Làm thế nào có thể vừa quảng bá ḷng từ bi
lại vừa giết loài vật để ăn?
Matthieu Ricard - Hoang Phong chuyển ngữ
Nhà sư Matthieu Ricard
"Làm thế nào có thể vừa quảng bá ḷng từ bi lại vừa giết súc vật để ăn?"
Lời phát biểu trên đây của nhà sư người Pháp Matthieu Ricard cũng là tựa của một bài phỏng vấn ông do tập san Thiên Chúa Giáo La Vie (Sự Sống) thực hiện ngày 07 tháng 10 năm 2014. Nhân ngày Quốc Tế Thực Phẩm 16 tháng 10 vừa qua, các cơ quan truyền thông khắp thế giới thi nhau đưa ra các quan điểm về vấn đề trên đây, và tập san La Vie cũng đă phát hành một số đặc biệt với chủ đề ăn chay, trong đó có bài phỏng vấn nhà sư Matthieu Ricard. Bài phỏng vấn này cũng đă được trang web Phật Giáo Buddhachannel giới thiệu:
http://www.buddhachannel.tv/portail/...p?article23824.
Quyển sách mang tựa đề Bênh vực cho lư tưởng vị tha (Plaidoyer pour l' Altruisme, nxb Nil Eds, 2013, 917 tr.) của nhà sư Matthieu Ricard phát hành ngày 18 tháng 9, 2013 đă gây ra một tiếng vang rất lớn. Ngày 03 tháng 10, 2014 ông lại cho phát hành thêm một quyển sách khác mang tựa Bênh vực cho loài vật (Pladoyer pour les animaux, nxb Allary Eds, 2014, 370 tr.).
Lợi nhuận của tất cả các sách của ông từ trước đến nay đều được sung vào quỹ từ thiện của tổ chức Karuna Schechen do ông sáng lập nhằm xây dựng và điều hành nhiều bệnh viện, trường học, viện mồ côi,... tại nhiều nơi trong vùng bắc Ấn và xứ Nepal.
Các sách của ông cũng được đưa lên mạng và mọi người có thể tải xuống miễn phí. Riêng phần ḿnh th́ ông cũng từng cho biết là mỗi ngày ông chỉ cần vài Âu kim cho việc ẩm thực là cũng đủ.
Quyển sách Bênh vực cho lư tưởng vị tha
Quyển sách Bênh vực cho loài vật
Là một người tu hành Phật Giáo, ông ăn chay từ 47 năm nay. Trong quyển sách Bênh vực cho loài vật, ông không ngần ngại lên án các ḷ sát sinh, các kỹ thuật săn bắt và chăn nuôi thật quy mô và khoa học, tất cả đă tạo ra không biết bao nhiêu đau thương cho loài vật. Mỗi khi trông thấy chúng ta vuốt ve các con chó hay các con mèo th́ ông thường tự hỏi tại sao ḷng từ bi ấy của chúng ta lại vụt biến mất đi mỗi khi chúng ta nh́n thấy những miếng thịt bày ra trong đĩa thức ăn của ḿnh. Thật vậy, trong cuộc sống thường nhật nào có mấy khi mà chúng ta ư thức được thái độ mâu thuẫn ấy của chính ḿnh?
Dưới đây là bản dịch cuộc phỏng vấn nhà sư Matthieu Ricard do nữ kư giả Elisabeth Marshall thực hiện tại một quán ăn chay ở thành phố Bruxelles nước Bỉ.
"Làm thế nào có thể vừa quảng bá ḷng từ bi lại vừa giết súc vật để ăn?"
(Comment prêcher la compassion et tuer pour manger)
Matthieu Ricard
- Mọi người đều biết ông là một người thật nhân từ, thế nhưng v́ lư do nào mà hôm nay ông lại cho thấy ḿnh c̣n là một người bạn của loài súc vật?
- Thái độ đó không nhất thiết phát sinh từ sự yêu quư súc vật quá đáng, mà đúng hơn là một cung cách hành xử khi nào đă ư thức được các mối dây liên hệ giữa chúng ta và các chúng sinh có cảm giác khác, và nhận thấy được những sự khổ đau mà chính chúng ta đă gây ra cho chúng. 60 tỉ sinh vật bị sát hại hàng năm trên hành tinh này. Con người đă biến súc vật thành những thứ hàng hóa tiêu dùng, và xem chúng là những bộ máy cơ khí sản xuất các khúc xúc xích đủ loại. Thật ra th́ đấy cũng chỉ là cách mang lại tai hại cho tất cả, trước hết là cho loài súc vật và sau đó là cho cả loài người chúng ta. Đấy là cách mà chúng ta tự nghiền nát lương tâm đạo đức của ḿnh, làm phương hại đến sức khỏe của ḿnh và hủy hoại cả môi trường sống trong tương lai.
Chim Limosa lapponica
Chúng ta từng đạt được thật nhiều tiến bộ quan trọng trên phương diện nhân quyền, thế nhưng trên một b́nh diện khác th́ chúng ta lại biến súc vật thành những món hàng hóa tiêu dùng. Chúng ta thường quên mất là súc vật cũng biết đau đớn và sợ hăi, và chúng cũng có quyền được sống như chính chúng ta.
Tôn trọng quyền hạn đó không phải là một h́nh thức "nhân phẩm hóa" súc vật mà chỉ là một cách trải rộng ḷng thương cảm của ḿnh đến tất cả chúng sinh. Mỗi lần nghĩ đến loài chim barge rousse -(tên khoa học là Limosa lapponica, tiếng Anh là bar-tailled godwet, là một loài chim di trú, sống trong các vùng cỏ hoang bắc cực và bay đến các vùng Á Châu, Úc Châu và Phi Châu để tránh mùa đông)- có thể bay xa hàng 10.000 cây số bằng cách định hướng nhờ vào vị trí của các v́ sao trên trời, và trong khi đó th́ tôi vẫn cứ thường hay đi lạc trong các đường phố Paris, th́ tôi lại hiểu rằng loài chim ấy có những phẩm năng mà tôi không hề có được. V́ thế thiết nghĩ đôi khi chúng ta cũng nên khiêm nhường một chút!
- Con người từ nguyên thủy không ăn thịt. Vậy có phải là ông chủ trương nên quay về với bối cảnh của các thời kỳ sơ khai với các mối tương quan khác hơn giữa con người và muông thú: có nghĩa là trở về với lối sống bằng cách nhặt hái hoa quả, trước khi chuyển sang cách sống bằng chăn nuôi hay không?
- Đối với giống người Australopithecus (người tiền sử sống cách nay từ 4,5 đến 1 triệu năm trước thời hiện đại) th́ 83% thức ăn của họ là hoa quả. Không mấy khi họ ăn thịt, các trường hợp này thật hiếm hoi và chỉ xảy ra vào những dịp khi họ t́m thấy xác chết của một con vật.
Tiếp theo đó là một thời kỳ thật dài của giống người Neanderthal (sống cách nay khoảng từ 250.000 năm đến 28.000 năm) chuyên ăn thịt. Sau đó con người băt đầu sống định cư: canh nông và chăn nuôi phát triển.
Gần đây hơn, tức là cách nay khoảng từ 3.000 đến 4.000 năm, con người bắt đầu thuần hóa thú rừng để biến chúng thành gia súc: chẳng hạn như chó sói, ngựa, dê và sau đó là mèo ở Ai Cập. Giai đoạn biến thú rừng thành gia súc đă làm thay đổi hẳn mối tương quan giữa con người và súc vật.
Thật hết sức lạ lùng, cũng vào thời kỳ này đă phát sinh ra chế độ nô lệ trong vùng lănh thổ của dân tộc Samur (sống cách nay vào khoảng 4.000 đến 3.000 năm trước Tây Lịch trong một vùng nằm giữa hai con sông Tigris và Euphrate thưộc lănh thổ Iraq ngày nay)!
Các biến chuyển trên đây đă làm nảy sinh ra ư nghĩ cho rằng con người có quyền khai thác các chúng sinh khác (súc vật và cả con người) nhằm mang lại lợi nhuận cho ḿnh. Đấy chính là quá tŕnh làm hạ phẩm giá kẻ khác (con người và súc vật).
- Phải chăng từ trước nay t́nh trạng đó chưa hề xảy ra trong các xă hội sơ khai?
- Tất nhiên là không. Những người tiền sử kể cả những người thuộc các bộ lạc sinh sống bằng cách săn bắt và nhặt hái c̣n tồn tại đến nay trong các vùng Amazon (các vùng rừng rậm Nam Mỹ) tuy cho rằng súc vật khác với họ, nhưng không hề xem chúng là thấp kém hơn họ. Hơn nữa đối với họ thú vật c̣n là hiện thân của các loài ma quỷ mà họ khiếp sợ, hoặc đội lốt các thần linh mà họ tôn thờ, lư do là v́ các con thú ấy có những sức mạnh mà họ không sao b́ kịp.
Chúng ta đều biết là các lực sĩ thượng thặng giỏi lắm cũng chỉ lội nhanh bằng một con cá chép, hoặc chạy nhanh bằng một con mèo là cùng... Con người sinh sống trong các tập thể xă hội biến thú rừng thành gia súc đă gây ra không biết bao nhiêu khổ đau cho chúng. Nhằm bảo đảm sự an toàn đạo đức cho ḿnh và tránh các sự bất an trong tâm trí ḿnh, con người đă hạ phẩm giá súc vật để biện minh cho cung cách hành xử ấy của ḿnh. Họ đánh giá súc vật là những loài thấp kém và vô cảm, hầu có thể ăn thịt chúng một cách thản nhiên.
- Quan điểm ấy của ông có quá khắt khe đối với các triết gia Hy Lạp và những người Thiên Chúa Giáo hay không, bởi v́ họ không hề cảm thấy tội lỗi mỗi khi tạo ra khổ đau cho súc vật?
- Hầu hết các tôn giáo độc thần đều xem súc vật như một thứ tài vật được tạo ra cho con người sử dụng vào việc ẩm thực hoặc tha hồ khai thác: không ăn thịt súc vật là thái độ khinh thường tặng phẩm mà Trời đă ban cho ḿnh.
Tuy nhiên trong số họ cũng có những người không ăn thịt, thế nhưng lại nêu lên các lư do chẳng hạn như muốn giữ sự thanh đạm, hoặc e sợ bị trừng phạt, hoặc v́ thịt của một số loài vật nào đó bị ô nhiễm nên không được phép ăn (người theo Thiên Chúa Giáo không ăn thịt vào ngày thứ sáu, người theo Hồi Giáo không ăn thịt heo, người theo Ấn Giáo không ăn thịt ḅ..., các hành động ấy chỉ mang ư nghĩa tôn giáo, không phải v́ sự thúc đẩy của ḷng từ bi).
Dầu sao trên ḍng lịch sử cũng có những trường hợp ngoại lệ nói lên được ḷng thương cảm đối với súc vật: chẳng hạn như đối với Thiên Chúa Giáo th́ có Thánh Jean Chrysostome (St John Chrysostom) và Thánh Jean-François d'Assise (St Francis of Assisi), và vào các thời kỳ cổ đại của Hy Lạp th́ có Ovide và Plutarque (Plutarch), là những người đă tích cực quảng bá việc ăn chay.
Théodore Monod (1902-2000, một nhà khoa học thiên nhiên nổi tiếng của Pháp) thuật lại câu chuyện sau đây về một vị thầy soufi (sufi) (một đường hướng tu tập mang tính cánh thần bí trong Hồi Giáo) người Ma-rốc - thật ra th́ cũng chỉ là một trường hợp ngoại lệ đối với Hồi Giáo. Trong khi đang thuyết giảng vị thầy này trông thấy một con chim sẻ từ tổ rơi xuống đất, ông bèn sai các đồ đệ hăy nâng lấy kẻ mà ông xem như "đồng loại" với ḿnh. Thiết nghĩ đối với thuật ngữ "đồng loại" trên đây có lẽ ngoài ông ta ra chưa có một nhà nhân bản (humanist) nào dám nói lên.
Sau hết chúng ta cũng không nên quên là có 450 triệu người dân Ấn ăn chay, và đây cũng là một tập thể nhân loại ăn chay đông đảo nhất thế giới, trong số họ dẫn đầu là những người theo đạo Ja-in (Jainism/h́nh thành và phát triền cùng một thời kỳ với Phật Giáo và cũng mang một vài đường nét giáo lư gần với Phật Giáo), họ tuyệt đối tôn trọng tất cả mọi h́nh thức của sự sống.
Vào thế kỷ XVII chính những người du hành Tây Phương lần đầu tiên đă khám phá ra nền văn minh biết kính trọng súc vật của nước Ấn.
- Nhân danh nền đạo đức nào mà Phật Giáo không chấp nhận việc ăn thịt?
- Thật hết sức đơn giản, chỉ v́ ḷng từ bi. Chúng ta không thể nuôi sống ḿnh bằng sự đau đớn và cái chết của các sinh vật có giác cảm khác. Trong một bài kinh Phật có một câu như sau: "Ăn thịt là hủy hoại ḷng từ bi bao la". ''
Dầu sao cũng có một vài ngoại lệ khá tế nhị: chẳng hạn như đối với Phật Giáo Tiểu Thừa (Theravada), người tu hành không được phép giết một con vật để ăn, hoặc để cho người khác giết cho ḿnh ăn. Trong khi đó đối với Phật Giáo Đại Thừa (Mahayana) th́ phải phát nguyện ḷng từ bi một cách đích thật: tức không được phép biến thân xác ḿnh thành một nghĩa trang.
V́ thế các nhà sư Trung Quốc đều nhất loạt ăn chay (bởi v́ hầu hết trong số họ đều tu tập theo Phật Giáo Đại Thừa).
Ở Tây Tạng vào các thời kỳ xa xưa không có đường xá lưu thông, sữa và sữa chua chỉ đủ dùng khoảng ba tháng trong năm, ngoài ra th́ chỉ có bột lúa mạch, bơ và thịt khô: do đó việc ăn chay là cả một sự khổ hạnh!
Ngày nay việc nấu nướng trong các chùa chiền Tây Tạng trên đất Ấn không c̣n dùng thịt nữa. Ở Nepal tôi lưu ngụ trong một tu viện gồm khoảng 600 nhà sư, việc ăn chay không nhất thiết bắt buộc, thế nhưng những người lo việc bếp núc không mua và cũng không sử dụng thịt, với mục đích không tiếp tay vào việc buôn bán thịt. Một nửa các nhà sư đă trở thành những người chay lạt.
- Phải chăng đấy cũng chính là sự lựa chọn của cá nhân ông?
- Đúng thế và cũng đă từ 47 năm nay rồi! Tất cả các vị thầy của tôi cũng vậy. Đối với tôi điều ấy thật hết sức hiển nhiên, bởi v́ làm thế nào lại có thể vừa quảng bá ḷng từ bi lại vừa giết súc vật để ăn?
Ngày nay khoa học đă chứng minh cho thấy là việc ăn thịt không phải là một nhu cầu cần thiết. Nhiều lực sĩ thế vận hội, chẳng hạn như lực sĩ chạy bộ Carl Lewis không hề ăn thịt. Cho rằng phải hấp thụ các chất đạm động vật th́ mới có thể sinh tồn được là một ư niệm sai lầm.
Ngoài ra tôi c̣n nhận thấy tuổi trẻ ngày nay cũng rất nhiệt t́nh trong việc ăn chay với mục đích bảo vệ môi sinh. Bớt ăn thịt không những chỉ v́ lư do đạo đức mà c̣n là một cách giữ ǵn sức khỏe và làm giảm bớt sự biến đổi môi sinh. Xu hướng chung ngày nay là bớt ăn thịt, tức có nghĩa là không cần phải ăn chay một trăm phần trăm. Tôi xem xu hướng ấy là cả một sự tiến bộ của nền văn minh con người.
Cách nay 300 năm, người ta c̣n công khai tra tấn người ở những nơi công cộng, hoặc kéo nhau đi xem hành quyết vào các ngày chủ nhật, cứ tương tự như ngày nay rủ nhau đi xem bóng đá. Quả là một cuộc cách mạng thật ngoạn mục trên phương diện t́nh thương và sự kính trọng những sinh vật khác, và xu hướng này vẫn c̣n tiếp tục.
Ở Hoa Kỳ, quê hương của những kẻ chăn ḅ (cowboys) và những tay thợ săn, chỉ có 4% dân chúng là ăn chay, thế nhưng trong môi trường đại học số sinh viên ăn chay lên đến 20%.
Ở Pháp số người ăn chay ngang hàng với số người săn bắn (săn bắn phải có giấy phép, đóng niên liễm, rồi th́ thú săn, mùa săn, số thú bị giết... đều được nhà nước quy định mỗi năm, do đó các con số thống kê rất chính xác).
(c̣n tiếp)
Cổ nhân đă nói: