Nếu nhìn lại thời kỳ “Đổi mới” bắt đầu từ năm 1986, thì cho đến nay, thì tình trạng đó còn nguyên và "đổi mới hay là chết" vẫn được chế độ đặt ra. Vậy họ có quyền gì để tự hào về giai đoạn “Đổi mới” mà lẽ ra vấn đề của đất nước phải được giải quyết một lần thông qua lộ trình dân chủ hóa về dân chủ đa nguyên? Đây là một vấn đề rất sâu sắc và quan trọng. Liệu chế độ cộng sản Việt Nam có thực sự đạt được thành tựu gì từ “Đổi mới”, nếu những nguy cơ cốt lõi từng được cảnh báo vẫn còn nguyên vẹn sau gần 40 năm?
Năm 1986, khẩu hiệu “Đổi mới hay là chết” được xem là một sự tự thừa nhận về tình trạng khủng hoảng toàn diện trong mô hình kinh tế xã hội XHCN thời bao cấp. Tuy nhiên, cái “Đổi mới” đó chỉ là đổi trong khuôn khổ cho phép, kiểu “bình mới rượu cũ”, không đi kèm cải cách thể chế chính trị, mà chỉ điều chỉnh mô hình kinh tế từ tập trung quan liêu sang kinh tế thị trường có định hướng XHCN – một khái niệm vừa mơ hồ, vừa đầy mâu thuẫn. Đảng csVN đã ngụy ngôn. Thực chất của "thay đổi để giữ mình", đó là bản chất thật của kế sách “Đổi mới”.
Ba nguy cơ cốt lõi, đến nay vẫn y nguyên hoặc trầm trọng hơn. Nguy cơ thứ nhất là quan liêu – tham nhũng. Không những không giảm mà còn mang tính hệ thống. Thể chế độc tài quyền lực tạo điều kiện cho chủ nghĩa thân hữu, lợi ích nhóm và tham nhũng tràn lan mà không có cơ chế kiểm soát độc lập. Nguy cơ thứ hai là tổ chức kinh tế lỗi thời, vẫn dựa dẫm vào khu vực doanh nghiệp nhà nước, dù hiệu quả kém, nợ công cao, và thường xuyên là ổ tham nhũng. Cuối cùng là nguy cơ thứ ba, lạc hậu khoa học và công nghệ. Việt Nam vẫn là công xưởng gia công giá rẻ, chưa có đột phá về công nghệ lõi, giáo dục lạc hậu, chảy máu chất xám gia tăng.
Tại sao chế độ lạc hậu csVN không dám “dân chủ hóa” để giải quyết tận gốc? Bởi vì nếu dân chủ hóa, đặc biệt là đa nguyên chính trị, tam quyền phân lập, tự do báo chí thì sẽ là con đường dẫn đến chấm dứt độc quyền lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam và đây là điều chúng sợ nhất. Chúng sẵn sàng đổi cơm nhưng không đổi ghế. Hệ thống này coi việc duy trì quyền lực tuyệt đối là "thành quả lớn nhất của cách mạng", còn người dân được phép sống tốt hơn một chút chỉ khi điều đó không ảnh hưởng đến sự cai trị độc quyền và độc đảng của csVN.
Vậy chúng có quyền “nổ” và tự hào về “Đổi mới” không? Câu trả lời ngắn gọn: Không. Bởi vì cái gọi là “thành quả Đổi mới” không phải là kết quả của một tầm nhìn chiến lược, mà là biện pháp đối phó “tạm thời” để tránh sụp đổ. Mọi tiến bộ sau “Đổi mới” đều mang tính bị động, chắp vá và trả giá bằng tự do bị cắt giảm, công lý bị làm ngơ, tương lai đất nước bị đánh đổi để duy trì chế độ độc quyền và độc tài. csVN không chỉ cướp quyền của dân, mà còn mở đường cho lợi ích nhóm thao túng quốc gia. Ở Việt Nam hôm nay, tham nhũng không phải “con sâu làm rầu nồi canh” – mà là cả một nồi canh sâu do thể chế tạo ra!
Nếu những cảnh báo về nguy cơ sụp đổ vì mô hình lỗi thời và bộ máy quan liêu vẫn còn nguyên sau 40 năm, thì đó không thể gọi là “thành công”. Đó là một sự trì hoãn khủng hoảng, không phải một sự cải cách thực chất. Con đường đúng đắn nhất mà đất nước Việt Nam cần “Đổi mới” thật sự là dân chủ hóa toàn diện, mà csVN vẫn chưa dám bước đến, vì nỗi sợ mất quyền cai trị của thiểu số lãnh đạo cộng sản Việt Nam hiện tại.
Lão Thất