Trong dòng chảy hối hả của nhân loại, người ta thường nói "Đất lành chim đậu", đối với hàng ngàn người nhập cư tại Mỹ hiện nay, bầu trời dường như đang dần thu hẹp lại khi những chính sách siết chặt nhập cư của chính quyền Tổng thống Trump đang tạo nên một áp lực nghẹt thở. Không còn là những cuộc chiến pháp lý kéo dài hàng thập kỷ, một thực trạng đang diễn ra: Dòng người nhập cư đang ồ ạt từ bỏ quyền lợi tại tòa án để chấp nhận "tự nguyện rời đi" với con số tăng vọt đến mức kinh ngạc.

Sự bùng nổ của những quyết định rời đi tự nguyện

Theo báo cáo mới nhất từ Viện Công lý Vera dựa trên dữ liệu liên bang, số lượng người trong diện trục xuất lựa chọn phương án "tự nguyện rời đi" (voluntary departure) đã tăng theo cấp số nhân, vượt xa mọi thời điểm trong lịch sử. Cụ thể, số lượng các quyết định này đã nhảy vọt từ khoảng 800 trường hợp mỗi tháng vào cuối nhiệm kỳ của chính quyền tiền nhiệm Biden, lên đến hơn 8.800 trường hợp chỉ tính riêng đến tháng 2 năm 2026. Đây không đơn thuần là một con số thống kê khô khan, mà là minh chứng cho một cuộc chuyển dịch mang tính hệ thống. Bà Jacquelyn Pavilon, đồng tác giả báo cáo, nhận định rằng hiện trạng này đang lan rộng khắp nước Mỹ. Tại 3/4 các bang và vùng lãnh thổ, số lượng người chọn rời đi đã tăng gấp 5 lần kể từ khi chính quyền mới tiếp quản, đặc biệt là đối với những người đang bị giam giữ tại các cơ sở liên bang.

Lựa chọn tự nguyện hay sự ép buộc từ hoàn cảnh nghiệt ngã?

Ca dao có câu: "Sẩy chân còn hơn sẩy miệng, sẩy nhà ra thất nghiệp". Đối với người nhập cư, việc phải rời bỏ mảnh đất mình từng gieo hy vọng là một quyết định đau đớn. Cần phân biệt rõ, "tự nguyện rời đi" được tòa án phê chuẩn khác với việc "tự trục xuất" thông qua Bộ An ninh Nội địa (DHS). Dù mang danh nghĩa tự nguyện, nhưng thực tế đằng sau lại là những bi kịch cá nhân. Nhiều người trong số đó hoàn toàn có con đường pháp lý để ở lại, nhưng trước điều kiện giam giữ khắc nghiệt và áp lực tâm lý đè nặng, họ buộc phải chọn cách ra đi để tìm lối thoát. Quyết định này không đồng nghĩa với việc họ không có quyền cư trú, mà là vì họ không còn đủ sức theo đuổi những cuộc chiến pháp lý tốn kém và mệt mỏi. Chính quyền cũng đang "tiếp tay" cho xu hướng này khi DHS tăng mức trợ cấp tự trục xuất từ 1.000 USD lên 2.600 USD để khuyến khích người dân rời đi nhanh hơn.

Hệ thống tòa án: Cánh cửa hẹp cho những mảnh đời lưu lạc

Sự gia tăng của các lệnh rời đi tự nguyện không hề làm giảm bớt số lượng lệnh trục xuất chính thức; thực tế, cả hai đang cùng song hành tăng trưởng, khiến "miếng bánh" cơ hội cho những người được phép ở lại Mỹ ngày càng thu hẹp. Điểm đáng chú ý trong báo cáo là vai trò của các thẩm phán nhập cư mới được bổ nhiệm dưới thời chính quyền Trump thứ hai. Những vị thẩm phán này có xu hướng đưa ra quyết định "tự nguyện rời đi" với tỷ lệ cao hơn nhiều so với những đồng nghiệp giàu kinh nghiệm. Thống kê cho thấy hơn 93% các vụ việc bị giam giữ ban đầu khi giao cho các thẩm phán mới này đều dẫn đến kết cục buộc phải rời khỏi Hoa Kỳ. "Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng", sự hiện diện của các đặc vụ liên bang đeo mặt nạ tuần tra tại các tòa án nhập cư, như tại tòa nhà Jacob K. Javits ở New York, đã tạo nên một bầu không khí u ám, khiến hy vọng của người nhập cư càng thêm mong manh.

Chiến lược trục xuất hàng loạt thông qua đòn bẩy pháp lý

Báo cáo của Viện Vera vạch trần một chiến lược tinh vi: Chính quyền đang tận dụng hệ thống tòa án như một đòn bẩy để đẩy nhanh quá trình trục xuất, bypass qua các rào cản pháp lý rườm rà. Dữ liệu chỉ ra rằng các thẩm phán do Đảng Cộng hòa bổ nhiệm có xu hướng thúc đẩy người bị giam giữ rời đi mạnh mẽ hơn so với các thẩm phán do Đảng Dân chủ bổ nhiệm. Đặc biệt, những người không có luật sư bào chữa gần như không có cơ hội phản kháng. Với hơn 1,6 triệu người cư trú bất hợp pháp đã tự trục xuất và 500.000 người bị trục xuất cưỡng chế theo dữ liệu từ DHS, có thể thấy nghị trình trục xuất hàng loạt đang được thực thi một cách triệt để. Người ta vẫn bảo "Thân em như hạt mưa sa", và giờ đây, hàng triệu hạt mưa ấy đang bị cuốn đi bởi cơn bão chính sách khắc nghiệt, để lại sau lưng những giấc mơ Mỹ dang dở và nỗi lo âu về một tương lai bất định nơi quê nhà.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thực hiện quy trình chi trả hơn 35,5 tỷ USD cho các doanh nghiệp nhập khẩu, đánh dấu bước đi cụ thể đầu tiên trong nỗ lực hoàn trả các khoản thuế của Nhà Trắng.


Quang cảnh cảng hàng hóa ở Los Angeles, California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo báo cáo mới nhất từ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP), các khoản hoàn trả đang được xử lý thông qua cổng thông tin trực tuyến mới mang tên CAPE và sẽ bao gồm cả tiền lãi phát sinh cho các doanh nghiệp.

Ông Brandon Lord, Giám đốc điều hành các chương trình thương mại của CBP cho biết tính đến ngày 11/5, hệ thống đã xác thực thành công gần 87.000 trong tổng số 126.000 tờ khai nhận được từ ngày 20/4 (thời điểm ra mắt CAPE). Kết quả này mở đường cho Bộ Tài chính Mỹ bắt đầu phát séc thanh toán cho các doanh nghiệp. Đáng chú ý, một số khoản tiền đầu tiên đã đến tay các nhà nhập khẩu ngay từ đầu tuần trước, sớm hơn so với dự kiến ban đầu.

Số liệu từ hồ sơ tòa án cho thấy tính đến nay đã có hơn 8,3 triệu hồ sơ lô hàng nhập khẩu được xử lý lại để loại bỏ nghĩa vụ thuế IEEPA.

Ngoài ra, hồ sơ cho hay có 1.880 trường hợp dù đã hoàn tất thủ tục xác thực nhưng chưa thể giải ngân do nhà nhập khẩu chưa cung cấp đầy đủ thông tin tài khoản ngân hàng.

Tuy nhiên, tiến trình này vẫn còn nhiều rào cản kỹ thuật khi CBP thừa nhận giai đoạn đầu của chương trình chỉ mới xử lý được chưa đầy 1/3 tổng số hồ sơ bị ảnh hưởng. Khoảng 2/3 lượng hồ sơ còn lại vẫn đang trong tình trạng chờ đợi do có nhiều tình tiết phức tạp hơn. Hiện cơ quan chức năng vẫn chưa công bố lịch trình cụ thể cho các giai đoạn xử lý tiếp theo cho quá trình hoàn thuế này.

Động thái này diễn ra sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 đưa ra phán quyết lịch sử với tỷ lệ phiếu 6-3, khẳng định việc Tổng thống Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế là bất hợp pháp. Quyết định của Tòa án đã tạo cơ sở pháp lý cho các doanh nghiệp đòi lại khoản thuế khổng lồ ước tính lên tới 166 tỷ USD đã nộp trong suốt thời gian qua.

Trong phiên điều trần kín diễn ra ngày 12/5, Ủy viên CBP Rodney Scott đã báo cáo chi tiết về tiến độ giải ngân và các chức năng bổ sung của hệ thống xử lý hồ sơ. Sau khi lắng nghe báo cáo, Thẩm phán Richard Eaton thuộc Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ đã yêu cầu CBP phải tiếp tục nộp văn bản cập nhật tình hình hoàn thuế vào ngày 26/5 tới.

VietBF@sưu tập

Theo phóng viên TTXVN tại Washington, Mỹ và Trung Quốc đang thúc đẩy các cuộc tiếp xúc kinh tế - thương mại cấp cao trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 12/5 đã lên đường tới Bắc Kinh thăm cấp Nhà nước và hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.


Cảng hàng hóa ở Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Truyền thông Mỹ và Trung Quốc cho biết các phái đoàn hai nước đã bắt đầu tham vấn kinh tế - thương mại tại sân bay quốc tế Incheon ở Hàn Quốc ngày 13/5. Cuộc gặp có sự tham gia của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong (He Lifeng), nhằm chuẩn bị cho hội đàm cấp cao giữa lãnh đạo hai nước dự kiến diễn ra ngày 14/5 tại Bắc Kinh.

Theo tạp chí Inside Trade, một trong những nội dung đáng chú ý trong cuộc hội đàm giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình là khả năng thành lập “Hội đồng Thương mại Mỹ - Trung” và “Hội đồng Đầu tư” song phương, nhằm thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực như hàng không vũ trụ, nông nghiệp và năng lượng.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết cơ chế mới có thể tạo điều kiện cho hoạt động thương mại trị giá “hàng chục tỷ USD” giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới và chỉ bao gồm các mặt hàng không nhạy cảm.

Một vấn đề khác được quan tâm là khả năng gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại mà hai bên đạt được hồi năm ngoái. Theo thỏa thuận này, Trung Quốc đồng ý cấp phép xuất khẩu khoáng sản chiến lược và trì hoãn áp dụng một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới, trong khi Mỹ tạm hoãn các biện pháp hạn chế thương mại và kiểm soát xuất khẩu liên quan tới Trung Quốc.

Theo các nguồn thạo tin, Nhà Trắng cũng đã mời lãnh đạo nhiều tập đoàn lớn của Mỹ tháp tùng Tổng thống Trump trong chuyến thăm Trung Quốc, trong đó có đại diện của Apple, Qualcomm, ExxonMobil và Boeing.

Trong khi đó, vấn đề thuế quan tiếp tục gây chú ý tại Mỹ sau khi Tòa án Tối cao phán quyết nhiều mức thuế do ông Trump áp đặt trước đây theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp quốc tế (IEEPA) là không hợp hiến.

Theo hồ sơ mới nộp lên Tòa án Thương mại quốc tế Mỹ, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) đã xử lý hoàn trả khoảng 35,46 tỷ USD tiền thuế và lãi suất cho các nhà nhập khẩu. Tổng số tiền hoàn thuế có thể lên tới khoảng 166 tỷ USD.

CBP cho biết đã nhận hơn 126.000 hồ sơ yêu cầu hoàn thuế và xác nhận gần 87.000 hồ sơ hợp lệ. Đến nay, hơn 8 triệu tờ khai nhập khẩu đã được xử lý để loại bỏ các khoản thuế liên quan tới IEEPA.

VietBF@sưu tập

Mỹ tiếp tục cho phép nhập khẩu ghẹ Việt Nam sau khi công nhận tương đương nghề khai thác theo quy định bảo vệ động vật có vú biển.

VASEP cho biết, cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) vừa công bố kết luận công nhận tương đương đối với nghề khai thác ghẹ của Việt Nam theo quy định của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA). Với quyết định này, ghẹ và các sản phẩm thủy sản khai thác từ nghề ghẹ của Việt Nam tiếp tục được phép nhập khẩu vào thị trường Mỹ. Kết quả này đồng nghĩa hoạt động xuất khẩu ghẹ sang Mỹ có thể tiếp tục diễn ra bình thường như trước, không cần COA (chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu) đối với nguyên liệu khai thác trong nước.

Đây được xem là tín hiệu tích cực với ngành ghẹ trong bối cảnh Mỹ là một trong những thị trường tiêu thụ quan trọng. Theo số liệu từ phía Mỹ, trong năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 4.143 tấn ghẹ sang nước này.

Theo thông báo của NOAA, trong tháng 1, Việt Nam đã tách mã nghề khai thác cũ thành 4 nghề riêng theo loài mục tiêu và ngư cụ, gồm các Fishery ID 13164, 13206, 13204 và 13205. Sau khi rà soát hồ sơ, dữ liệu kỹ thuật cùng các thông tin bổ sung, phía Mỹ xác định cả 4 nghề đạt mức tương đương về hiệu quả quản lý với chương trình của Mỹ.

Kết quả này càng đáng chú ý khi trước đó, trong kết luận sơ bộ hồi tháng 8/2025, Cơ quan Nghề cá biển quốc gia Mỹ (NMFS) từng xếp nghề ghẹ của Việt Nam cùng Indonesia, Sri Lanka và Philippines vào nhóm chưa đáp ứng yêu cầu của MMPA.


Ghẹ xanh được khai thác từ vùng biển của Việt Nam. Ảnh: VASEP

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần lưu ý nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Nếu sử dụng nguyên liệu từ nước khác, doanh nghiệp không được dùng nguyên liệu từ các nghề khai thác bị Mỹ từ chối công nhận tương đương. Trường hợp sử dụng nguyên liệu từ các nghề khác, hồ sơ COA của nước xuất xứ vẫn là yêu cầu bắt buộc.

Quyết định công nhận tương đương đối với Việt Nam có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2029. Tuy nhiên, việc công nhận có thể được rà soát lại hoặc chấm dứt nếu chương trình quản lý không còn đáp ứng các điều kiện áp dụng.

NOAA đồng thời khuyến nghị Việt Nam tiếp tục tăng cường các biện pháp giảm thiểu nguy cơ gây tử vong hoặc thương tích nghiêm trọng đối với động vật có vú biển, như phát triển chương trình quan sát viên, mở rộng giám sát điện tử và thúc đẩy bảo tồn các loài như cá heo Irrawaddy.

Trong đợt đánh giá lần này, Philippines không đạt yêu cầu với các nghề ghẹ liên quan còn Indonesia và Sri Lanka cũng được công nhận tương đương.

Theo phía Mỹ, lệnh cấm có thể khiến hơn 2.000 tấn ghẹ xanh nhập khẩu từ Philippines bị chặn lại. NMFS cũng đã ban hành báo cáo riêng đối với các nghề khai thác cua, ghẹ xanh bằng bẫy, lồng và lưới rê của Philippines. Báo cáo cho thấy nước này chưa có quy định bắt buộc báo cáo tình trạng tử vong hoặc thương tích của động vật có vú biển phát sinh trong hoạt động khai thác thủy sản.

VietBF@sưu tập