Giải mã ngủ đủ giấc nhưng vẫn uể oải khi thức dậy
 

"Quán tính giấc ngủ" kéo dài quá 20 phút có thể do báo thức cắt ngang giấc sâu, thiếu ánh sáng, ngưng thở khi ngủ hoặc vấn đề sức khỏe như thiếu sắt, tuyến giáp.

Năm mới đã sang nhưng nhiều người lại rơi vào trạng thái "ngủ không đủ": dù đồng hồ hiển thị đã nghỉ ngơi 8 tiếng, họ vẫn thức dậy với cơ thể nặng nề, đầu óc mơ màng và thiếu sức sống. Tiến sĩ Lindsay Browning, chuyên gia tâm lý thần kinh từ Oxford, đã chỉ ra những "thủ phạm" giấu mặt đằng sau tình trạng này.

Tiến sĩ Browning gọi cảm giác loạng choạng, lờ đờ mỗi sáng là "quán tính giấc ngủ" (sleep inertia). Nếu cảm giác này kéo dài quá 20 phút sau khi thức dậy, có thể bạn đang gặp phải một trong các vấn đề sau:

Báo thức "đâm ngang" chu kỳ ngủ

Mỗi đêm, chúng ta trải qua các chu kỳ ngủ kéo dài khoảng 90 phút, đi từ ngủ nông đến ngủ sâu và ngủ mơ (REM).

Nếu thức dậy tự nhiên, cơ thể sẽ dần chuyển từ ngủ sâu sang ngủ nông để tỉnh giấc. Tuy nhiên, nếu tiếng chuông báo thức vang lên đúng lúc bạn đang ở giai đoạn ngủ sâu, não bộ sẽ bị "giật mình" và rơi vào trạng thái quán tính giấc ngủ trầm trọng. Cơ thể lúc này giống như một chiếc tàu lượn siêu tốc đang lao dốc nhưng bị bắt dừng lại đột ngột - nó cần thời gian để "hoàn hồn".


Nếu tiếng chuông báo thức vang lên đúng lúc bạn đang ở giai đoạn ngủ sâu, não bộ sẽ bị giật mình và rơi vào trạng thái quán tính giấc ngủ trầm trọng. Ảnh: Independent
Nếu tiếng chuông báo thức vang lên đúng lúc bạn đang ở giai đoạn ngủ sâu, não bộ sẽ bị "giật mình" và rơi vào trạng thái quán tính giấc ngủ trầm trọng. Ảnh: Independent

Hội chứng "nỗi buồn mùa đông" (SAD) và hormone ngủ

Ánh sáng ban ngày là khắc tinh của melatonin - hormone gây buồn ngủ. Vào mùa đông, nếu bạn thức dậy trong bóng tối và tiếp tục làm việc trong phòng kín (đặc biệt là làm việc tại gia), melatonin sẽ vẫn tồn tại trong cơ thể, khiến bạn thấy lờ đờ đến tận giữa trưa.

Thiếu ánh sáng mặt trời làm xáo trộn nhịp sinh học, khiến bộ não chưa thực sự nhận được tín hiệu "đã đến lúc phải tỉnh táo".

Ngưng thở khi ngủ (Sleep Apnea)

Nếu bạn có thói quen ngáy, đây có thể là dấu hiệu của chứng ngưng thở khi ngủ. Đường thở bị chặn khiến bạn ngừng thở trong tích tắc, buộc cơ thể phải "tỉnh giấc nửa vời" hàng trăm lần mỗi đêm để lấy oxy. Kết quả là dù ngủ 8 tiếng, nhưng chất lượng giấc ngủ của bạn cực kỳ thấp và vụn vặt.

Vấn đề sức khỏe tiềm ẩn

Nếu đã loại trừ các yếu tố trên mà cơn mệt mỏi vẫn kéo dài, hãy cân nhắc đi xét nghiệm máu. Tình trạng thiếu sắt hoặc các vấn đề về tuyến giáp là những nguyên nhân phổ biến gây ra sự uể oải triền miên.

Tiến sĩ Browning đề xuất hai thay đổi nhỏ nhưng mang lại hiệu quả "vàng" cho năng lượng của bạn:

- "Liều thuốc" ánh sáng mặt trời: Hãy ra khỏi nhà ngay sau khi thức dậy. Ngay cả khi trời xám xịt hay mưa phùn, ánh sáng tự nhiên vẫn đủ mạnh để ức chế melatonin, báo hiệu cho não bộ rằng ngày mới đã bắt đầu. "Chỉ cần mở cửa bước ra ngoài trời vài phút cũng đủ tạo nên sự khác biệt", tiến sĩ nhấn mạnh.

- Sử dụng báo thức bình minh (Sunrise alarm clock): Thay vì âm thanh chói tai, loại đèn này mô phỏng ánh sáng mặt trời mọc, giúp kéo bạn ra khỏi giấc ngủ sâu một cách từ từ qua mí mắt. Điều này giúp quá trình tỉnh giấc diễn ra tự nhiên và nhẹ nhàng hơn.

Thay vì ép mình bằng những cốc cà phê đặc, hãy thử thay đổi thói quen bằng cách cầm tách cà phê đó và bước ra sân hoặc ban công ngay khi thức dậy. Ánh sáng tự nhiên và không khí trong lành chính là cách bền vững nhất để "đánh thức" năng lượng trong bạn.

VietBF@sưu tập