Vụ Vạn Thịnh Phát đã trở thành một vết nhơ khổng lồ trên bức tranh kinh tế - xã hội Việt Nam, nơi một người phụ nữ như bà Trương Mỹ Lan có thể thao túng cả một hệ thống tài chính khổng lồ, lừa đảo hàng trăm nghìn tỷ đồng từ ngân hàng SCB và hàng loạt nhà đầu tư. Đó là lỗi của bà, một cá nhân tham lam không từ thủ đoạn, lợi dụng vị thế chủ tịch Vạn Thịnh Phát để xây dựng đế chế ảo từ những trái phiếu giả mạo và các dự án ma. Với số tiền lên đến hơn 677.000 tỷ đồng (27 tỷ USD) bị thất thoát, bà không chỉ đánh cắp tài sản của nhân dân mà còn phá hủy niềm tin vào hệ thống ngân hàng, đẩy biết bao gia đình vào cảnh khốn cùng. Bà Trương Mỹ Lan, với sự khôn ngoan và tàn nhẫn, đã chứng minh rằng một cá nhân có thể lừa dối cả quốc gia nếu không có rào cản đạo đức.
Nhưng nếu bà ấy có thể duy trì trò lừa đảo này suốt 10 năm trời mà không một ai hay biết, thì đó không chỉ là lỗi của cá nhân mà là thất bại thảm hại của cả thể chế. Hệ thống giám sát tài chính, từ Ngân hàng Nhà nước đến các cơ quan chống tham nhũng, dường như đã bị bịt mắt nhắm tai bởi chính những khoản tiền khổng lồ ấy – một triệu tỷ đồng như lớp sương mù che lấp mọi dấu hiệu bất thường. Các đại gia ở Việt Nam, muốn vươn lên thì phải có sự góp sức của quan chức CSVN, từ giấy phép đất đai đến ưu đãi tín dụng, nếu không đừng hòng làm ăn lớn. Xứ này đầy nghịch lý: người dân chỉ cần đổ vài gạch đá xây nhà xí là lãnh đạo địa phương biết ngay, kiểm tra ráo riết, nhưng Trung Quốc lại có thể lén lút xây dựng cả khu nhà xưởng rộng hàng chục nghìn mét vuông trên lãnh thổ mà chẳng ai hay biết, như thể biên giới và luật pháp chỉ là những đường kẻ mờ nhạt.
Tất cả những vụ lừa đảo quy mô lớn, cướp đoạt tiền bạc của nhân dân, đều không thể thành hình nếu thiếu sự bao che và giúp sức từ một số người đang nắm chức quyền. Bà Trương Mỹ Lan suốt 10 năm qua đã dùng tiền bạc như vật lót chân, bước qua đầu lãnh đạo CSVN để leo thang, mua chuộc từ cấp dưới đến cấp cao, biến hệ thống thành đồng lõa bất đắc dĩ. Không có những bàn tay quyền lực ấy, không có những quyết định sai trái được che đậy, đế chế lừa đảo của bà sẽ sụp đổ từ lâu. Vụ việc này không chỉ đòi hỏi trừng phạt cá nhân mà còn cần một cuộc thanh trừng sâu rộng thể chế, để những nghịch lý không còn chỗ dung thân, và niềm tin của dân chúng được khôi phục từ đống tro tàn tham nhũng.