Có một nguyên tắc bất thành văn trong thị trường tự do, khách hàng là người quyết định sự sống còn của sản phẩm. Nhưng ở dưới chế độ csVN, một số “ông lớn” đã phát minh ra cách chơi mới, không cần khách hàng thật, chỉ cần đóng vai khách hàng của chính mình.
Tuần qua, báo chí nhà nước đồng loạt đăng tin “một doanh nghiệp vận tải ở Vĩnh Phúc” (Phú Thọ) đặt mua 10.000 chiếc Limo Green của VinFast, tổng giá trị gần 7.500 tỷ đồng. Nếu bạn chỉ đọc lướt qua, chắc sẽ nghĩ đây là một bước ngoặt lớn của ngành vận tải xanh Việt Nam. Nhưng chỉ vài giờ sau, cộng đồng mạng đã tìm ra “doanh nghiệp vận tải” kia thực chất là công ty con trong hệ thống VinGroup và Phạm Phúc Mạnh là người đại diện pháp luật, cũng đang đại diện cho hàng loạt công ty khác cùng “họ nhà” Vin.
Đây là thủ thuật kinh điển của những doanh nghiệp muốn tạo ảo giác bùng nổ doanh số. Một hợp đồng nội bộ được “đóng gói” thành tin tức giật gân, giúp thương hiệu xuất hiện ồ ạt trên truyền thông. Người tiêu dùng nhìn vào con số 10.000 xe và nghĩ, “Ồ, xe này hẳn phải tốt lắm, mới có nhiều người mua như vậy”. Nhưng sự thật là chẳng ai trong số đó là khách hàng thật, ít nhất không phải theo nghĩa thị trường. Câu hỏi đặt ra là họ đang bán xe cho ai. Câu trả lời thì bán cho chính mình.
Vấn đề ở đây không chỉ là “tự mua – tự bán” để tô vẽ báo cáo. Nó còn đánh lừa niềm tin của công chúng. Người mua lẻ sẽ nghĩ mình đang hòa vào một xu hướng, trong khi thực tế họ chỉ đang bị kéo vào một chiến dịch dựng cảnh. Họ trả tiền thật, còn VinGroup thì bỏ ra tiền của chính mình để dựng “đám đông giả” nhằm thuyết phục số ít người thật còn lại.
Mô hình này cũng không bền vững. Còn nhớ Evergrande ở Trung Quốc đã từng dùng chiêu thức tương tự trong bất động sản, mua qua bán lại giữa các công ty sân sau để “nổ” giá trị dự án, cuối cùng để lại một đống nợ không ai trả nổi. Bong bóng VinGroup, nếu vỡ, sẽ không chỉ làm nhà đầu tư mất trắng mà còn tạo ra cú sốc niềm tin cho toàn bộ thị trường Việt Nam. Điều nguy hiểm hơn: cơ quan quản lý biết, nhưng im lặng. Khi doanh nghiệp phe nhóm vừa là người chơi, vừa là trọng tài, lại vừa là… khán giả vỗ tay, thì luật chơi thị trường đã chết từ lâu.
Thế là, người tiêu dùng Việt Nam không chỉ đang mua một chiếc xe mà họ đang mua một vai diễn trong vở kịch “thị trường xanh” được dàn dựng công phu. Còn kịch bản thì VinGroup đã viết sẵn rồi. Không tin thì cứ hỏi Tô Lâm hoặc Phạm Nhật Vượng thì rõ ngay.
Lão Thất