VietBF - USA Nhờ Người gốc Việt mà VN chưa lọt vào danh sách đen ăn welfare và bị siết visa như 75 quốc gia khác

Những ngày qua, cộng đồng nói tiếng Việt và không ít người Á Châu bàn tán về việc Mỹ tạm ngưng xét visa di dân đối với khoảng 75 quốc gia, trong đó có Thái Lan, nhưng không thấy Việt Nam. Điều khiến nhiều người ngạc nhiên là Thái Lan vốn có lịch sử hợp tác quân sự – an ninh với Mỹ lâu đời, thu nhập bình quân đầu người cũng cao hơn Việt Nam, lại có mô hình bầu cử và mức độ dân chủ được đánh giá “mở” hơn. Vậy vì sao Thái Lan vẫn bị đưa vào danh sách, còn Việt Nam thì không?

Tiêu chí cốt lõi: an ninh quốc gia và lo ngại “welfare/benefits”
Theo cách hiểu phổ biến từ các văn bản và giải thích được nhắc lại trong dư luận, đợt rà soát này xoay quanh hai trục lớn: an ninh quốc gia và nguy cơ công dân từ một số nước vào Mỹ để hưởng an sinh xã hội (welfare) hoặc các lợi ích công cộng (benefits). Nếu đặt câu chuyện đúng vào “hai trục” đó, có thể sẽ hiểu vì sao nhiều cộng đồng bỗng bị soi kỹ hơn, và vì sao một số cộng đồng lại được nhìn bằng con mắt “dễ thở” hơn.

Góc nhìn: người Việt tại Mỹ tạo ra “hồ sơ cộng đồng” khá đẹp
Đây là phần nhận định dựa trên những gì người ta quan sát được lâu nay về đời sống người Việt tại Mỹ. Trong cách nhìn của chính quyền sở tại, “hình ảnh cộng đồng” không phải là khẩu hiệu, mà là tổng hợp của hành vi kinh tế – xã hội: làm ăn ra sao, đóng thuế thế nào, tỷ lệ phụ thuộc trợ cấp ra sao, mức độ hội nhập và hồ sơ pháp lý có sạch không.

Người Việt tại Mỹ nổi tiếng bởi tinh thần tự làm chủ (self-employed). Hình ảnh dễ thấy nhất là hệ thống tiệm nail phủ khắp nước Mỹ; nhiều ước tính không chính thức thường nhắc tỷ lệ rất cao tiệm nail do người Việt làm chủ. Dù con số chính xác có thể còn tranh luận, nhưng “ấn tượng xã hội” thì rõ: người Việt gắn với lao động, với dịch vụ, với việc tự dựng kế sinh nhai, tự trả tiền thuê mặt bằng, tự trả lương, tự đóng thuế.

Không chỉ nail. Từ phở, bún, bánh mì, cà phê cho đến các tiệm thực phẩm Việt, nhà hàng Việt… xuất hiện ở nhiều tiểu bang. Nó tạo nên một “bằng chứng sống” rằng cộng đồng này có xu hướng tự tạo việc làm thay vì dựa vào ngân sách công. Trong con mắt cơ quan hành pháp Mỹ, chuyện “đứng tên business” thường đi kèm một tín hiệu quan trọng: đã làm là phải khai thuế, và đã khai thuế thì hồ sơ minh bạch hơn.

Những gương mặt thành đạt: từ quân đội, công quyền đến giới kinh doanh
Một cộng đồng được đánh giá không chỉ qua cửa tiệm, mà còn qua những người bước vào dòng chính. Người Việt có nhiều gương mặt thành đạt được nhắc đến trong quân đội và khu vực công: từ các sĩ quan cao cấp gốc Việt, đến những người làm trong các cơ quan liên bang ở Washington DC, Virginia, Maryland… Đặc điểm của nhóm công chức liên bang là bằng cấp, lý lịch, và quy trình tuyển dụng vốn rất chặt. Vì thế, chỉ riêng sự hiện diện đông đảo trong khu vực công cũng đã là một “điểm cộng uy tín” khó phủ nhận.

Ở mảng kinh doanh, người Việt cũng có những câu chuyện thành công lớn trong công nghệ, tài chính, và nhiều doanh nghiệp vừa – nhỏ tạo ra việc làm. Điều này củng cố thêm một thông điệp: cộng đồng Việt không chỉ “sống được”, mà còn “đóng góp được”.

Yếu tố chính trị: một cộng đồng Á Châu khá bảo thủ và biết đi bầu
Một điểm nữa hay được nhắc là người Việt trong các cộng đồng Á Châu tại Mỹ thuộc nhóm có khuynh hướng bảo thủ và tỷ lệ ủng hộ đảng Cộng Hòa khá cao (tùy tiểu bang, thế hệ, vùng cư trú). Trong bối cảnh chính trường Mỹ, điều này có thể tạo ra một “độ thân thuộc” nhất định với chính quyền đương nhiệm. Dĩ nhiên, visa và an ninh không thể chỉ vì chính trị mà quyết, nhưng trong thực tế vận hành quyền lực, cộng đồng nào có tiếng nói – có lá phiếu – có đại diện, thường sẽ ít nhiều tạo được “sức nặng” khi chính sách bị siết.

Vì sao Thái Lan lại bị đưa vào danh sách? Câu hỏi của nhiều người Á Châu
Vậy Thái Lan “thua” ở điểm nào? Không ai có thể kết luận chắc nếu không có dữ liệu nội bộ của chính phủ Mỹ. Nhưng nếu tiêu chí xoay quanh “rủi ro hồ sơ – rủi ro an sinh – rủi ro an ninh”, thì rất có thể câu chuyện nằm ở cách hệ thống Mỹ đánh giá rủi ro theo thống kê nhập cư, tỷ lệ ở lại, tỷ lệ vi phạm, tỷ lệ dùng benefits, và các yếu tố kiểm tra lý lịch. Đôi khi, một quốc gia là đồng minh quân sự vẫn có thể bị đưa vào nhóm rà soát chỉ vì các chỉ báo nhập cư “xấu” trong mắt Washington.

“Núm ruột ngàn dặm”: tài sản ngoại giao mà Hà Nội không nên đánh mất
Nếu nhìn từ góc độ lợi ích quốc gia, cộng đồng người Việt tại Mỹ giống như một “tài sản mềm”: vừa là cầu nối văn hóa, vừa là nguồn ảnh hưởng xã hội – kinh tế – chính trị. Đó là thứ giúp hình ảnh Việt Nam “dễ chịu” hơn trong một số cuộc cân đo chính sách, dù bản thân Nhà nước Việt Cộng không trực tiếp tạo ra. Nói nôm na: nhiều khi chính quyền ở quê nhà được hưởng lợi từ uy tín và nỗ lực của những người Việt đã cắm rễ nơi xứ người.

Ở Việt Nam có câu: “Có không giữ, mất đừng tìm.” Nếu xem cộng đồng Việt hải ngoại là một phần của sức mạnh quốc gia, thì điều khôn ngoan là đừng để mối dây ấy bị đứt vì những va chạm không đáng có, những định kiến cực đoan, hay cách ứng xử thiếu tôn trọng.

Câu chuyện visa không chỉ là giấy tờ, mà là “hồ sơ danh dự” của cả một cộng đồng
Một quyết định về visa có thể bắt đầu từ an ninh và welfare, nhưng nó kết thúc ở thứ lớn hơn: niềm tin. Niềm tin không tự nhiên mà có; nó được “đóng góp” mỗi ngày bằng việc đi làm, mở tiệm, đóng thuế, sống tử tế, giữ hồ sơ sạch, nuôi con ăn học và tham gia dòng chính. Nếu Việt Nam “thoát” một đợt siết lớn, rất có thể đó không chỉ là may mắn—mà là kết quả của hàng chục năm người Việt ở Mỹ lặng lẽ xây nên một thương hiệu cộng đồng: cần cù, tự lập, và biết đứng trên đôi chân mình.