Kẻ ám sát cựu lãnh đạo Nhật Bản Shinzo Abe bằng súng tự chế bị kết án tù chung thân
 

Người đàn ông đã sát hại cựu Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe bằng một khẩu súng tự chế đã bị tuyên án tù chung thân trong hôm 21/1, theo đài truyền hình NHK.Phán quyết này khép lại một phiên tòa kéo dài nhiều năm liên quan đến vụ ám sát làm rúng động xã hội Nhật Bản – nơi bạo lực súng đạn hiếm khi xảy ra – đồng thời đưa một giáo phái tôn giáo có ảnh hưởng lớn vào tâm điểm chú ý của dư luận.

Bị cáo Tetsuya Yamagami đã bắn ông Abe giữa ban ngày bằng một khẩu súng tự chế tại nhà, khi cựu Thủ tướng đang phát biểu vận động tranh cử trên đường phố thành phố Nara, miền Tây Nhật Bản, vào năm 2022.

Ông Shinzo Abe đã từ chức Thủ tướng vào năm 2020 vì lý do sức khỏe, song vẫn giữ vai trò chính trị tích cực và tiếp tục có ảnh hưởng rất lớn với tư cách là Thủ tướng tại vị lâu nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Yamagami, hiện 45 tuổi, bị bắt ngay tại hiện trường và bị truy tố vào năm sau đó với các cáo buộc giết người và vi phạm luật vũ khí.

Hàng trăm người đã xếp hàng bên ngoài tòa án ở Nara để mong được theo dõi phiên xét xử, buộc giới chức phải áp dụng hình thức bốc thăm để phân bổ số ghế hạn chế trong phòng xử.

Ông Abe, người có nhiệm kỳ cầm quyền được coi là giai đoạn ổn định chính trị của Nhật Bản, giữ chức Thủ tướng trong giai đoạn 2006–2007 và sau đó từ năm 2012 đến 2020. Trong hai nhiệm kỳ, ông đã định hình lại lập trường an ninh của Nhật Bản, làm dấy lên tranh luận về vị thế quốc gia theo chủ nghĩa hòa bình, đồng thời thúc đẩy thông qua các đạo luật an ninh quan trọng năm 2015, mở rộng vai trò quân sự của Nhật Bản trong việc hỗ trợ Mỹ.

Ông Abe cũng là một nhân vật nổi bật trên trường quốc tế, xây dựng quan hệ chặt chẽ với Washington, tìm cách cải thiện quan hệ với Bắc Kinh, đồng thời nỗ lực kiềm chế sự mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực bằng cách liên kết các đồng minh tại Thái Bình Dương.

Cái chết của ông đã gây chấn động mạnh tại Nhật Bản, quốc gia có tỷ lệ tội phạm liên quan đến súng thấp hàng đầu thế giới nhờ luật kiểm soát vũ khí nghiêm ngặt.

Kể từ khi ông Abe từ chức, chính trường Nhật Bản rơi vào tình trạng bất ổn, với sự thay đổi liên tục của các nhà lãnh đạo. Đảng Dân chủ Tự do (LDP) của ông Abe, lực lượng gần như cầm quyền liên tục suốt 30 năm qua, lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng do hàng loạt bê bối, bao gồm quỹ đen chính trị, lạm phát gia tăng và xu hướng chính trị dịch chuyển sang cánh hữu trên toàn quốc.

Thủ tướng đương nhiệm, bà Sanae Takaichi – học trò chính trị của ông Abe – đã kêu gọi tổ chức bầu cử sớm vào tháng tới nhằm tận dụng đà gia tăng ủng hộ, đồng thời hy vọng tái xây dựng hình ảnh của LDP.

Vụ ám sát cũng làm dấy lên làn sóng xem xét mối quan hệ giữa LDP và Giáo hội Thống nhất. Yamagami cáo buộc giáo phái này đã khiến gia đình ông phá sản do những khoản quyên góp quá mức từ mẹ ông, một tín đồ của tổ chức. Yamagami khai rằng ông nhắm vào ông Abe vì tin rằng cựu Thủ tướng có liên hệ với giáo hội này, vốn có nguồn gốc từ Hàn Quốc.

Một cuộc điều tra sau đó của chính phủ Nhật Bản kết luận rằng tổ chức này đã vi phạm các quy định pháp luật khi bị cáo buộc gây sức ép buộc tín đồ đóng góp những khoản tiền khổng lồ, dẫn đến việc tòa án ra lệnh giải thể giáo hội vào tháng 3 năm ngoái. Hiện giáo phái này đang kháng cáo quyết định trên.

Giáo hội Thống nhất, tên chính thức là Liên đoàn Gia đình vì Hòa bình và Thống nhất Thế giới, nổi lên từ cuối những năm 1950 và trở thành một tổ chức toàn cầu vào thập niên 1980. Tổ chức này vẫn thường xuyên xuất hiện trên truyền thông quốc tế với các lễ cưới tập thể, nơi hàng nghìn cặp đôi kết hôn cùng lúc.

LDP đã hứng chịu phần lớn làn sóng phản ứng dữ dội của công chúng sau khi một cuộc điều tra cho thấy hơn một nửa số nghị sĩ của đảng có mối liên hệ với giáo hội này. Một số quan chức cấp cao, trong đó có cựu Bộ trưởng Quốc phòng, thừa nhận từng nhận được sự hỗ trợ của các thành viên giáo phái trong các cuộc bầu cử trước đây.

Khi đó, Thủ tướng Fumio Kishida đã loại bỏ các quan chức liên quan và cam kết cắt đứt quan hệ giữa đảng với giáo hội, song thiệt hại về niềm tin công chúng đã quá lớn. Cử tri đã gửi đi thông điệp phản đối rõ ràng tại các kỳ bầu cử, trao ghế quốc hội cho phe đối lập và tước bỏ thế đa số của LDP.

Theo Reuters, các công tố viên trong phiên tòa của Yamagami đã đề nghị mức án chung thân, gọi vụ ám sát là “một sự kiện cực kỳ nghiêm trọng, chưa từng có trong lịch sử hậu chiến của Nhật Bản”. Trong khi đó, luật sư bào chữa yêu cầu mức án nhẹ hơn, viện dẫn những tổn hại mà Giáo hội Thống nhất đã gây ra cho gia đình bị cáo.