Hoàng Sa 1974: Từ đoàn du học sinh xuống đường ở Nhật đến lễ tưởng niệm 52 năm tại Little Saigon
 

Những tấm hình năm 1974: khi du học sinh Việt ở Nhật xuống đường
Nhìn lại loạt ảnh cũ của năm 1974, người ta thấy một điều rất rõ: tuổi trẻ Việt Nam ở Nhật Bản đã không đứng ngoài cuộc khi Hoàng Sa bị Trung Cộng dùng vũ lực chiếm đoạt.

Họ cầm cờ, giơ biểu ngữ, đi trong cái lạnh của phố xá Nhật Bản mà mặt vẫn bừng bừng. Những dòng chữ Việt xen với tiếng Nhật, tiếng Anh như một lời kêu cứu gửi thẳng ra thế giới: “Quân Trung Cộng, cút khỏi lãnh thổ Việt Nam.” Có tấm bảng hỏi thẳng Liên Hiệp Quốc: vì sao vẫn im lặng trước hành động xâm lược của Bắc Kinh?

Họ yêu nước không?
Có lẽ chỉ cần nhìn cách họ chọn xuất hiện giữa đường phố xứ hoa anh đào, nơi ai cũng có thể quay lại nhìn mình như “kẻ lạ”, để nói một câu rất “quê hương”: đất của Việt Nam.

Họ tri thức không?
Tri thức không chỉ nằm trong giảng đường. Tri thức còn là khả năng nhận ra điều gì đang bị cướp mất, điều gì sẽ thành vết thương dài của dân tộc, và dám lên tiếng đúng lúc – dù tiếng nói ấy đơn độc.

Trận hải chiến Hoàng Sa: 74 người nằm lại và bốn chiến hạm đi vào lịch sử
Ngày 19/1/1974 là một cột mốc đau đớn: Trung Quốc dùng vũ lực để chiếm trọn quần đảo Hoàng Sa sau trận hải chiến với Hải quân Việt Nam Cộng Hòa.

Theo lời nhắc lại của cựu Hải Quân Nguyễn Hùng Quyền trong lễ tưởng niệm, các chiến sĩ Hải Quân VNCH thuộc bốn chiến hạm – khu trục hạm Lý Thường Kiệt (HQ-16), khu trục hạm Trần Khánh Dư (HQ-4), khu trục hạm Trần Bình Trọng (HQ-5), hộ tống hạm Nhựt Tảo (HQ-10) – cùng Liên Đoàn Người Nhái đã tử chiến với Hải quân Trung Cộng khi Hoàng Sa bị xâm lăng.

Trận đánh đã đi vào lịch sử, nhưng điều còn ở lại là nỗi uất hận của một dân tộc bị cướp đất, cướp biển – thứ của cải do tổ tiên để lại, không phải món hàng để ai muốn lấy thì lấy.

Little Saigon 18 Tháng Giêng: lễ tưởng niệm 74 tử sĩ Hoàng Sa lần thứ 52
Năm nay, đông đảo đồng hương đã đến dự Lễ Tưởng Niệm 74 Tử Sĩ Hoàng Sa lần thứ 52 do Hội Ái Hữu Hải Quân Cửu Long Nam California trang trọng tổ chức hôm Chủ Nhật, 18 Tháng Giêng, tại Đài Tử Sĩ Hoàng Sa, trong khuôn viên Tượng Đài Chiến Sĩ Việt Mỹ, thành phố Westminster.

Chủ tọa buổi lễ là niên trưởng cựu Hải Quân Đại Tá Đỗ Kiểm. Vị chủ tọa và đại diện ban tổ chức đã đặt vòng hoa tưởng niệm trước Tượng Đài Chiến Sĩ Việt Mỹ, Đài Tưởng Niệm Ngũ Tướng VNCH, và Đài Tưởng Niệm Tử Sĩ Hoàng Sa.

Rồi đến nghi thức xướng danh 74 tử sĩ.
Một nghi thức nghe tưởng chỉ là đọc tên, nhưng thật ra là gọi họ về. Gọi từng người một, để biển không thể nuốt luôn ký ức, và thời gian không thể biến sự hy sinh thành một con số vô cảm.

“Thân xác và con tàu nằm sâu trong lòng biển” – nhưng chứng tích không thể chìm
Sau nghi thức khai mạc, Hải Quân Vũ Đình Thọ nhắc một hình ảnh rất đau: thân xác và con tàu của họ đã nằm sâu trong lòng biển Hoàng Sa, như để thêm một chứng tích lịch sử của quốc gia trên vùng đảo ấy.

Ông nói đó là những tấm gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo trong công cuộc chống ngoại xâm, để bảo vệ đất tổ.
Và ông gửi lời như một lời hứa trước anh linh: “Cùng 74 tử sĩ Hải Quân anh hùng, xin các anh nhận nơi đây những nén hương lòng tưởng nhớ sâu sa nhất… Các anh sẽ sống mãi trong lòng dân tộc và đại dương trên quê hương yêu dấu.”

Rồi ông nhấn mạnh một điều không ít người nghe mà nhói: muốn thoát họa xâm lăng phương Bắc, người Việt phải biết thương yêu nhau, đoàn kết, và cương quyết đấu tranh – không chỉ với ngoại thù, mà còn với những trói buộc khiến dân tộc yếu đi từ bên trong.

Thông điệp của người ở lại: tưởng niệm để truyền lửa giữ nước
Trong diễn văn khai mạc, Hải Quân Đinh Hoàng Cảnh – hội trưởng Hội Ái Hữu Hải Quân Cửu Long – nhấn mạnh mục đích của buổi lễ: tưởng nhớ sự hy sinh của quân, cán, chính VNCH, và truyền lại tinh thần chống ngoại xâm của tiền nhân cho thế hệ tiếp nối, trong công cuộc giữ vẹn toàn lãnh thổ Việt Nam.

Ông mời mọi người thắp nén hương cho các anh hùng tử sĩ đã ngủ yên trong lòng biển cả, đồng thời cầu nguyện cho quê hương sớm có tự do, dân chủ và nhân quyền – bởi một đất nước mạnh không chỉ là đất có người canh, mà còn là đất có quyền sống đàng hoàng.

Sau đó là phát biểu của cựu Hải Quân Đại Tá Đỗ Kiểm, rồi các lời phát biểu của Thị Trưởng Westminster Charlie Chí Nguyễn, Dân Biểu California Tạ Đức Trí, bà Michell Đỗ (đại diện Giám Sát Viên Janet Nguyễn), Mũ Đỏ Nguyễn Văn Hùng (chủ tịch Liên Hội Cựu Chiến Sĩ Nam California), và đại diện Tổng Hội Sinh Viên Việt Nam Nam California.

Trong số đồng hương tham dự, ông Phan Kỳ Nhơn bày tỏ một điều rất thẳng: chứng tích Hoàng Sa đã hơn nửa thế kỷ, nhưng trong lòng quân dân cán chính VNCH vẫn ghi nhớ; và trong tương lai, sự anh dũng hy sinh ấy phải được duy trì cho thế hệ kế tiếp – để họ tự hào rằng tinh thần chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam là muôn thuở.

Vì sao Hoàng Sa vẫn là “vết thương mở” đến tận hôm nay?
Bối cảnh đầu năm 1974, VNCH ở thế bất lợi vì chiến sự trên đất liền và trật tự khu vực biến động mạnh sau Hiệp định Paris 1973. Tận dụng khoảng trống quyền lực và sự phân tâm chiến lược của các bên, Trung Quốc đã chủ động dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát, khiến VNCH mất khả năng duy trì hiện diện trên quần đảo.

Từ đó đến nay, dù Việt Nam liên tục khẳng định chủ quyền dựa trên bằng chứng lịch sử và pháp lý, thực tế tại Hoàng Sa vẫn bị thay đổi từng ngày: Bắc Kinh xây dựng hạ tầng, quân sự hóa, kiểm soát tuyến hàng hải, mở rộng năng lực giám sát. Hoàng Sa không chỉ là một quần đảo; nó trở thành một điểm tựa để bẻ cong tương quan lực lượng ở Biển Đông và đe dọa an ninh hàng hải.

Và điều khiến nhiều người day dứt: sau năm 1975, Hoàng Sa trở thành chủ đề “nhạy cảm”, thường bị xử lý bằng sự im lặng có kiểm soát. Trong nhiều thập niên, trận hải chiến 1974 không được nhắc đến đầy đủ trong sách giáo khoa hay diễn ngôn chính thức, vì những ràng buộc lịch sử chính trị và quan hệ đối ngoại phức tạp.

Nhưng ký ức của dân thì không dễ bị khóa lại như một hồ sơ.

Từ Nhật Bản 1974 đến Westminster hôm nay: yêu nước là không để lịch sử bị bôi mờ
Những du học sinh Việt ở Nhật năm 1974 đã xuống đường bằng đôi chân của họ.
Cộng đồng người Việt ở Little Saigon hôm nay tưởng niệm bằng nhang khói, vòng hoa, và tiếng xướng danh 74 người nằm lại.

Hai không gian khác nhau, hai thế hệ khác nhau, nhưng chung một sợi dây: không chấp nhận mất Hoàng Sa như một chuyện “đã rồi”, không chấp nhận lịch sử bị bôi mờ, và không để sự hy sinh bị chìm xuống như một con tàu ngoài khơi.

Hoàng Sa còn đó trong ký ức, và ký ức là thứ mà kẻ xâm lược luôn sợ nhất.
Bởi khi người Việt còn nhớ, thì còn lý do để đòi lại công lý.