Hôm 19 Tháng 8, nhân dịp lễ khởi công, khánh thành 250 dự án, công tŕnh diễn ra đồng loạt ở Việt Nam, lănh đạo chính phủ Việt Nam đă bất ngờ loan báo trao tặng huân chương cho tập đoàn Vingroup và tập đoàn Điện Lực Việt Nam (EVN) v́ những “thành tích đặc biệt và đột xuất.” Điều đáng nói và khiến công luận bất b́nh là những ngày vừa qua, cả hai tập đoàn Vingroup và EVN đă gây ra nhiều điều tiếng xấu trong xă hội với hàng loạt vụ bê bối, đang bị công luận phản ứng.
Quả thật, cái cảnh “lễ khen thưởng” vừa diễn ra hôm 19 Tháng 8 là một màn kịch khó nuốt với dư luận. Người ta thấy nghịch lư đến chua chát. Vingroup vừa bị chỉ trích v́ mớ dự án bất động sản bỏ hoang, giá nhà trên trời, “ô tô xanh” th́ bốc cháy ngoài đường, “siêu triển lăm quốc gia” th́ đội vốn, treo mấy chục năm như một công tŕnh ma. Thế mà chỉ cần cắt băng, dựng khung, treo vài pano đỏ chói là đă được trao ngay Huân chương Lao Động Hạng Nhất.
EVN th́ vừa đẩy hóa đơn điện nhà dân tăng vọt với lư do lỗ gần 44,800 tỷ đồng, vừa bị soi mói hàng loạt sai phạm trong mua sắm và vận hành, thế mà vẫn nghiễm nhiên bước lên bục nhận Huân chương Lao Động Hạng Ba. Dân th́ “cháy túi” v́ giá điện, c̣n EVN th́ cười tươi nhận huân chương.
Cái gọi là “thành tích đặc biệt, đột xuất” hóa ra lại chính là nghệ thuật biến bê bối thành công trạng. Một bên biến công tŕnh dang dở thành biểu tượng “đóng góp quốc gia”. Một bên biến khoản lỗ khổng lồ thành “chiến dịch thi đua 500 ngày đêm.” Dân gian giờ có thể chế thêm câu: “Làm lỗ được thưởng, làm khổ dân được khen, làm công tŕnh bỏ hoang được vinh danh.” Nếu nh́n kỹ, cái “huân chương” hôm qua chẳng phải để vinh danh ai, mà để hợp thức hóa quan hệ quyền – tiền. Tô Lâm và Phạm Minh Chính đứng ra “trao giải”, nhưng đằng sau là cả một cơ chế khen thưởng cho lợi ích nhóm.
Nói cách khác, thay v́ khen lao động chân chính, họ lại khen khả năng biến dân thành con tin của những dự án và hóa đơn. Điều mỉa mai là hai cái huân chương này không chỉ đơn giản là bằng khen. Nó là một tuyên ngôn chính trị: rằng ở đất nước này, cái ǵ làm dân bức xúc th́ sẽ được gắn nhăn “thành tích đột xuất.”
C̣n cái ǵ thực sự phục vụ dân, giúp dân, th́… để đó, tính sau. Nói trắng ra, đây là màn hợp pháp hóa lợi ích nhóm dưới vỏ bọc thi đua. Tô Lâm đứng trao, Phạm Minh Chính đứng phát, nhưng đằng sau là thông điệp: quyền – tiền – dự án bắt tay nhau, dân chỉ việc đứng ngoài… vỗ tay cho đúng nhịp.
Lăo Thất