ nó không thở, không nhúc nhích cục kịch gì hết trơn.”
Bé Tèo thở rất chậm, chỉ khỏang 10 lần trong 1 phút rồi lại ngưng thở từng đợt, những lúc ngưng lâu quá nửa phút, bé tím dần và nổi bông tòan thân. Mạch bẹn rất yếu, nhịp tim chỉ 30 đến 40 lần một phút, quá chậm đối với 1 trẻ sơ sinh. Ca này xứng đáng nằm trong khoa cấp cứu hồi sức bệnh viện rồi, nhưng điều này lại không thể thực hiện được. nhà tôi cách bệnh viên tỉnh Bến Tre 30 km, năm 1980, chỉ có thể chuyển bệnh lên bằng ghe theo đường sông, nếu nước xuôi cũng phải mất 2 giờ đồng hồ đi ghe máy. Gia đình bé chỉ có độc 1 chiếc xuồng 3 lá không gắn máy.
Vừa ép tim cho bé bằng 3 ngón tay đặt trên trên xương ức, vừa thổi miệng qua miệng đưa không khí vào phổi, chỉ vài phút là bé hồng lên trông thấy, nhưng rồi đâu lại vào đấy, lại ngưng thở, lại tím tái. Nếu là bệnh lý tại tim thì nhịp thở phải rất nhanh, nếu là bệnh lý hô hấp thì nhịp tim phải rất nhanh để bù trừ, thật lạ là cả 2 đều rất chậm.
Vừa cấp cứu, tôi vừa theo dõi đồng tử, đồng tử bé luôn nhỏ như đầu ghim. Không lẽ ngộ độc thuốc phiện? Tôi gặng hỏi, người cha rụt rè:”thấy nó ỉa rột rẹt mấy ngày nay, người ta bày tui ra tiệm mua cho nó uống 1 viên thuốc cầm ỉa nhỏ xíu à!”
Thuốc cầm ỉa ngày ấy là những lọai cao thuốc phiện tên “paregoric”, đóng thành viên 5mg hoặc thuốc rượu “con rồng” vì có nhãn hình con rồng ngòai chai. Những năm 75 _ 85, ở các vùng nông thôn, người ta có thể tìm mua nhiều lọai thuốc tây điều trị các bệnh thông thường như cảm cúm nhức đầu, đau bụng tiêu chảy tại bất cứ 1 tiệm tạp hóa nào trong xóm. Người ta cũng có thể mua các lọai kháng sinh thông dụng như “ăm-pi” (ampicillin), “suyn-pha” ( lsulfamide) hay “te-ra” (tetracycline), thậm chí nếu bạn không nhớ tên thuốc, chỉ cần nói đại lọai như “bán cho tui 4 viên đầu đỏ đầu đen , chủ tiệm hiểu ngay đó là 4 viên nang ampicillin. Các lọai kháng sinh này không chỉ dành cho người mà còn dành cả cho cả heo, gà vịt, uống ngừa trong các mùa dịch gia súc.
Trẻ sơ sinh đứa nào mà không ỉa nhiều lần trong tháng đầu, một viên paregoric đủ làm nín ỉa 1 ngưới lớn cả ngày! Phòng khám không có thuốc đối kháng morphin, tôi đành tiếp tục cấp cứu hô hấp tuần hòan. Chưa có ca ngưng thở nào tôi cấp cứu lâu như bé Tèo. Cấp cứu ngưng thở, chỉ 30 phút là đuối sức, may mắn, bé Tèo quá nhỏ, cấp cứu hơn 3 tiếng đồng hồ mà tôi vẫn chưa thấy mệt, vừa cấp cứu tôi vừa uống nước trà lấy sức.
Rồi bé cũng hồng hào dần, càng ngày càng được lâu hơn và nhịp tim nhanh hơn, mạch quay bắt được rõ hơn. Tôi để bé nằm theo dõi thêm tại nhà khỏang 4 giờ nữa, thật ổn mới cho về. Cấp cứu không tốn 1 mũi thuốc.
Người mẹ đã lên bờ từ hồi nào, mon men lại sau lưng tôi, lúc này mới nói lí nhí “cám ơn bác sĩ đả cứu con tôi, tôi đội ơn bác sĩ ”.
Tôi nói đùa:” về mần heo ăn mừng nha!” người mẹ vui vẻ “ chắc chắn rồi, sẻ mời bác sĩ vô nhà nhậu 1 bữa.”
Nhà bé Tèo ở trong ngọn con sông nhỏ có tên là rạch Lá. Gia đình 2 vợ chồng họ cưới nhau hơn 5 năm vẫn chưa có con, đi cầu đi khẩn nhiều nơi không thành công, nghe lời thầy bói, họ tìm nuôi 1 đứa con nuôi để dễ có con. Thầy bói thật hay, chỉ sau 1 năm nuôi con nuôi, người vợ có bầu sanh bé Tèo.
Những năm sau đó, có người nào từ rạch Lá ra khám bệnh, tôi cũng hỏi thăm về bé Tèo, vì đây là ca cấp cứu ngưng thở thành công duy nhất bằng phương pháp thổi miệng qua miệng của tôi lúc mới ra trường. Nghe nói bé lớn nhanh và được cưng chiều hết mức, đám thôi tôi bé, gia đình mần 1 con heo to, đãi bà con chòm xóm rất đông.
Nhưng có lẽ mừng quá nên quên không mời bác sĩ !
Người ta cũng kể rằng, đứa con nuôi, sau khi sanh được bé Tèo, bị hai vợ chồng đối xử rất tệ, thường xuyên bị ăn đòn, phải thức khuya dậy sớm theo người cha đi đóng đáy, đi bán cá tép.
Rồi mới đây, có 1 bà cụ từ rạch Lá lên thành phố tìm tôi khám bệnh, tôi lại hỏi thăm về bé Tèo. Bà cụ buồn buồn :”cha thằng Tèo là cháu kêu tôi bằng cô, tội nghiệp, 2 vợ chồng có mỗi thằng Tèo, cưng như cưng trứng, tới 12 tuối, nó bị sưng phổi, không đưa đi bệnh viện, mang đi chữa "thầy khóan", tới lúc sắp chết, thở ngáp cá, mời bồng vô bệnh viện tỉnh, bác sĩ họ la quá trời.”
2 vợ chồng sau này cũng chẳng có thêm đứa con nào, họ thường xuyên cãi nhau. Người chồng, cuối cùng bỏ đi theo một người đàn bà khác

VietBF@sưu tập

"Happiness is like a tree going into the sky, and sadness is like the roots going down into the womb of the earth." — Osho
Năm thứ ba, tôi bắt đầu đi lâm sàng làm bệnh án. Áo blouse còn thơm mùi vải mới, ống nghe mới mua quàng ngang cổ, trong túi lúc nào cũng có cuốn sổ tay bìa da nâu - nơi tôi ghi chi chít các triệu chứng, phác đồ, những lời thầy dặn. Hồi đó tôi tin rằng y học là một chuỗi công thức: khám bệnh kỹ, chẩn đoán đúng - điều trị đúng - bệnh nhân sẽ khỏi. Mọi thứ rõ ràng như sơ đồ trong giáo trình.
Cho đến ngày tôi gặp em ở phòng 302, khoa Nội tổng hợp.
Buổi sáng hôm ấy, thầy phân tôi theo dõi bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống. “Lupus là bệnh tự miễn, nhớ chưa? Cơ thể tự quay lưng với chính mình và hủy hoại chính các cơ quan của mình. Biến chứng thì đủ cả: thận, tim, phổi, thần kinh… Sách có, nhưng nhìn người thật mới nhớ đời.” Tôi vâng dạ, tay siết cuốn sổ, trong đầu tua lại bài giảng dài tám mặt A4 mới học tuần trước.
Em tên Linh, nằm ở giường gần cửa sổ. Mười tám tuổi, tóc dài buộc hờ, da trắng xanh vì thiếu máu. Trên gò má em là ban cánh bướm - dấu hiệu kinh điển mà tôi đã khoanh đỏ trong sách.
Em đẹp. Vẻ đẹp khiến tôi sững người vài giây trước khi nhớ ra mình là sinh viên đang đi buồng. Đẹp không phải từ ngữ có trong sách bệnh học, nhưng khoảnh khắc đó, tôi không tìm được từ nào khác.
“Chào em, anh là sinh viên thực tập. Hôm nay em thấy trong người thế nào?” Tôi cố giữ giọng chuyên nghiệp. Thầy đã dặn kỹ, phải thân thiện với người bệnh nhưng luôn giữ khoảng cách nhất định.
Em cười. Nụ cười không giống bệnh nhân bệnh nặng. “Em khỏe. Chỉ là mấy khớp ngón tay hơi đau buổi sáng. Với lại tóc rụng nhiều, xấu ghê.”
Tôi lật bệnh án: Protein niệu 3+, Anti-dsDNA dương tính mạnh, C3 C4 giảm. Thầy đã nói nhỏ: “Lupus nephritis class IV rồi. Tiên lượng nặng.”
Tôi ngẩng lên nhìn em. Em đang xem một quyển truyện tranh, chân đung đưa theo một bản nhạc qua tai nghe. Mười tám tuổi, đáng lẽ em phải đang chọn trường đại học, phải cãi nhau với bạn thân vì một cái áo, chứ không phải nằm đây đếm từng sợi tóc rụng.
Những ngày sau, tôi viện cớ “theo dõi sát” để vào phòng 302 nhiều hơn. Em kể em đang học vẽ, ước mơ thi đại học Mỹ thuật. Em khoe bức ký họa vẽ vội: khung cửa sổ phòng bệnh, có nắng xiên qua, có cái cây ngoài ban công. “Anh thấy giống không? Em vẽ lúc không truyền thuốc.”
Tôi không trả lời. Bức tranh đẹp, nhưng sao tôi chỉ thấy một nỗi buồn khó tả. Với chức năng thận như trong xét nghiệm, với những đợt bùng phát liên tục sắp tới, “ước mơ” chỉ là một từ xa xỉ.
Hôm đó, sau khi giao ban, tôi vội quá, để quên cuốn sổ tay trên đầu giường em. Lúc nhớ ra quay lại lấy thì thấy em đang lật từng trang. Em ngước lên, tay chỉ vào dòng chữ tôi ghi nắn nót tối qua: Lupus nephritis → biến chứng: suy thận tiến triển nhanh hoặc suy thận mạn, chạy thận, ghép thận, tử vong 5 năm 10-15% nếu không kiểm soát được.
“Anh ơi,” em hỏi, giọng vẫn nhẹ như hỏi bài tập về nhà, “bệnh của em… là cái này hả?”
Cổ họng tôi khô khốc. Thầy tôi đã dặn: sinh viên không được tự ý giải thích tiên lượng cho bệnh nhân. Hơn nữa, tôi phải nói gì đây? Nói rằng cơ thể em đang tự ăn mòn chính mình? Rằng những con số trong tờ xét nghiệm kia là bản án treo lơ lửng? Rằng em đẹp như vậy, mười tám tuổi như vậy, nhưng có thể không qua nổi tuổi hai mươi?
Tôi cười gượng, rút cuốn sổ lại: “À, cái này anh ghi linh tinh lúc ôn thi thôi. Bệnh em bác sĩ điều trị rồi, cứ yên tâm uống thuốc là ổn.”
Nói dối. Lần đầu tiên tôi thấy chiếc áo blouse tôi đang mặc sao nặng đến thế.
Em nhìn tôi vài giây, rồi gật. “Vậy hả. Em tưởng…mà thôi không sao.” Em lại cười, quay về với quyển truyện tranh. Nhưng từ đó, em ít kể chuyện vẽ vời hơn.
Kết thúc đợt thực tập, tôi lao vào những kỳ thi, những đêm trực, những bệnh án dày cộm khác. Phòng 302, cô gái có hồng ban cánh bướm, dần lùi vào một góc ký ức, lẫn vào hàng trăm bệnh nhân khác mà sinh viên y khoa buộc phải “quen" rồi cho "qua” để đi tiếp. Thi thoảng tôi lại nhớ đến em khi đọc bài suy thận mạn, khi thấy chữ “lupus” trong đề thi... Nhớ, rồi lại quên.
Ba năm sau.
Tôi quay lại bệnh viện cũ, đợt thực tập năm tốt nghiệp. Vẫn khoa Nội tổng hợp ấy, vẫn dãy hành lang mùi thuốc sát trùng, vẫn bảng tên “Phòng 302” ngoài cửa. Tim tôi chùng xuống một nhịp vô cớ. Tôi gặp lại thầy tôi năm xưa, giờ râu tóc thầy đã bạc hơn.
“Thầy ơi, thầy có nhớ bệnh nhân lupus thầy bảo em theo dõi năm nào không ạ? Cô bé 18 tuổi, nằm giường gần cửa sổ, hay vẽ tranh.” Tôi tả em, giọng tự nhiên nhỏ đi.
Thầy khựng lại, tháo kính, dụi mắt. “Nhớ chứ. Con bé tên Linh. Có hoa tay lắm.”
“Giờ em ấy sao rồi ạ? Ra viện ổn chứ thầy?”
Thầy im lặng rất lâu. Ngoài cửa sổ, nắng chiều xiên ngang y hệt bức ký họa em vẽ năm nào.
“bé Linh nó mất rồi. Khoảng sáu tháng sau đợt em thực tập. Viêm cầu thận bùng phát, suy thận tiến triển nhanh, rồi nhiễm trùng huyết. Trở tay không kịp.”
Tôi đứng chết lặng giữa hành lang. Tiếng xe đẩy, tiếng loa gọi người nhà, tiếng bước chân… tất cả đột nhiên nghe như xa xăm. Sáu tháng. Tức là lúc tôi đang cày đề cương thi Nội, đang vui vì được điểm cao thực tập lâm sàng, thì em đang đếm từng ngày trên giường bệnh. Lúc tôi nói dối “cứ yên tâm uống thuốc là ổn”, sự thật là em chỉ còn sáu tháng để vẽ nốt bức tranh dang dở.
Tối hôm đó, tôi mở lại cuốn sổ tay bìa da nâu. Trang giấy ghi biến chứng: tử vong đã ố vàng. Nét mực năm thứ ba còn xanh, đầy hăm hở và ngây thơ. Tôi đã nghĩ học y là để cứu người. Thầy cũng nói thế. Sách cũng viết thế. Nhưng không ai dạy tôi cái cảm giác khi không cứu được người. Không ai dạy tôi cách đối diện với một cái tên đã chuyển từ “bệnh nhân” thành “bệnh nhân tử vong”.
Tôi ra ban công bệnh viện. Thành phố lên đèn. Đâu đó có những phòng bệnh vẫn sáng, vẫn có người mười tám tuổi đang hỏi bác sĩ về căn bệnh của mình. Liệu họ có nhận được câu trả lời thật không? Hay lại một lời nói dối nhân đạo như tôi năm ấy?
Tôi không biết nói dối em lúc ấy là đúng hay sai. Nếu nói thật, em sẽ sống sáu tháng cuối cùng trong sợ hãi chăng? Hay em sẽ kịp vẽ hết những bức tranh em muốn, kịp nói lời tạm biệt với ai đó? Y học cho tôi kiến thức để gọi tên bệnh, nhưng không cho tôi đáp án thế nào để làm hài lòng tất cả mọi người.
Sáng hôm sau, tôi đi buồng. Đến phòng 302. Giường gần cửa sổ giờ là một bác gái bệnh đái tháo đường biến chứng thận. Trên bậu cửa vẫn còn cái cây năm xưa, giờ cao hơn, xanh hơn.
Tôi tần ngần đứng đó rất lâu. Bệnh nhân không phải là đề thi. Tiên lượng không phải là con số. Và học y, hóa ra là còn phải học cách chấp nhận rằng mình không cứu được tất cả, để vẫn đủ can đảm bước tiếp, cứu những người còn có thể.
Gió lùa qua khung cửa. Tôi như thấy em ngồi đó, tóc dài, tay cầm bút chì, cười: “Anh ơi, anh thấy em vẽ giống không?”
Lần này, tôi gật đầu.

VietBF@sưu tập

Hương là một người phụ nữ 34 tuổi, sống tại Hà Nội, có một công việc ổn định tại một công ty bảo hiểm. Cô không quá xuất sắc, không giàu có, cũng chẳng đặc biệt sắc nước hương trời – nhưng Hương giỏi việc nhà, kín đáo, và điềm đạm. Cô lấy chồng – Tùng – năm 27 tuổi, sau 2 năm yêu nhau. Họ có một bé trai năm nay tròn 5 tuổi, ngoan ngoãn, thích xếp hình Lego và ăn bánh tráng trộn.
Tùng làm trong ngành xây dựng, đi công trình như cơm bữa. Cũng như nhiều người đàn ông khác, anh có đôi lúc cáu bẳn, đôi lúc vô tâm, nhưng vẫn chu cấp đầy đủ, không vũ phu, không bài bạc. Hương không phàn nàn. Cô tin, hôn nhân không cần phải hoàn hảo, chỉ cần ổn định.
Thế rồi một buổi tối tháng Ba, sau khi con trai đã ngủ, Tùng nói:
– “Anh phải đi công tác Singapore một tháng, có thể lâu hơn. Gấp lắm, mai anh bay rồi.”
Hương thoáng sững người, nhưng gật đầu:
– “Ừ, để em chuẩn bị vali cho.”
Cô không hỏi chi tiết. Cô chưa bao giờ làm vậy.
Đêm đó, trong khi Tùng tắm, Hương mở laptop anh để kiểm tra lịch trình công tác giúp anh in vé. Máy không khóa. Cô chẳng cần tìm nhiều. Trong tab trình duyệt là đoạn chat Zalo với một người phụ nữ tên “Thảo Trang”, kèm ảnh hai người ngồi ăn tối dưới ánh nến.
“Mai bay nhé, em mua sẵn đồ đôi rồi. Vali để em kéo, còn em để anh kéo vào lòng!”
Tim Hương nện từng nhịp rõ ràng, không sốc, chỉ buồn. Thì ra, Singapore không chỉ có công việc. Mà cũng chẳng cần tìm hiểu gì thêm – đàn bà cảm nhận được khi nào mình không còn là trung tâm.
Hương không khóc. Cô vào phòng lấy chiếc vali vải màu xám, cái anh thích dùng vì “đựng được đồ mà không quá nặng”. Cô gấp áo sơ mi xanh anh thường mặc khi đi tiếp khách, đôi giày da nâu, vài chiếc tất, bàn chải, dao cạo… Và một thứ đặc biệt: một chiếc USB nhỏ màu đen, cô giấu khéo dưới lớp lót đáy vali.
Chiếc USB đó chứa toàn bộ những bằng chứng mà Hương thu thập lặng lẽ suốt 2 tháng qua: ảnh, đoạn chat, video, thậm chí cả hóa đơn khách sạn. Tất cả được đặt trong một thư mục mang tên “Nếu anh còn yêu”.
Không phải để tố giác. Mà là để nhắc anh nhớ: có ai đó từng tin tưởng anh đến thế nào.
Khi Tùng kéo vali ra khỏi cửa sáng sớm hôm sau, anh quay lại hôn má vợ một cái, có phần ngại ngần. Hương chỉ mỉm cười:
– “Nhớ mang áo khoác, tối bên đó lạnh hơn mình.”
Tùng khựng lại một giây, rồi đi.
Tùng nhắn tin cho Thảo Trang khi vừa đáp xuống Changi:
– “Anh đến rồi, đợi lấy vali xong là gặp em ngay.”
Thảo Trang trả lời kèm ảnh selfie, “Nhanh nhé, em đặt phòng rồi nè ”.
Tùng về khách sạn, mở vali, định thay đồ để tắm rửa. Nhưng khi dỡ lớp lót đáy để tìm ổ cắm sạc, anh phát hiện chiếc USB. Ban đầu tưởng nhầm lẫn, nhưng rồi tò mò, anh cắm thử vào laptop. Thư mục mở ra, và trong 30 phút sau đó, Tùng như bị lột trần giữa gió lạnh. Hàng trăm bằng chứng, từng ảnh chụp góc nghiêng anh tưởng đã kín, từng dòng chat tưởng đã xóa.
Cuối cùng là một file video – quay chính anh và Thảo Trang đi vào khách sạn, phía sau là… Hương ngồi lặng trên ghế đá công viên đối diện, tay ôm con trai ngủ gục.
Kèm theo đó, là dòng chữ:
“Em không gửi chiếc USB này để làm tổn thương anh. Em chỉ muốn anh nhớ: mọi sự lựa chọn đều có hậu quả. Còn em – em chọn sự thật, chọn yêu bản thân mình một lần nữa.”
Tùng gục xuống giường. Người phụ nữ vừa gọi anh là “anh yêu” ngoài cửa giờ đây trở nên xa lạ. Còn người phụ nữ lặng lẽ gói ghém cho anh từng chiếc tất, lại hiện lên rõ mồn một trong trí nhớ anh – với ánh mắt cạn kiệt hy vọng nhưng vẫn đầy nhân hậu.
Sau khi tiễn Tùng ra sân bay, Hương không về nhà ngay. Cô ghé quán cà phê quen, nơi từng là điểm hẹn mỗi cuối tuần khi hai người còn đang yêu. Hôm nay cô ngồi một mình, gọi đúng món cũ – bạc sỉu nóng. Ly cà phê nghi ngút, lòng cô cũng vậy. Không giận, không đau – chỉ là một khoảng trống im lặng, như thể ai đó vừa dọn sạch hết mọi âm thanh trong tâm trí.
Hương mở điện thoại, đăng nhập vào ứng dụng tìm việc làm từ xa. Cô đã chuẩn bị từ trước. Những ngày Tùng mải “đi công trình” với Thảo Trang, Hương học thêm khóa kế toán online, luyện thêm tiếng Anh, gom nhặt từng kỹ năng đã bị bỏ quên trong những năm làm vợ và làm mẹ.
Cô gửi CV đi trong buổi sáng ấy – như gửi chiếc vali mới của cuộc đời mình, lần này là chính tay cô xếp gọn để bước đi.
Chiều cùng ngày, điện thoại Hương rung lên. Là tin nhắn từ Tùng.
“Anh… nhận được rồi. Anh không biết nói gì. Em vẫn luôn biết hết đúng không?”
Cô gõ từng chữ, rồi lại xóa. Cuối cùng chỉ gửi:
“Ừ. Nhưng em đợi anh tự nói.”
Một phút… hai phút… không có hồi âm. Hương tắt máy. Cô không đợi nữa.
Tối đó, cô ngồi ăn cùng con trai. Cậu bé hỏi:
– “Ba đi công tác mấy ngày nữa về hả mẹ?”
Hương nhìn vào mắt con, dịu dàng:
– “Cũng lâu đấy con. Nhưng mẹ với con vẫn vui đúng không?”
Thằng bé gật đầu, vô tư cười, miệng còn dính nước canh. Nhìn con, Hương biết mình cần mạnh mẽ hơn nữa – không phải vì Tùng, mà vì người nhỏ bé trước mặt.
Tùng ngồi thẫn thờ trong phòng khách sạn, chiếc vali mở toang dưới chân. Đêm đầu tiên ở Singapore đáng lẽ phải là tuần trăng mật trá hình, giờ trở thành đêm độc thoại. Thảo Trang gọi điện ba lần anh không nghe. Sau tin nhắn “em buồn quá, anh quên em rồi à?”, cô cũng im bặt.
Tùng lặng lẽ mở từng bức ảnh trong USB. Anh nhớ lại những ngày đầu cưới nhau, Hương tay còn vụng nấu ăn, cháy cơm liên tục. Rồi khi sinh con, cô gầy rộc đi, mắt thâm nhưng vẫn không than thở. Anh đã thấy hết – nhưng anh để mặc. Anh nghĩ chỉ cần chu cấp đủ là tròn vai. Anh nhầm.
Sáng hôm sau, anh kéo vali, đặt vé về sớm.
Ba ngày sau, Tùng về đến Hà Nội. Anh không báo trước. Khi bước vào nhà, con trai chạy ra ôm chầm lấy:
– “Ba về rồi! Ba mang quà cho con không?”
Tùng ôm con, mắt đỏ hoe:
– “Ba xin lỗi… Ba mang quà muộn lắm rồi.”
Hương bước ra, ánh mắt bình thản như thể cô đã luyện tập nghìn lần cho khoảnh khắc này.
– “Anh về đúng lúc đấy. Em định gửi đơn ra tòa.”
Tùng khựng lại.
– “Em thật sự muốn dứt sao? Cho anh một cơ hội…”
– “Em cho rồi. Là chiếc USB đó.”
– “Anh biết. Nhưng… anh thấy mình chưa từng yêu ai như em.”
– “Không yêu ai, không có nghĩa là không làm tổn thương họ.”
Hương nói nhẹ như một tiếng thở, nhưng Tùng thấy cả căn phòng như đổ sụp.
Hai tháng sau, Hương chính thức chuyển sang làm kế toán freelance cho một công ty Singapore – công việc online, lương gấp đôi chỗ cũ. Con trai được học mẫu giáo quốc tế – Hương chọn điều tốt nhất có thể cho cả hai mẹ con.
Tùng xin được gặp mỗi cuối tuần để chơi với con. Hương đồng ý – không phải vì còn tình, mà vì cô không muốn con mất cha.
Một chiều mưa, khi Tùng đưa con về, anh dừng lại ở cửa:
– “Anh xin lỗi… Em tha thứ cho anh được không?”
Hương khẽ mỉm cười.
– “Em tha thứ rồi. Nhưng em không quay lại. Vì em xứng đáng với bình yên – thứ mà anh từng không thể cho em.”
Cánh cửa khép lại. Tùng đứng đó, ướt mưa. Nhưng lần đầu tiên, anh hiểu thế nào là đánh mất một người phụ nữ không phải bằng sự phản bội… mà bằng sự coi thường tình cảm của cô ấy.
Một năm sau, Hương và con trai ra sân bay. Lần này, là để bắt đầu một chuyến đi du lịch dài ngày – bằng tiền do chính cô kiếm được, bằng hành trình cô tự bước ra từ tổn thương.
Chiếc vali lần này không có USB, không có dằn vặt. Chỉ có váy mùa hè, kem chống nắng, sách ảnh cho con và một tấm vé một chiều: đi về phía hạnh phúc cô tự tạo.
Đôi khi, chiếc vali không chỉ mang theo quần áo – mà mang theo cả quyết định, sự tỉnh thức, và lòng tự trọng của một người phụ nữ.
Tha thứ là một món quà – nhưng quay lại hay không, là quyền được chọn sau khi đã trưởng thành từ tổn thương

VietBF@sưu tập