Năm 1904 – Trận cuồng phong lớn nhất trong lịch sử khiến Huế tan hoang
 

Năm 1904, một trận cuồng phong dữ dội chưa từng có đã ập xuống Huế, chỉ trong vài giờ biến kinh thành trù phú thành bãi hoang tàn. Cầu Trường Tiền gãy sập, nhà cửa đổ nát, hàng nghìn người thiệt mạng, để lại một dấu mốc bi thương trong lịch sử thiên tai của cố đô mà hơn một thế kỷ sau vẫn còn ám ảnh.

Cơn bão này đã phá hủy gần như hoàn toàn cây cầu sắt nối khu phố Tây và khu phố Ta. Trong số 6 nhịp cầu, 4 nhịp bị đánh sập, mỗi nhịp dài 65m, nặng 150 tấn. Sáu ngôi nhà của người Âu bị bão san phẳng, nhiều làng mạc của người bản xứ bị tàn phá, hàng ngàn người bị ảnh hưởng trực tiếp do bão. Lượng mưa ghi nhận trong ngày hôm đó lên tới 230 mm, con số này còn thấp hơn so với thực tế bởi sức gió quá mạnh. Áp suất khí quyển giảm xuống mức 720mmHg.

Trong bản báo cáo ngày 21/9/1904, Hiệu trưởng Trường Canh Nông Huế đã mô tả về cơn bão như sau:

Sau một đêm mưa như trút nước, gió bắt đầu thổi từ lúc 8h30 sáng, mỗi lúc một mạnh hơn, đạt đỉnh vào lúc 12 giờ trưa và kéo dài cho tới 16 giờ.

Bốn nhịp của cây cầu Thành Thái (cầu Trường Tiền) nối hai bờ bị cuốn bay phần mặt cầu và rơi xuống sông. Tòa Khâm sứ bị tốc mái, văn phòng phải đóng cửa 3 ngày để sửa chữa. Không một ngôi nhà nào, dù của người Âu hay người bản xứ, còn nguyên vẹn. Những nhà ít hư hại nhất cũng bị tốc mái và sập trần; những nhà khác bị đổ sập hoàn toàn.

Thiệt hại về cây cối còn nghiêm trọng hơn. Nhiều cây cổ thụ như đề, mù u bị bật gốc và chết hẳn; các cây khác gãy đổ la liệt khắp thành phố và trong thành nội, tạo nên một khung cảnh hoang tàn không bút nào tả xiết. Người dân sống trong cảnh màn trời chiếu đất, vô cùng khốn khổ.

Trong thảm họa đó, trường Canh Nông Huế cũng chịu tổn thất nặng nề. Nhà cửa, cây trồng được đầu tư nhiều tiền bạc và thời gian giờ chỉ còn lại rất ít. Trong số các công trình cũ, nhà ở của Hiệu trưởng là nơi bị hư hại ít nhất, chỉ mất một bức tường và trần nhà hư hỏng một phần.

Các công trình mới gần như bị phá hủy, ngoại trừ hai ngôi nhà của nhân viên người Âu vốn được cải tạo từ kho lương của triều đình (Magasins royaux), chỉ bị tốc một phần mái và cuốn mất một trụ gạch. Nhà ở của giáo sư, kho củi, chuồng trâu, chuồng lợn, khu chăn nuôi gia cầm đều hư hại nghiêm trọng. Văn phòng và phòng học mới do chính phủ Nam triều xây dựng đã đổ sập.

Tóm lại, không một công trình nào còn nguyên vẹn, thật khó để ước tính mức độ thiệt hại, nhưng chắc chắn là rất lớn… Đáng buồn hơn là cảnh vườn cây nơi những giống cây quý như manihot glaziovii, castilloa, cây lai..., phần lớn đang cho quả, đều gãy đổ hoặc bật gốc, không thể cứu vãn.

Chỉ trong 3 giờ đồng hồ, cơn bão đã xóa sổ toàn bộ thành quả của 5 năm nỗ lực xây dựng tại trường Canh Nông Huế. Hoạt động khai thác đình trệ, toàn bộ nhân lực được huy động để sửa chữa các công trình thiết yếu và dọn dẹp khu vườn còn ngổn ngang thân cây và cành gãy”.

Phóng viên Alfred Raquez, có mặt tại Huế để đưa tin về Lễ mừng thọ 50 năm của Hoàng Thái Hậu - thân mẫu của vua Thành Thái, vào đúng thời điểm xảy ra cơn bão, đã thuật lại sự việc trên tờ L’Avenir du Tonkin ngày 23/9/1904 như sau:

“[… Hôm sau, Chủ nhật ngày 11/9, vào khoảng 11 giờ sáng, cơn bão ập xuống Huế. Nó quật ngã, nghiền nát, hủy diệt mọi vật cản trên đường. Những túp lều tranh của người An Nam đổ sập, chôn vùi những kẻ khốn khổ trong đó. Cây cối bật gốc, ngã đổ ầm ầm. Các tòa nhà của Hội thánh Saint Enfance, nhà thờ của Chủng viện Kim Long sụp đổ. Cha Dangelzer bị vùi dưới đống đổ nát. Chuông nhà thờ bị gió cuốn bay.

Những ngôi nhà kiểu Âu bị tốc mái, nước lũ tràn vào làm sập cả trần nhà. Tòa Khâm sứ, một công trình tráng lệ từng tiêu tốn khoảng một triệu quan cũng không thoát khỏi thảm họa, toàn bộ mái nhà bị cuốn phăng trong cơn cuồng phong. [...]

Người Âu hoảng loạn lánh nạn trong câu lạc bộ và tầng trệt của doanh trại ở hữu ngạn sông Hương, nơi các vòm trần vẫn trụ vững trước cơn bão dữ dội.

Cây cầu sắt lớn do “Công ty Creusot” xây dựng cũng không trụ nổi gió bão. Bốn nhịp cầu, mỗi nhịp dài 70m , bị bật khỏi các trụ cầu. Những khung sắt khổng lồ nay nằm ngổn ngang dưới lòng sông.

Huế trơ trụi không còn một bóng cây. Cơn bão đã cướp đi sinh mạng của khoảng 3.000 người bản xứ và làm 3 người Âu bị thương...”.

Như vậy, trận bão ngày 11/9/1904 không chỉ là một thiên tai khủng khiếp mà còn là dấu mốc đau thương trong lịch sử Huế, để lại những tổn thất to lớn về cơ sở hạ tầng, sản xuất và đời sống của người dân cố đô.

Sách Đại Nam Thực Lục cũng cho biết quan và dân trong kinh thành chết 17 người; dân sáu huyện của Thừa Thiên chết và bị thương 765 người nam nữ, đình chùa miếu mạo nhà cửa sụp đổ hư hại 28.220 gian, thuyền bè chìm và mất 787 chiếc.

Vietbf @ Sưu tầm