Nga tung nước cờ mới, Ukraine nghênh chiến bằng “vòm lửa” diệt "sát thủ bầu trời" trong cuộc chiến drone
 

Nga được cho là vừa bắt đầu trang bị cho các drone cảm tử Shahed bệ phóng tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) nhằm đối phó với trực thăng săn drone của Ukraine dù cho đến nay hiệu quả còn rất hạn chế. Trong khi đó, tân lãnh đạo Không quân Ukraine tiết lộ nước này đã xây dựng “lá chắn chống drone” có khả năng tiêu diệt các mối đe dọa ngay khi chúng còn đang trên không.

Nga tung nước cờ mới trong cuộc chiến drone tại Ukraine

Theo National Interest, Lực lượng Ukraine gần đây đã bắn hạ một drone tấn công một chiều Shahed của Nga được gắn MANPADS. Đây được cho là lần đầu tiên một chiếc Shahed mang theo MANPADS được ghi nhận tham chiến. Chiếc drone này bị bắn rơi tại khu vực Chernihiv, miền bắc Ukraine.

Theo Defense Post, MANPADS trên drone bị bắn hạ được xác định là 9K333 Verba - hệ thống tên lửa phòng không vác vai dẫn đường hồng ngoại hiện đại của Nga, có tầm bắn khoảng 6,5 km. Cấu hình cải tiến này còn bao gồm modem vô tuyến và camera, cho thấy Nga đang hướng tới khả năng điều khiển từ xa hoặc “người điều khiển trong vòng lặp”.

Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi vì sao Nga lại lắp một vũ khí như vậy lên một drone vốn được thiết kế để lao thẳng vào mục tiêu. Lý do hợp lý nhất là nhằm răn đe và đe dọa các lực lượng phòng thủ chống drone của Ukraine, đặc biệt là trực thăng.

Khi Shahed (và phiên bản Geran do Nga sản xuất) trở thành vũ khí phổ biến trên chiến trường, Ukraine đã hoàn thiện chiến thuật dùng trực thăng như Mi-8, Mi-17 hay Mi-24 để đánh chặn drone. Bước tiếp theo trong cuộc chạy đua vũ trang là trang bị cho drone khả năng bắn hạ chính những trực thăng này.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của MANPADS trên drone vẫn bị nghi ngờ. MANPADS đòi hỏi dữ liệu cảm biến chính xác, khả năng khóa mục tiêu ổn định và thông tin tình huống – những yếu tố dễ đạt được khi do binh sĩ mặt đất vận hành hơn là khi gắn trên một drone bay lơ lửng. Ngoài ra, Shahed có khả năng cơ động và nhận thức tình huống hạn chế, không phù hợp cho việc khai hỏa MANPADS. -

Đây không phải nỗ lực duy nhất của Nga. Theo Kyiv Post, một biến thể Geran-2E từng mang cả MANPADS Verba lẫn đầu đạn nhiệt áp. Trường hợp khác cho thấy Shahed được trang bị tên lửa không đối không R-60. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho rằng Nga đang tìm cách biến drone thành phương tiện có thể đối phó các mối đe dọa trên không.
Ukraine tiết lộ “vòm lửa” diệt "sát thủ bầu trời" Nga

Về phần mình, Tổng thống Ukraine vừa bổ nhiệm Đại tá Pavlo Yelizarov, biệt danh “Lazar”, làm Phó Tư lệnh Không quân. Việc thăng chức này đi kèm với nhiệm vụ mới: xây dựng một lá chắn chống hệ thống bay không người lái (C-UAS), cung cấp khả năng bảo vệ trên toàn quốc trước mối đe dọa drone từ Nga. Hệ thống được thiết kế không phải để phản ứng sau khi mục tiêu đã bị tấn công, mà nhằm tiêu diệt các mối đe dọa UAS ngay khi chúng đang trên đường bay.

Ukraine đã quyết định chủ động đối phó với drone Nga bằng việc xây dựng một lá chắn chống drone bao phủ khắp đất nước.

Năm ngoái, Bộ Quốc phòng Ukraine xác định rằng khoảng 100.000 drone Shahed và các loại drone khác đã được sử dụng để tấn công Ukraine, gây hư hại hàng chục cơ sở hạ tầng trọng yếu, đánh trúng hàng trăm khu dân cư và gây thương vong.

Để đáp trả làn sóng tấn công gần như hằng ngày này, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã kêu gọi chuyển đổi các đơn vị phòng không tầm ngắn (SHORAD) hiện có. Theo đó, Bộ Quốc phòng mô tả tầm nhìn mới là “một hệ thống không phản ứng sau sự việc, mà tiêu diệt các mối đe dọa khi chúng còn đang tiếp cận”.

Tuy nhiên, chính phủ chưa công bố cụ thể việc điều này sẽ được thực hiện như thế nào, hay loại công nghệ nào sẽ được mua sắm để hiện thực hóa khái niệm này. Dù vậy, Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov nhấn mạnh: “Chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận, cơ cấu và logic vận hành để bảo đảm công nghệ mang lại kết quả thực sự trên chiến trường”.

Nếu lá chắn đánh chặn tầng thấp này hoạt động hiệu quả, nó sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho các chiến thuật hiện tại của Nga, bởi drone hiện chiếm tới 80% thương vong trong cuộc xung đột.

Người được giao nhiệm vụ triển khai lá chắn – với phạm vi bao phủ hơn 233.000 dặm vuông – là Đại tá Pavlo “Lazar” Yelizarov, người vừa được ông Zelensky bổ nhiệm làm Phó Tư lệnh Không quân.

Dưới sự chỉ huy của ông, đơn vị “Nhóm Lazar” đã nổi lên như một trong những đơn vị hiệu quả nhất của Lực lượng Vũ trang Ukraine.

Bộ Quốc phòng cho biết riêng đội hỏa lực cơ động này đã phá hủy trang thiết bị của đối phương trị giá hơn 13 tỷ USD. Cứ năm xe tăng Nga bị phá hủy thì có một chiếc được cho là do đơn vị này tiêu diệt. Chỉ riêng trong tháng 12, họ đã phá hủy 364 hệ thống pháo và 12 hệ thống pháo phản lực phóng loạt.

Ukraine không phải là quốc gia đầu tiên hình dung ra khái niệm này. Các nước Baltic - Estonia, Latvia và Lithuania - đang hợp tác xây dựng năng lực SHORAD trong dự án “Bức tường Drone”.

Hệ thống xuyên biên giới này sẽ dựa vào ngành công nghiệp quốc phòng nội địa, kết hợp các cảm biến giám sát tự động, hệ thống chống drone tích hợp, mạng lưới cảm biến đa tầng, drone đánh chặn và các nền tảng C-UAS cơ động.